Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.5.1.pr-46.5.1.10

法務官問答契約の三類型と担保の方式

7788 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

法務官の問答契約(プラエトル問答契約)の種類(裁判上、担保的、共通)を定義し、それぞれの具体例や、担保を立てる際の「保証」と「単なる約束」の違い、法務官の管轄事項について解説する。

[ULPIANUS libro septuagensimo ad edictum. ] §46.5.1.prPraetoriarum stipulationum tres uidentur esse species, iudiciales cautionales communes.
法務官の問答契約には、裁判上のもの、担保的なもの、共通のものの三つの種類があると思われる。
§46.5.1.1Iudiciales eas dicimus, quae propter iudicium interponuntur ut ratum fiat, ut iudicatum solui et ex operis noui nuntiatione.
裁判上のものと我々が呼ぶのは、裁判のために、[判決が]有効とされるように締結されるものであり、たとえば判決金支払や新工事告知に基づくものである。
§46.5.1.2Cautionales sunt autem, quae instar actionis habent et, ut sit noua actio, intercedunt, ut de legatis stipulationes et de tutela et ratam rem haberi et damni infecti.
担保的なものとは、訴えに類似する性質を持ち、新たな訴えが成立するように介在するものであり、たとえば遺贈に関する問答契約、後見に関するもの、[代理人の行為を]追認することに関するもの、および生ずべき損害に関するものである。
§46.5.1.3Communes sunt stipulationes, quae fiunt iudicio sistendi causa.
共通の問答契約とは、裁判への出頭を目的としてなされるものである。
§46.5.1.4Et sciendum est omnes stipulationes natura sui cautionales esse: hoc enim agitur in stipulationibus, ut quis cautior sit et securior interposita stipulatione.
また、すべての問答契約はその本性上、担保的なものであると知られるべきである。 なぜなら、問答契約においては、問答契約が締結されることによって、人がより保護され、より安心を得るということが目指されているからである。
§46.5.1.5Stipulationum istarum praetoriarum quaedam sunt, quae satisdationem exigunt, quaedam nudam repromissionem: sed perpaucae sunt, quae nudam promissionem habent, quibus enumeratis apparebit ceteras non esse repromissiones, sed satisdationes.
これら法務官の問答契約のうち、あるものは保証を要求し、あるものは単なる約束を要求する。 しかし、単なる約束を伴うものはごくわずかであり、これらを列挙すれば、他のものが単なる約束ではなく、保証であることが明らかになるであろう。
§46.5.1.6Stipulatio itaque ex operis noui nuntiatione alias satisdationem, alias repromissionem habet.
したがって、新工事告知に基づく問答契約は、ある場合には保証を、別の場合には単なる約束を伴う。
ex qua operis noui nuntiatione satisdari oporteat. quemadmodum satisdetur.
いかなる新工事告知に基づいて保証がなされるべきか、またいかにして保証がなされるか[が問題となる]。
namque de eo opere, quod in priuato factum erit, satisdatio est: de eo, quod in publico, repromitti oportet: sed hi quidem, qui suo nomine cauent, repromittunt, qui alieno, satisdant.
なぜなら、私有地においてなされる工事については保証があり、公有地においてなされるものについては単なる約束がなされるべきだからである。 しかし、自己の名において担保を立てる者は単に約束し、他人の名において立てる者は保証するのである。
§46.5.1.7Item ex causa damni infecti interdum repromittitur, interdum satisdatur: nam si quid in flumine publico fiat, satisdatur, de aedibus autem repromittitur.
同様に、生ずべき損害を理由とする場合にも、ある時は単に約束され、ある時は保証される。 なぜなら、公の河川において何かがなされる場合には保証され、建物については単に約束されるからである。
§46.5.1.8Stipulatio duplae repromissio est, nisi si conuenerit, ut satisdetur.
倍額の問答契約は、保証がなされるべき旨の合意がない限り、単なる約束である。
§46.5.1.9Quod si sit aliqua controuersia, ut puta si dicatur per calumniam desiderari, ut stipulatio interponatur, ipse praetor debet super ea re summatim cognoscere et cautum iubere aut denegare.
しかし、もし何らかの争いがある場合、たとえば、問答契約の締結が不当な目的によって要求されていると主張される場合には、法務官自身がその件について略式で審理し、担保を立てるよう命じるか、あるいはこれを拒否しなければならない。
§46.5.1.10Sed et si quid uel addi uel detrahi uel immutari in stipulatione oporteat, praetoriae erit iurisdictionis.
さらに、問答契約において何らかの追加、削減、または変更がなされるべきである場合にも、それは法務官の管轄に属する。

語釈・文法注

  1. 46.5.1.1ut ratum fiat — 接続詞 ut に導かれる目的節。非人称表現的、あるいは先行する iudicium(審判・判決)を主語(「判決が確定するように」)として解される。
  2. 46.5.1.2instar actionis habent — "instar" は「等価のもの、類似」を意味する不変化名詞で、通常は属格を支配するが、ここでは動詞 "habere" の目的語として名詞的に機能し、"actionis" という属格を伴って「訴えと同等の性質を持つ」という意味を表す。
  3. 46.5.1.5quibus enumeratis — 関係代名詞の連結を伴う独立奪格(ablative absolute)。"quibus" は先行する "quae nudam promissionem habent"(単なる約束を含む問答契約)を指し、「これらが列挙されると」という意味になる。
  4. 46.5.1.6ex qua ... oporteat — 間接疑問節であり、先行する "alias satisdationem, alias repromissionem habet" を受けて、どの新工事告知の場合に保証が要求されるべきかを示す。動詞 "oporteat" は接続法現在(非人称動詞)。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.5.1.pr-46.5.1.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.5.1.pr-46.5.1.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。