Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §45.1.85.pr-45.1.85.7

債務履行の四区分と共同相続人の責任

7432 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

債務履行における4つの区分を定義し、それぞれの具体例(金銭債務、工事の完成、不特定物の引渡し、追奪担保、条件成就の妨害など)を示して、共同相続人の間での分割履行や連帯責任のあり方を論じる。

[IDEM libro septuagensimo quinto ad edictum. ]
[同じ著者、告示注解第75巻] 債務の履行に関して、4つの区分があることを知るべきである。
§45.1.85.prIn exsecutione obligationis sciendum est quattuor causas esse: nam interdum est aliquid, quod a singulis heredibus diuisum consequi possumus: aliud, quod totum peti necesse est nec diuisum praestari potest: aliud quod pro parte petitur, sed solui nisi totum non potest: aliud, quod solidum petendum est, licet in solutionem admittat secutionem.
なぜなら、ある時は、個々の相続人から分割して得ることができるものがあり、別のものは、全体として請求される必要があり、分割して履行されることができないものである。 また別のものは、一部について請求されるが、全体としてでなければ弁済され得ないものであり、さらに別のものは、弁済における順次の履行を許容するとしても、全体として請求されるべきものである。
§45.1.85.1Prima species pertinet ad promissorem pecuniae certae: nam et petitio et solutio ad portiones hereditarias spectat.
第一の種は、一定の金銭の約束者に該当する。 なぜなら、請求も弁済も、相続分に応じるからである。
§45.1.85.2Secunda ad opus, quod testator fieri iusserit: nam singuli heredes in solidum tenentur, quia operis effectus in partes scindi non potest.
第二の種は、遺言者がなされるよう命じた工事に関するものである。 なぜなら、工事の完成効果は部分に分割され得ないため、個々の相続人が全体について義務を負うからである。
§45.1.85.3Quod si stipulatus fuero: 'per te heredemue tuum non fieri, quo minus eam agam: si aduersus ea factum sit, tantum dari?' et unus ex pluribus heredibus promissoris me prohibeat, uerior est sententia existimantium unius facto omnes teneri, quoniam, licet ab uno prohibeor, non tamen in partem prohibeor: sed ceteri familiae erciscundae iudicio sarcient damnum.
しかし、もし私が『あなた、またはあなたの相続人によって、私が通行することが妨げられないこと。 もしこれに反することがなされたならば、これこれの額が与えられること』と問約し、約束者の複数の相続人のうちの一人が私を妨げた場合、一人の行為によって全員が義務を負うと考える者たちの見解の方がより正しい。 なぜなら、私は一人によって妨げられているとはいえ、一部について妨げられているのではないからである。 しかし、他の相続人たちは遺産分割訴訟によってその損害を補填するであろう。
§45.1.85.4Pro parte autem peti, solui autem nisi totum non potest, ueluti cum stipulatus sum hominem incertum: nam petitio eius scinditur, solui uero nisi solidus non potest.
これに対し、一部について請求されるが、全体としてでなければ弁済され得ないとは、例えば私が不特定の奴隷を問約した場合である。 なぜなら、その請求は分割されるが、弁済は一人の人間としてでなければなされ得ないからである。
alioquin in diuersis hominibus recte partes soluentur: quod non potuit defunctus facere, nec quod stipulatus sum consequar.
そうでなければ、異なる奴隷たちの部分が正当に弁済されることになってしまうが、それは被相続人もなし得なかったことであり、私が問約したものも得られないことになる。
idem iuris est, et si quis decem milia aut hominem promiserit.
誰かが1万セステルティウスまたは不特定の奴隷を約束した場合も、同様の法理が適用される。
§45.1.85.5In solidum uero agi oportet et partis solutio adfert liberationem, cum ex causa euictionis intendimus: nam auctoris heredes in solidum denuntiandi sunt omnesque debent subsistere et quolibet defugiente omnes tenebuntur, sed unicuique pro parte hereditaria praestatio iniungitur.
しかし、追奪の事由に基づいて訴えを提起する場合、全体として訴訟を起こさなければならず、また一部の弁済が免除をもたらす。 なぜなら、売主の相続人たちは全体として通告されるべきであり、全員が訴訟に参加しなければならず、誰かが逃避する場合には全員が責任を負うことになるが、個々の者には相続分に応じた履行が課されるからである。
§45.1.85.6Item si ita stipulatio facta sit: 'si fundus Titianus datus non erit, centum dari?', nisi totus detur, poena committitur centum nec prodest partes fundi tradere cessante uno, quemadmodum non prodest ad pignus liberandum partem creditori soluere.
同様に、もし『ティティウスの土地が与えられないならば、100が与えられること』という問約がなされた場合、土地の全体が与えられない限り、100の違約金が支払われるべきことになり、一人の相続人が怠っているときには土地の一部を引き渡しても役に立たない。 それは、質権を消滅させるために債権者に一部を弁済しても役に立たないのと同様である。
§45.1.85.7Quicumque sub condicione obligatus curauerit, ne condicio exsisteret, nihilo minus obligatur.
条件付きで義務を負っている者が、条件が成就しないように工作した者は誰であれ、それにもかかわらず義務を負う。

語釈・文法注

  1. §45.1.85.prlicet in solutionem admittat secutionem — 譲歩節を導く接続詞 `licet` に接続法 `admittat` が伴う構文。「たとえそれが弁済において(分割・段階的な)追行を許容するとしても」の意。`secutio`(追行、連続)はここでは分割履行や順次の給付を指す。
  2. §45.1.85.3per te heredemue tuum non fieri, quo minus eam agam — 問約(stipulatio)の定型句。`fieri` は対格不定詞構文。`quo minus`(〜することを妨げない)は妨害を意味する表現の後に置かれ、接続法 `agam` を伴う。`eam` は女性単数対格で、通行権などの地役権(`viam` や `iter`)を想定した代名詞。
  3. §45.1.85.4solui uero nisi solidus non potest — `solidus` は男性単数主格の形容詞で、省略されている主語 `homo`(不特定奴隷)と一致する。述語的に用いられ、「(奴隷が)完全な一個体としてでなければ」弁済され得ないことを意味する。
  4. §45.1.85.5quolibet defugiente — 奪格独立構文。`quolibet` は不定代名詞 `quilibet`(誰でも)の単数奪格、`defugiente` は現在分詞 `defugio`(逃避する、訴訟助勢を拒む)の単数奪格。ここでは条件節(「もし誰か一人が逃避するならば」)として機能する。
  5. §45.1.85.7curauerit, ne condicio exsisteret — 先行詞を含んだ関係代名詞 `quicumque`(〜する者は誰でも)に導かれる節の中の動詞 `curauerit`(完了時制)に、`ne`+接続法半完了過去 `exsisteret`(〜しないように努める)という目的・努力の補足節が従属している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §45.1.85.pr-45.1.85.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:45.1.85.pr-45.1.85.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。