Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §45.1.2.pr-45.1.2.6

給付・作為の区別と債務の可分性および不可分性

7348 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

問答契約における給付と作為の区別、および目的物の可分・不可分性に応じた、相続人や保証人間の債務の分割・不分割のルールについて論じる。

[PAULUS libro duodecimo ad Sabinum. ] §45.1.2.prStipulationum quaedam in dando, quaedam in faciendo consistunt.
[PAULUS libro duodecimo ad Sabinum.] 問答契約には、給付することにあるものと、作為することにあるものがある。
§45.1.2.1Et harum omnium quaedam partium praestationem recipiunt, ueluti cum decem dari stipulamur: quaedam non recipiunt, ut in his, quae natura diuisionem non admittunt, ueluti cum uiam iter actum stipulamur: quaedam partis quidem dationem natura recipiunt, sed nisi tota dantur, stipulationi satis non fit, ueluti cum hominem generaliter stipulor aut lancem aut quodlibet uas: nam si Stichi pars soluta sit, nondum in ulla parte stipulationis liberatio nata est, sed aut statim repeti potest aut in pendenti est, donec alius detur.
そして、これらのすべてのうち、あるものは一部ずつの履行を受け入れる。 たとえば、私たちが10が与えられることを約定するときのように。 あるものは受け入れない。 たとえば、その性質上、分割を認めないものにおいてそうであり、私たちが通行路、徒歩通行権、車馬通行権を約定するときのように。 またあるものは、性質上は一部の給付を受け入れるものの、全部が与えられない限り、問答契約が満たされたことにはならない。 たとえば、私が一般的に奴隷を、あるいは大皿を、あるいは任意の器を約定するときのように。 なぜなら、もしスティクスの一部が引き渡されたとしても、問答契約のいかなる部分についても未だ解放は生じておらず、直ちに返還請求されうるか、あるいは他方が与えられるまで未決定の状態にあるからである。
eiusdem condicionis est haec stipulatio: 'Stichum aut Pamphilum dari'?
これと同じ状況にあるのが、『スティクスまたはパンピルスが与えられること』という問答契約である。
§45.1.2.2Ex his igitur stipulationibus ne heredes quidem pro parte soluendo liberari possunt, quamdiu non eandem rem omnes dederint: non enim ex persona heredum condicio obligationis immutatur.
したがって、これらの問答契約においては、相続人たち全員が同一の物を給付しない限り、一部を支払うことによっては相続人たちさえも解放されえない。 なぜなら、債務の性質は相続人の人格によって変更されないからである。
et ideo si diuisionem res promissa non recipit, ueluti uia, heredes promissoris singuli in solidum tenentur: sed quo casu unus ex heredibus solidum praestiterit, repetitionem habebit a coherede familiae erciscundae iudicio.
それゆえ、もし約束された物が分割を受け入れない場合、たとえば通行路のように、約束者の相続人たちはそれぞれ個別に全部について責任を負う。 しかし、相続人の一人が全部を履行した場合には、遺産分割請求の訴えによって、共同相続人に対して求償権を持つであろう。
ex quo quidem accidere Pomponius ait, ut et stipulatoris uiae uel itineris heredes singuli in solidum habeant actionem: sed quidam hoc casu extingui stipulationem putant, quia per singulos adquiri seruitus non potest: sed non facit inutilem stipulationem difficultas praestationis.
このことから、約定された通行路や徒歩通行権の約定者の相続人たちもまた、それぞれ個別に全部について訴えを起こすことができる、とポンポニウスは言っている。 しかし、ある人々はこの場合、各相続人を通じて地役権が取得されることはありえないという理由で、問答契約は消滅すると考えている。 しかし、履行の困難さは問答契約を無効にはしない。
§45.1.2.3Si tamen hominem stipulatus cum uno ex heredibus promissoris egero, pars dumtaxat ceterorum obligationi supererit, ut et solui potest.
しかしながら、もし私が奴隷を約定した後に、約束者の相続人の一人に対して訴えを提起した場合、他の相続人たちの債務にはただ彼らの持分のみが残ることになり、それは支払われることもできる。
idemque est, si uni ex heredibus accepto latum sit.
そして、相続人の一人に対して受領完了が告げられた場合も、同様である。
§45.1.2.4Idemque est in ipso promissore et fideiussoribus eius, quod diximus in heredibus.
また、私たちが相続人たちについて言ったことは、約束者自身およびその保証人たちについても同様である。
§45.1.2.5Item si in facto sit stipulatio, ueluti si ita stipulatus fuero: 'per te non fieri neque per heredem tuum, quo minus mihi ire agere liceat'? et unus ex pluribus heredibus prohibuerit, tenentur quidem et coheredes eius, sed familiae erciscundae iudicio ab eo repetent quod praestiterint.
同様に、もし問答契約が作為に関わるものである場合、たとえば私が次のように約定したとすればどうであろうか。 『あなたによっても、あなたの相続人によっても、私が徒歩で、あるいは車馬で通行することを妨げるようなことがなされないこと』。 そして、複数の相続人のうちの一人が通行を妨害した場合、彼の共同相続人たちもまた責任を負うが、彼らは遺産分割請求の訴えによって、自分たちが履行した分をその者から求償するであろう。
hoc et Iulianus et Pomponius probant.
このことを、ユリアヌスもポンポニウスも承認している。
§45.1.2.6Contra autem si stipulator decesserit, qui stipulatus erat sibi heredique suo agere licere, et unus ex heredibus eius prohibeatur, interesse dicemus, utrum in solidum committatur stipulatio an pro parte eius, qui prohibitus est.
これに対して、もし、自分および自分の相続人に通行することが許されることを約定していた約定者が死亡し、その相続人の一人が通行を妨害された場合、私たちは、問答契約が全部について発動するのか、それとも妨害された者の持分についてのみ発動するのかで、違いがあると考える。
nam si poena stipulationi adiecta sit, in solidum committetur, sed qui non sunt prohibiti, doli mali exceptione summouebuntur: si uero poena nulla posita sit, tunc pro parte eius tantum qui prohibitus est committetur stipulatio.
なぜなら、もし違約金が問答契約に付加されていたならば、全部について発動するが、妨害されなかった相続人たちは悪意の抗弁によって退けられるからである。 しかし、もし違約金が定められていなかったのであれば、そのときは妨害された者の持分についてのみ、問答契約は発動する。

語釈・文法注

  1. 45.1.2.1Stichum aut Pamphilum dari — 選択的な目的物を持つ問答契約(選択債務)において、一方の目的物の一部が履行されても債務は消滅せず、全体が給付されるまで未決定状態にあるという、前文の「一般的に奴隷を約定する場合」と同様の性質を有することを示している。
  2. 45.1.2.2singuli in solidum habeant actionem — 約定者(債権者)の共同相続人がそれぞれ単独で全部の履行を請求する訴えを提起できるとするポンポニウスの説。地役権のような分割不能な権利の積極的帰属をめぐる解釈上の論点である。
  3. 45.1.2.6committetur — 動詞 committere はここでは法的な専門用語として使われており、約定された条件(特に違約金条項など)が「違反によって発動する」または「請求権が発生する」ことを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §45.1.2.pr-45.1.2.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:45.1.2.pr-45.1.2.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。