[PAULUS libro septuagensimo secundo ad edictum. ] §45.1.83.prInter stipulantem et promittentem negotium contrahitur.
[パウルス、告示注解第72巻] 問約者と約束者の間で取引が結ばれる。
itaque alius pro alio promittens daturum facturumue cum non obligatur: nam de se quemque promittere oportet.
したがって、他人のために、その他人が与えるか行うかを約束する者は、その他人を義務づけることはない。 なぜなら、各人は自己について約束すべきだからである。
et qui spondet 'dolum malum abesse afuturumque esse', non simplex abnutiuum spondet, sed curaturum se, ut dolus malus absit: idemque in illis stipulationibus 'habere licere' item 'neque per te neque per heredem tuum fieri, quo minus fiat'.
そして、「悪意が存在せず、かつ将来も存在しないこと」を誓約する者は、単なる否定的な事柄を誓約するのではなく、悪意が排除されるように自分が配慮することを誓約するのである。 また、それらの問約、「[目的物を]所持することが許されること」、また「あなたを通じてもあなたの相続人を通じても、[それが]妨げられることがないこと」においても同様である。
§45.1.83.1Si Stichum stipulatus de alio sentiam, tu de alio, nihil actum erit.
もし私がスティクスを問約した際に、私がある奴隷を意図し、あなたが別の奴隷を意図した場合、何もなされなかったことになる。
quod et in iudiciis Aristo existimauit: sed hic magis est, ut petitus uideatur, de quo actor sensit.
このことは、裁判においてもアリストーが判断したことである。 しかし、裁判においては、原告が意図した者が、請求されたものとみなされるべきである、というのがより妥当である。
nam stipulatio ex utriusque consensu ualet, iudicium autem etiam in inuitum redditur et ideo actori potius credendum est: alioquin semper negabit reus se consensisse.
なぜなら、問約は双方の合意によって効力を持つが、裁判は[被告が]望まない場合にも下されるのであり、したがって原告[の主張]がより信じられるべきだからである。 さもなければ、被告は常に自分が合意したことを否定するであろう。
§45.1.83.2Si stipulante me Stichum aut Pamphilum tu unum daturum te spoponderis, constat non teneri te nec ad interrogatum esse responsum.
私が「スティクスまたはパンピルス」を問約したのに対し、あなたが「そのうちの一方を与える」と約束した場合、あなたは拘束されず、また問いに対して答えがなされなかったことになるのは明らかである。
§45.1.83.3Diuersa causa est summarum, ueluti 'decem aut uiginti dari spondes?' hic enim etsi decem spoponderis, recte responsum est, quia semper in summis id, quod minus est, sponderi uidetur.
金額の場合は事情が異なる。 例えば「10または20が与えられることを約束するか」というような場合である。 なぜなら、この場合、たとえあなたが10を約束したとしても、正当に答えられたことになる。 金額においては、常により少ない方が約束されたとみなされるからである。
§45.1.83.4Item si ego plures res stipuler, Stichum puta et Pamphilum, licet unum spoponderis, teneris: uideris enim ad unam ex duabus stipulationibus respondisse.
同様に、もし私が複数の物を問約し(例えば、スティクスとパンピルス)、あなたがそのうちの1つだけを約束した場合でも、あなたは拘束される。 なぜなら、あなたは2つの問約のうちの1つに対して答えたとみなされるからである。
§45.1.83.5Sacram uel religiosam rem uel usibus publicis in perpetuum relictam (ut forum aut basilicam) aut hominem liberum inutiliter stipulor, quamuis sacra profana fieri et usibus publicis relicta in priuatos usus reuerti et ex libero seruus fieri potest.
聖物、宗教的物件、あるいは(広場やバシリカのように)永久に公共の用に供された物、または自由人を問約することは無効である。 たとえ聖物が俗物となり、公共の用に供された物が私的な利用に戻り、自由人が奴隷になり得るとしてもである。
nam et cum quis rem profanam aut Stichum dari promisit, liberatur, si sine facto eius res sacra esse coeperit aut Stichus ad libertatem peruenerit, nec reuocantur in obligationem, si rursus lege aliqua et res sacra profana esse coeperit et Stichus ex libero seruus effectus sit.
なぜなら、ある人が俗物またはスティクスの引渡しを約束したとき、その者の行為によらずに、その物が聖物となり、あるいはスティクスが自由の身となった場合には、その約束者は解放されるからであり、また、もし再び何らかの法律によって、その聖物が俗物になり、かつスティクスが自由人から奴隷になったとしても、彼らが債務に復帰することはないからである。
quoniam una atque eadem causa et liberandi et obligandi esset, quod aut dari non possit aut dari possit: nam et si nauem, quam spopondit, dominus dissoluit et isdem tabulis compegerit, quia eadem nauis esset, inciperet obligari.
なぜなら、解放することと拘束することの原因は一つかつ同一であり、それは「引き渡すことができないか、または引き渡すことができるか」ということだからである。 というのも、もし所有者が、約束した船を解体し、同じ板で再び組み立てた場合、それが同じ船であるため、再び拘束され始めることになるからである。
pro quo et illud dici posse Pedius scribit: si stipulatus fuero ex fundo centum amphoras uini, exspectare debeo, donec nascatur: et si natum sine culpa promissoris consumptum sit, rursum exspectare debeam, donec iterum nascatur et dari possit: et per has uices aut cessaturam aut ualituram stipulationem.
これを支持して、ペディウスは次のことも言える、と書いている。 もし私が「特定の土地から100アンポラのワイン」を問約した場合、それが生産されるまで私は待たなければならない。 そして、もし生産されたものが約束者の過失なくして消滅した場合、再びそれが生産されて引き渡されることができるようになるまで待たなければならず、このような交互の交代によって、問約は効力を失うか、あるいは効力を持つことになる、と。
sed haec dissimilia sunt: adeo enim, cum liber homo promissus est, seruitutis tempus spectandum non esse, ut ne haec quidem stipulatio de homine libero probanda sit: 'illum, cum seruus esse coeperit, dare spondes?' item 'eum locum, cum ex sacro religiosoue profanus esse coeperit, dari?' quia nec praesentis temporis obligationem recipere potest et ea dumtaxat, quae natura sui possibilia sunt, deducuntur in obligationem.
しかし、これらは異なる。 実際、自由人が約束された場合には、彼が奴隷となる時期を考慮すべきではないのであって、自由人に関する次のような問約さえも承認されるべきではない。 「あの者が、奴隷となったときに、与えることを約束するか」また「あの場所が、聖物または宗教的物件から俗物となったときに、与えられることを[約束するか]」なぜなら、それは現在の時点における義務を受け入れることができず、かつ、その本性上可能である事柄のみが義務の対象とされるからである。
uini autem non speciem, sed genus stipulari uidemur et tacite in ea tempus continetur: homo liber certa specie continetur.
これに対し、ワインについては我々は特定物ではなく種類を問約しているとみなされ、その中には黙示的に時間が含まれている。 これに対し、自由人は特定の特定物として捉えられている。
et casum aduersamque fortunam spectari hominis liberi neque ciuile neque naturale est: nam de his rebus negotium recte geremus, quae subici usibus dominioque nostro statim possunt.
また、自由人の不運や逆境を期待することは、市民法上も自然法上も正しくない。 なぜなら、我々は、直ちに我々の使用および所有に服せしめることができる物についてのみ、正当に取引を行うからである。
et nauis si hac mente resoluta est, ut in alium usum tabulae destinarentur, licet mutato consilio perficiatur, tamen et perempta prior nauis et haec alia dicenda est: sed si reficiendae nauis causa omnes tabulae refixae sint, nondum intercidisse nauis uidetur et compositis rursus eadem esse incipit: sicuti de aedibus deposita tigna ea mente, ut reponantur, aedium sunt, sed si usque ad aream deposita sit, licet eadem materia restituatur, alia erit.
そして、船が、その板を別の用途に充てる意図で解体された場合、たとえ考えを変えて[再び組み立てが]完了したとしても、前の船は消滅し、これは別の船であると言わねばならない。 しかし、船を修理する目的ですべての板が取り外された場合には、船はまだ消滅していないとみなされ、再び組み立てられたときには同じ船であり続ける。 それは、家屋から、再び設置される意図で取り外された梁が家屋の一部であるのに対し、もし地盤に達するまで取り壊されたならば、たとえ同じ資材で再建されたとしても、別の家屋となるのと同じである。
hic tractatus etiam ad praetorias stipulationes pertinet, quibus de re restituenda cauetur et an eadem res sit, quaeritur.
この議論は、物の返還について担保が立てられ、それが同じ物であるかどうかが問われる、法務官の問約にも関連する。
§45.1.83.6Si rem, quam ex causa lucratiua stipulatus sum, nactus fuero ex causa lucratiua, euanescit stipulatio.
もし私が無償の原因によって問約した物を、別の無償の原因によって手に入れた場合、問約は消滅する。
sed si heres exstitero domino, extinguitur stipulatio.
しかし、もし私がその物の所有者の相続人となった場合には、問約は消滅する。
si uero a me herede defunctus eam legauit, potest agi ex stipulatu: idemque esse et si sub condicione legata sit, quia et, si ipse debitor rem sub condicione legatam dedisset, non liberaretur: sed si condicione deficiente remanserit, petitio infirmabitur.
しかし、もし被相続人が、相続人である私からその物を遺贈した場合、問約に基づく訴えを提起することができる。 そして、それが条件付きで遺贈された場合も同様である。 なぜなら、たとえ債務者自身が、条件付きで遺贈された物を与えたとしても、解放されないからである。 ただし、条件が成就せずに終わった場合には、請求は無効となる。
§45.1.83.7Stichum, qui decessit, si stipuler, si quidem condici etiam mortuus potuit, ut furi, utiliter me stipulatum Sabinus ait: si uero ex aliis causis, inutiliter, quia et si deberetur, morte promissor liberetur.
既に死亡したスティクスを私が問約する場合、もし死後であっても返還請求され得る場合(例えば、泥棒に対して)、私は有効に問約したとサビヌスは言う。 しかし、その他の原因による場合には、無効である。 なぜなら、仮に債務であったとしても、約束者はその死亡によって解放されるからである。
idem ergo diceret et si mora facta defunctum stipularer.
したがって、彼は、遅滞が生じた後に死亡した者を問約する場合にも、同じことを言うであろう。
§45.1.83.8Si quis ancillam sistere se in aliquo loco promiserit, quae praegnas erat, etsi sine partu eam sistat, in eadem causa eam sistere intellegitur.
もしある人が、妊婦である女奴隷をある場所に出頭させることを約束した場合、たとえその女奴隷を子供なしで出頭させたとしても、彼女を「同じ状態で」出頭させたものと解される。