Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §45.1.56.pr-45.1.56.8

共同約定における債権債務関係と抗弁の効力

7403 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

共同約定や家族間約定における弁済と債権取得、条件付き・期限付き約定における合意の抗弁の適用、および用益権の約定や目的物滅失・債務免除が他者の債務に与える影響について論じる。

[IDEM libro quinquagensimo secundo digestorum. ] §45.1.56.prEum, qui ita stipulatur: 'mihi et Titio decem dare spondes?' uero similius est semper una decem communiter sibi et Titio stipulari, sicuti qui legat Titio et Sempronio, non aliud intellegitur quam una decem communiter duobus legare.
[同著者、学説彙纂第52巻] 「私とティティウスに10を与えることを約束するか」とこのように約定する者は、常に1つの10を共同して自分とティティウスのために約定しているとみなすのがより真実らしい。 ちょうど、ティティウスとセンプローニウスに遺贈する者が、2人に対して共同して1つの10を遺贈するのと異ならぬと解されるように。
'Te et Titium heredem tuum decem daturum spondes?' Titii persona superuacua comprehensa est: siue enim solus heres exstiterit, in solidum tenebitur, siue pro parte, eodem modo, quo ceteri coheredes eius, obligabitur.
「あなた、およびあなたの相続人であるティティウスが10を与えることを約束するか」。 ティティウスの表示は余計なものとして含められている。 なぜなら、彼が単独で相続人となった場合には全額について責任を負うし、一部の相続人となった場合でも、彼の他の共同相続人たちと同じ方法で義務を負うからである。
et quamuis conuenisse uideatur, ne ab alio herede quam a Titio peteretur, tamen inutile pactum conuentum coheredibus eius erit.
そして、ティティウス以外の相続人からは請求されないという合意がなされたと見なされ得るとしても、それにもかかわらず、その合意は彼の共同相続人たちにとって無効であろう。
§45.1.56.1Qui sibi aut filio suo dari stipulatur, manifeste personam filii in hoc complectitur, ut ei recte soluatur: neque interest, sibi aut extraneo cuilibet, an sibi aut filio suo quis stipuletur: quare uel manenti in potestate uel emancipato filio recte soluitur.
自分自身または自己の息子に与えられることを約定する者は、明らかに、息子に対して正当に弁済がなされるようにするために、この中に息子の表示を含めている。 そして、自分または誰か第三者に、あるいは自分または自己の息子に約定するかどうかは、何ら違いをもたらさない。 したがって、権力下にとどまっているか、または解放されているかを問わず、息子に対して正当に弁済がなされる。
neque ad rem pertinet, quod qui filio suo dari stipulatur, sibi adquirit, quia coniuncta sua persona stipulator efficit, ut non adquirendae obligationis gratia, sed solutionis causa personam filii adprehendisse intellegatur.
また、自己の息子に与えられることを約定する者が自分自身のために取得するという事実は、事柄に関係がない。 なぜなら、約定者は、自らの人格が結合していることによって、債務を取得するためではなく、弁済のために息子の表示を取り入れたと解されるようにしているからである。
§45.1.56.2Quod si soli filio suo, qui in potestate sua sit, dari quis stipulatus sit, non recte filio soluetur, quia filii persona obligationi magis quam solutioni applicatur.
しかし、もし誰かが、自己の権力下にある自己の息子にのみ与えられることを約定した場合には、息子に対して正当に弁済されない。 なぜなら、息子の表示は、弁済のためというよりは、むしろ債務のために適用されているからである。
§45.1.56.3Qui ita stipulatur: 'decem, quoad uiuam, dari spondes?', confestim decem recte dari petit: sed heres eius exceptione pacti conuenti summouendus est: nam stipulatorem id egisse, ne heres eius peteret, palam est, quemadmodum is, qui usque in kalendas dari stipulatur, potest quidem etiam post kalendas petere, sed exceptione pacti summouetur.
「私が生きている限り、10が与えられることを約束するか」とこのように約定する者は、直ちに10が正当に与えられることを請求できる。 しかし、彼の相続人は合意の抗弁によって退けられるべきである。 なぜなら、約定者が自分の相続人には請求させないという趣旨で行動したことは明らかだからであり、ちょうど、朔日まで与えられることを約定する者が、朔日の後でも確かに請求することはできるが、合意の抗弁によって退けられるのと同様である。
§45.1.56.4Nam et heres eius, cui seruitus praedii ita concessa est, ut, quoad uiueret, ius eundi haberet, pacti conuenti exceptione submouebitur.
というのも、土地の地役権が、生存している間は通行権を有する、という態様で認められていた人の相続人もまた、合意の抗弁によって退けられるからである。
§45.1.56.5Qui ita stipulatur: 'ante kalendas proximas dari spondes?' nihil differt ab eo, qui 'kalendis dari' stipulatur.
「次の朔日の前に与えられることを約束するか」とこのように約定する者は、「朔日に与えられること」を約定する者と何ら異ならない。
§45.1.56.6Qui proprietatem sine usu fructu habet, recte usum fructum dari sibi stipulatur: id enim in obligationem deducit, quod non habet, sed habere potest.
用益権を伴わない所有権を有する者は、用益権が自分に与えられることを正当に約定する。 なぜなら、彼は自分が持っていないが、持ち得るものを債務の対象としているからである。
§45.1.56.7Si a te stipulatus fuero fundum Sempronianum, deinde eundem fundum detracto usu fructu ab alio stipulor, prior stipulatio non nouabitur, quia nec soluendo fundum detracto usu fructu liberaberis, sed adhuc a te recte fundi usum fructum peterem.
もし私があなたからセンプローニウスの土地を約定し、その後に同じ土地を用益権を除外して他の者から約定した場合、先の約定は更改されない。 なぜなら、あなたが用益権を除外した土地を引き渡すことによって解放されるわけではなく、私がなおあなたから土地の用益権を正当に請求できるからである。
quid ergo est? cum mihi fundum dederis, is quoque liberabitur, a quo detracto usu fructu fundum stipulatus fueram.
それではどういうことか。 あなたが私に土地を与えたときには、私がそこから用益権を除外して土地を約定した相手である、あの他の者もまた解放されることになる。
§45.1.56.8Si hominem, quem a Titio pure stipulatus fueram, Seius mihi sub condicione promiserit et is pendente condicione post moram Titii decesserit, confestim cum Titio agere potero, nec Seius existente condicione obligetur: at si Titio acceptum fecissem, Seius existente condicione obligari potest.
私がティティウスから条件なしに約定していた奴隷を、セイウスが私に対して条件付きで約束し、その奴隷が条件の成否未定の間に、かつティティウスの遅滞の後に死亡した場合、私は直ちにティティウスに対して訴えを提起することができ、セイウスは条件が成就しても義務を負わない。 しかし、もし私がティティウスに対して債務免除を行っていたならば、セイウスは条件成就の際に義務を負うことができる。
idcirco haec tam uarie, quod homine mortuo desinit esse res, in quam Seius obligaretur: acceptilatione interposita superest homo, quem Seius promiserat.
これらの扱いがこれほど異なる理由は、奴隷が死亡したことによって、セイウスがそれについて義務を負うはずの物が存在しなくなるのに対して、債務免除が介入した場合には、セイウスが約束した奴隷は依然として生存しているからである。

語釈・文法注

  1. §45.1.56.prinutile pactum conuentum coheredibus eius erit — 与格の coheredibus は形容詞 inutile(無効な、効力をもたない)に係り、この合意がティティウス以外の共同相続人に対しては効力を及ぼさないことを意味する。
  2. §45.1.56.1coniuncta sua persona stipulator efficit, ut ... — 動詞 efficit は ut+接続法(intellegatur)を導く結果・名詞節をとる。奪格句 coniuncta sua persona は、その帰結をもたらす手段や媒介関係を示している。
  3. §45.1.56.7quid ergo est? — 学説彙纂などのローマ法学テキストにおいて頻繁に用いられる自問自答の定型句で、直前の法解釈から生じる実務的・論理的な帰結や処理を提示するために用いられる。
  4. §45.1.56.8acceptum fecissem — 動詞 acceptum facere(口頭合意による債務免除を行う)はローマ法上の専門表現。条件文 si 節の中の接続法過去完了形で、過去における反実仮想を表す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §45.1.56.pr-45.1.56.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:45.1.56.pr-45.1.56.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。