Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §45.1.126.pr-45.1.126.3

条件付定期給付と土地権利の分離約定

7474 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

条件付きで毎年給付を行う問答契約の効果、使用収益権を除いた土地の約定における債務履行の要件、自由な第三者を代理人とした消費貸借および利息の問答契約の効力、出頭義務に不可能な条件が付された場合の問答契約の効力を議論している。

[IDEM libro tertio quaestionum.
[同人、疑問集第3巻。
]
] 私が次のように約束させたとする。
§45.1.126.prSi ita stipulatus fuero: 'Si Titius consul factus fuerit, tunc ex hac die in annos singulos dena dare spondes?', post triennium condicione existente triginta peti potuerunt.
「もしティティウスが執政官になったならば、そのときにはこの日から毎年10を与えることを約束するか」。 3年後に条件が成就した場合、30を請求することができた。
§45.1.126.1Titius a Maeuio fundum detracto usu fructu stipulatus est et ab eodem eiusdem fundi usum fructum: duae sunt stipulationes et minus est in eo usu fructu, quem per se quis promisit, quam in eo, qui proprietatem comitatur.
ティティウスはマイウィウスから、使用収益権を除いた土地を約束させ、また同じ者から同じ土地の使用収益権を約束させた。 これらは2つの問答契約であり、ある者が単独で約束した使用収益権に含まれるものは、所有権に伴う使用収益権に含まれるものよりも少ない。
denique si ille usum fructum dederit eumque stipulator non utendo amiserit, tradendo postea fundum detracto usu fructu liberabitur.
したがって、もし彼が使用収益権を与え、問答契約者がそれを使用しないことによって失った場合、その後で使用収益権を除いた土地を移転することによって、彼は免責される。
non idem contingit ei, qui fundum pleno iure promisit et usum fructum dedit, deinde amisso eo proprietatem sine usu fructu tradidit: ille liberatus est dando usum fructum, hic nulla parte obligationis exoneratur, nisi pleno iure fundum effecerit stipulatoris.
完全な権利をもって土地を約束し、使用収益権を与え、その後でそれが失われたために使用収益権のない所有権を移転した者には、同じことは起こらない。 前者は使用収益権を与えることで免責されたが、後者は土地を完全な権利をもって問答契約者のものとしない限り、義務のいかなる部分からも解放されない。
§45.1.126.2'Chrysogonus Flauii Candidi seruus actor scripsit, coram subscribente et adsignante domino meo, accepisse eum a Iulio Zosa, rem agente Iulii Quintilliani absentis, mutua denaria mille.
「フラウィウス・カンディドゥスの奴隷で管理人であるクリュソゴノスが、私の主人が署名し捺印する立ち会いのもとで、主人が不在のユリウス・クィンティリアヌスの代理人であるユリウス・ゾサスから、消費貸借として1000デナリウスを受け取ったことを書き記した。
quae dari Quintilliano herediue eius, ad quem ea res pertinebit, kalendis Nouembribus, quae proximae sunt futurae, stipulatus est Zosas libertus et rem agens Quintilliani, spopondit Candidus dominus meus.
これを、来る次の11月1日に、クィンティリアヌスまたはその事項が帰属することになる彼の相続人に与えることを、解放自由人でありクィンティリアヌスの代理人であるゾサスが約束させ、私の主人カンディドゥスが約束した。
sub die supra scripta si satis eo nomine factum non erit, tunc quo post soluetur, usurarum nomine denarios octo praestari stipulatus est Iulius Zosas, spopondit Flauius Candidus dominus meus'.
上記の期日においてその件名について十分な弁済がなされなかった場合には、その後で支払われる期間について、利息の名目で8デナリウスが提供されることをユリウス・ゾサスが約束させ、私の主人フラウィウス・カンディドゥスが約束した。
subscripsit dominus.
」主人が署名した。
respondi: per liberam personam, quae neque iuri nostro subiecta est neque bona fide nobis seruit, obligationem nullam adquirere possumus.
私は回答した。 私たちの権利に服しておらず、また善意で私たちに仕えてもいない自由な人を通じては、私たちは何ら義務を取得することはできない。
plane si liber homo nostro nomine pecuniam daret uel suam uel nostram, ut nobis solueretur, obligatio nobis pecuniae creditae adquireretur: sed quod libertus patrono dari stipulatus est, inutile est, ut nec ad solutionem proficiat adiectio absentis, cui principaliter obligatio quaerebatur.
明らかに、もし自由な人が私たちの名において、彼自身の金銭または私たちの金銭を、私たちに支払われるために与えたならば、貸付金の義務は私たちに取得される。 しかし、解放自由人がパトロヌスに与えられることを約束させたことは無効であり、その結果、本来そのために義務が求められていた不在者の付記も、支払いのために役立たない。
superest quaeramus, an ex numeratione ipse qui contraxit pecuniam creditam petere possit: nam quotiens pecuniam mutuam dantes eandem stipulamur, non duae obligationes nascuntur, sed una uerborum.
次に、契約を結んだ本人が、金銭の交付に基づいて貸付金を請求できるかどうかを問う必要がある。 なぜなら、消費貸借の金銭を与えると同時にそれを約束させるとき、2つの義務が生じるのではなく、1つの口頭による義務が生じるからである。
plane si praecedat numeratio, sequatur stipulatio, non est dicendum recessum a naturali obligatione.
明らかに、もし金銭の交付が先行し、その後に問答契約が続くならば、自然義務から離脱したと言うべきではない。
sequens stipulatio, in qua sine adiectione nominis usuras stipulatus est, non eodem uitio laborat (neque enim maligne accipiendum est eidem stipulatum usuras, cui et sortem, uideri), ideoque in liberti persona ualet stipulatio usurarum et cogitur eam patrono cedere.
名前に言及することなく利息を約束させた後続の問答契約は、同じ欠陥を被っていない(というのも、元本を約束されたのと同じ者に対して利息が約束されたと見なすことは、悪意をもって解釈すべきではないからである)。 したがって、解放自由人の人格において利息の問答契約は有効であり、彼はそれをパトロヌスに譲渡することを強制される。
plerumque enim in stipulationibus uerba, ex quibus obligatio oritur, inspicienda sunt: raro inesse tempus uel condicionem ex eo, quod apparebit, intellegendum est: numquam personam, nisi expressa sit.
なぜなら、一般に問答契約においては、義務が生じる文言が考慮されるべきだからである。 期限や条件が含まれていると理解されるのは、それが明らかであることから稀にであり、人が含まれているとされることは、それが明記されていない限り、決してないからである。
§45.1.126.3Si ita stipulatus fuero te sisti et, nisi steteris, aliquid dari, quod promittenti impossibile est: detracta secunda stipulatione prior manet utilis et perinde erit, ac si te sisti stipulatus essem.
もし私が、あなたが法廷に出頭すること、そして、もし出頭しなかったならば、約束者にとって不可能な何かが与えられることを、このように約束させたなら、第二の約定を除いて第一の約定は有効なまま残り、あたかも私があなたの出頭だけを約束させたかのようになる。

語釈・文法注

  1. §45.1.126.prpeti potuerunt — 完了時制 "potuerunt" は、条件が成就した時点で、それまでに経過した3年分の金額(30)を一括して請求することが可能になった(過去における法的効果の確定)ことを意味する。
  2. §45.1.126.1minus est in eo usu fructu, quem per se quis promisit, quam in eo, qui proprietatem comitatur — 単独で(per se)約束された使用収益権と、土地の所有権(proprietas)に伴う使用収益権の法的性質の差異を論じている。単独の約束では、一度権利を提供した後は不使用(non utendo)による消滅のリスクは受約者が負うが、完全な所有権(pleno iure)を約束した場合は、使用収益権も含めて完全な状態の土地を移転しなければ債務を履行したことにならない。
  3. §45.1.126.2per liberam personam ... obligationem nullam adquirirere possumus — 古典期ローマ法における「何人も他人のために契約をすることはできない(alteri stipulari nemo potest)」という大原則を端的に示している。家父長権に服さない自由な第三者(libera persona)を介して、直接本人に契約上の義務(債権)を取得させることは原則として不可能である。
  4. §45.1.126.2ut nec ad solutionem proficiat adiectio absentis — 不在のパトロヌス(absentis)に与えることを解放自由人が約束させた場合、契約自体が無効(inutile)であるため、そのパトロヌスを単なる弁済受領権限者(adiectus solutionis causa)として有効に機能させる(ad solutionem proficiat)こともできないことを説明している。
  5. §45.1.126.2non est dicendum recessum a naturali obligatione — 金銭の現実の交付(numeratio)が先行して存在する場合、その後に結ばれた口頭契約(stipulatio)が無効であったとしても、それによって交付に基づく実質的な返還義務(自然義務 naturali obligatione)までが消滅(recessum)したと解釈すべきではないという判断を示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §45.1.126.pr-45.1.126.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:45.1.126.pr-45.1.126.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。