Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.4.13.pr-46.4.13.12

不可分債務や選択債務における口頭免除と更改

7777 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、不分割債務や用益権、不特定物の口頭免除における要件と限界を論じ、さらに保証人への免除、条件付き遺贈、不在者や後見人の代理における更改を用いた口頭免除の適用を整理する。

[ULPIANUS libro quinquagensimo ad Sabinum. ] §46.4.13.prEt per iusiurandum liberti interpositam operarum obligationem per acceptilationem tolli uerius est.
また、解放奴隷の宣誓によって生じた労務義務も、口頭免除によって消滅するというのが、より正しい。
§46.4.13.1Si id, quod in stipulationem deductum est, diuisionem non recipiat, acceptilatio in partem nullius erit momenti, ut puta si seruitus fuit praedii rustici uel urbani.
もし、約定の対象とされたものが分割を受け入れない場合、部分的な口頭免除は何らの効力も持たない。 例えば、田舎地役権または都市地役権がそれであった場合がそうである。
plane si usus fructus sit in stipulatum deductus, puta fundi Titiani, poterit pro parte acceptilatio fieri et erit residuae partis fundi usus fructus.
明らかに、もし用益権、例えばティティウスの土地の用益権が約定の対象とされたならば、部分的に口頭免除がなされることが可能であり、土地の残余の部分の用益権が存続することになる。
si tamen uiam quis stipulatus accepto iter uel actum fecerit, acceptilatio nullius erit momenti: hoc idem est probandum, si actus accepto fuerit latus.
しかし、もし通行権を約定した者が、徒歩通行権または駆乗権を口頭免除したならば、その口頭免除は何らの効力も持たない。 もし駆乗権が口頭免除された場合にも、これと同じことが認められるべきである。
si autem iter et actus accepto fuerit latus, consequens erit dicere liberatum eum, qui uiam promisit.
しかし、もし徒歩通行権と駆乗権の双方が口頭免除されたならば、通行権を約束した者は免責されたと言うのが論理的帰結となる。
§46.4.13.2Illud certum est eum, qui fundum stipulatus usum fructum uel uiam accepto facit, in ea esse causa, ut acceptilatio non ualeat: qui enim accepto facit, uel totum uel partem eius, quod stipulatus est, debet accepto facere, hae autem partes non sunt, non magis quam si quis domum stipulatus accepto ferat cementa uel fenestras uel parietem uel diaetam.
土地を約定した者が用益権または通行権を口頭免除する場合、その口頭免除が効力を持たないという状態にあることは確かである。 なぜなら、口頭免除をする者は、自分が約定したものの全部または一部を口頭免除しなければならないが、これらは一部ではないからである。 それは、家を約定した者が、石材、窓、壁、あるいは部屋を口頭免除するのと同様に、効力を持たない。
§46.4.13.3Si quis usum fructum stipulatus usum accepto tulerit, si quidem sic tulerit acceptum quasi usu debito, liberatio non continget: si uero quasi ex usu fructu, cum possit usus sine fructu constitui, dicendum est acceptilationem ualere.
もし用益権を約定した者が使用権を口頭免除した場合、もし、あたかも使用権が負われていたかのように口頭免除したならば、免責は生じない。 しかし、もし用益権から生じるものとして口頭免除したならば、収益を伴わない使用権を設定することは可能であるため、その口頭免除は有効であると言うべきである。
§46.4.13.4Si is, qui hominem stipulatus est, Stichum accepto tulerit, Iulianus libro quinquagensimo quarto digestorum scripsit acceptilationem aliquid egisse tollisseque totam obligationem: quod enim inuito stipulatori promissor soluere potest, id et acceptum latum liberationem pariet.
もし、「人」を約定した者がスティクスを口頭免除したならば、ユリアヌスは『学説彙纂』第54巻において、その口頭免除はある効果を及ぼし、義務全体を消滅させたと書いている。 なぜなら、約束を求めた者の意に反してでも約束した者が履行できるものは、それが口頭免除された場合にも免責を生じさせるからである。
§46.4.13.5Eum, qui fundum stipulatus est, non posse de dolo malo clausulam acceptum ferre constat: non enim in partem debiti id constitit, et aliud est quod debetur, aliud quod accepto fertur.
土地を約定した者は、詐欺約款を口頭免除することはできない、ということは定かである。 なぜなら、それは債務の一部を構成せず、また、負われているものと、口頭免除されるものとは別物だからである。
§46.4.13.6Si Stichum aut decem sub condicione stipulatus Stichum acceptum fecerit et pendente condicione Stichus decesserit, decem in obligatione manebunt, perinde ac si acceptilatio interposita non fuisset.
もし、条件付きで「スティクスまたは10」を約定した者がスティクスを口頭免除し、条件の未成就の間にスティクスが死んだならば、10が義務の中に残る。 それはあたかも口頭免除がなされなかったのと同様である。
§46.4.13.7Si fideiussori accepto fuerit latum, cum reus re, non uerbis fuisset obligatus, an reus quoque liberetur? et hoc iure utimur, ut, licet reus non sit uerbis obligatus, tamen acceptilatione per fideiussorem liberetur.
もし、主債務者が(言葉ではなく)物によって拘束されており、言葉によっては拘束されていなかったときに、保証人に口頭免除がなされたならば、主債務者も免責されるであろうか。 そして、私たちは次のような法を適用している。 すなわち、たとえ主債務者が言葉によって拘束されていなくても、それでも、保証人を通じてなされた口頭免除によって免責される、と。
§46.4.13.8Si legatorum sub condicione relictorum fideiussori dato accepto latum sit, legata debebuntur postea condicione eorum existente.
もし、条件付きで残された遺贈物のために提供された保証人に口頭免除がなされたならば、その後、それらの条件が成就したときに遺贈物は負われることになる。
§46.4.13.9Qui ita stipulatur a fideiussore: 'quod Titio credidero, fide tua esse iubes?', deinde, antequam crederet, acceptum fecit fideiussori, reus non liberabitur, sed quandoque ei creditum fuerit, tenetur: nam et si fideiussorem non ante liberatum esse credimus, quam cum fuerit creditum reo, non tamen reus antiquiore acceptilatione, quam obligatio eius est, liberari potuit.
保証人から次のように約定した者、すなわち「私がティティウスに貸し付けるであろうものを、あなたの保証のもとに置くことを求めるか」と約定し、その後、貸し付ける前に、保証人に口頭免除をした場合、主債務者は免責されず、彼に貸し付けがなされたときにはいつでも、彼は義務を負う。 なぜなら、主債務者に貸し付けがなされるまでは保証人も免責されないと私たちが考えるにしても、いずれにせよ主債務者は、自らの義務よりも古い口頭免除によって免責され得ることはないからである。
§46.4.13.10Tutor, curator furiosi acceptum ferre non potuit, nec procurator quidem potest facere acceptum: sed hi omnes debent nouare (possunt enim) et sic accepto facere.
後見人や、狂気者の保佐人は、口頭免除をすることができなかったし、代理人もまた口頭免除をすることはできない。 しかし、これらすべての者は(義務を)更改すべきであり(彼らにはそれができるからである)、その上で口頭免除をすべきである。
ne his quidem accepto fieri potest, sed nouatione facta poterunt liberari per acceptilationem.
これらに対して口頭免除をすることもできないが、更改がなされた後であれば、口頭免除によって免責され得る。
nam et in absentium persona hoc remedio uti solemus: stipulamur ab aliquo id nouandi causa, quod nobis absens debet, et ita accepto liberamus, a quo stipulati sumus: ita fiet, ut absens nouatione, praesens acceptilatione liberetur.
なぜなら、不在者の身の上においても、私たちはこの救済手段を用いるのが常だからである。 すなわち、不在者が私たちに負っている債務を更改するために、私たちはある者から約定を求め、その上で、私たちが約定を求めた相手に対して口頭免除により免責する。 このようにして、不在者は更改によって、現前の者は口頭免除によって免責されることになる。
H §46.4.13.11eres quoque et liberare et liberari accepto potest et honorarii successores.
相続人もまた、口頭免除によって免責することも免責されることもでき、名誉法上の承継人についても同様である。
§46.4.13.12Ex pluribus reis stipulandi si unus acceptum fecerit, liberatio contingit in solidum.
複数の約束求受者のうち、一人が口頭免除をしたならば、全部について免責が生じる。

語釈・文法注

  1. §46.4.13.printerpositam operarum obligationem — 完了分詞 interpositam は obligationem(対格・女性・単数)に係り、per iusiurandum liberti(解放奴隷の宣誓によって)がこれに前置されて修飾している。
  2. §46.4.13.1accepto iter uel actum fecerit — accepto facere は「口頭免除する」を意味する慣用表現であり、本来の対格目的語は iter uel actum である。ここでは完了形容詞的中性の奪格 accepto が副詞的に機能し、動詞 fecerit と結びついている。
  3. §46.4.13.3quasi usu debito — quasi に導かれる名詞句であり、省略された accepto lato(免除されたものとして)を補って理解する。「あたかも使用権そのものが義務として(負われていた)かのように」という対比を示す。
  4. §46.4.13.9nam et si fideiussorem non ante liberatum esse credimus, quam cum fuerit creditum reo, non tamen reus... liberari potuit — nam et si...(なぜなら、たとえ〜だとしても)という譲歩節と、non tamen...(それにもかかわらず〜ない)という主節からなる離隔構文である。主節の liberari potuit が全体の主動詞である。
  5. §46.4.13.10id nouandi causa, quod nobis absens debet — 指示代名詞 id は先行詞であり、関係節 quod nobis absens debet によって説明されている。nouandi(動名詞属格)は目的を表す causa にかかり、id をその目的語としている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.4.13.pr-46.4.13.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.4.13.pr-46.4.13.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。