[IDEM libro septuagensimo quarto ad edictum praetoris. ]
[同著者、法務官告示註釈第74巻より] 債務の要素にはおよそ4つのものがある。
§44.7.44.prObligationum fere quattuor causae sunt: aut enim dies in iis est aut condicio aut modus aut accessio.
すなわち、債務の中には、期限、条件、方式、または追加があるからである。
§44.7.44.1Circa diem duplex inspectio est: nam uel ex die incipit obligatio aut confertur in diem.
期限に関しては二重の考察がある。 なぜなら、債務は特定の期日から始まるか、あるいは特定の期日に向けられるからである。
ex die ueluti 'kalendis Martiis dare spondes'? cuius natura haec est, ut ante diem non exigatur.
「特定の期日から」とは、例えば「3月1日に与えることを約束するか」というものである。 その性質は、その期限の前には請求し得ないということである。
ad diem autem 'usque ad kalendas dare spondes'? placet autem ad tempus obligationem constitui non posse non magis quam legatum: nam quod alicui deberi coepit, certis modis desinit deberi.
これに対し「特定の期日まで」とは、「朔日まで与えることを約束するか」というものである。 しかし、期限を付して債務を成立させることは、遺贈と同様に不可能であると解されている。 なぜなら、誰かに対して負われるようになったものは、特定の法に定められた方法によってしか消滅しないからである。
plane post tempus stipulator uel pacti conuenti uel doli mali exceptione summoueri poterit.
もっとも、期限が過ぎた後は、約束者は合意または悪意の抗弁によって斥けられることができるのは明らかである。
sic et in tradendo si quis dixerit se solum sine superficie tradere, nihil proficit, quo minus et superficies transeat, quae natura solo cohaeret.
これと同様に、引き渡しにおいても、もし誰かが「自分は地上物を除いた土地のみを引き渡す」と言ったとしても、本質的に土地に結合している地上物もともに移転することを妨げることには何ら役立たない。
§44.7.44.2Condicio uero efficax est, quae in constituenda obligatione inseritur, non quae post perfectam eam ponitur, ueluti 'centum dare spondes, nisi nauis ex Asia uenerit'? sed hoc casu existente condicione locus erit exceptioni pacti conuenti uel doli mali.
他方、有効な条件とは、債務の成立に際して挿入されるものであり、それが完成した後に置かれるものではない。 例えば「アジアから船が来ない限り、100を与えることを約束するか」というようなものである。 しかし、この場合、条件が成就したときには、合意または悪意の抗弁の余地がある。
§44.7.44.3Modus obligationis est, cum stipulamur decem aut hominem: nam alterius solutio totam obligationem interemit nec alter peti potest, utique quamdiu utrumque est.
債務の方式とは、われわれが「10または奴隷」を約束させる場合である。 なぜなら、一方の弁済が債務全体を消滅させ、他方を請求することはできなくなるからである。 少なくとも、その両方が存続している限りは。
§44.7.44.4Accessio uero in obligatione aut personae aut rei fit.
他方、債務における追加は、人または物のいずれかに対してなされる。
personae, cum mihi aut Titio stipulor.
人の追加は、私が「私に、またはティティウスに」約束させる場合である。
rei, cum mihi decem aut Titio hominem stipulor: ubi quaeritur, an ipso iure fiat liberatio homine soluto Titio.
物の追加は、私が「私に10を、またはティティウスに奴隷を」約束させる場合である。 この場合、ティティウスに奴隷が弁済されることで、法律上当然に免除が成立するかが問われる。
§44.7.44.5Si ita stipulatus sim: 'si fundum non dederis, centum dare spondes'? sola centum in stipulatione sunt, in exsolutione fundus.
もし私が「もし土地を与えないならば、100を与えることを約束するか」と約束させた場合、約束の中にあるのは100だけであり、弁済履行の中には土地がある。
§44.7.44.6Sed si nauem fieri stipulatus sum et, si non feceris, centum, uidendum, utrum duae stipulationes sint, pura et condicionalis, et existens sequentis condicio non tollat priorem? an uero transferat in se et quasi nouatio prioris fiat? quod magis uerum est.
しかし、もし私が船を建造することを約束させ、さらに「もし建造しなかったならば、100」とした場合、無条件の約束と条件付きの約束という2つの約束が存在し、後者の条件の成就が前者を消滅させないのか、あるいは、むしろ後者が前者を自己へと移行させて、いわば前者の更改が行われるのかを検討しなければならない。 後者の方がより正しい。