Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §44.7.34.pr-44.7.34.2

不法行為による複数訴権の競合と消滅関係

7319 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスは、不法な奴隷殴打や物の窃取・損壊など、一つの行為から複数の訴え(アクーリウス法上の訴え、侮辱の訴え、使用貸借の訴え等)が生じる場合の競合と、それらの消滅関係および累積的請求の限界を論じる。

[IDEM libro singulari de concurrentibus actionibus. ] §44.7.34.prQui seruum alienum iniuriose uerberat, ex uno facto incidit et in Aquiliam et in actionem iniuriarum: iniuria enim ex affectu fit, damnum ex culpa et ideo possunt utraeque competere.
[同上、アクションの競合に関する単行書より] 他人の奴隷を違法に殴打する者は、一つの行為から、アクーリウス法の訴えにも侮辱の訴えにも陥る。 なぜなら、侮辱は意図から生じ、損害は過失から生じるのであり、それゆえ両方の訴えが競合しうるからである。
sed quidam altera electa alteram consumi.
しかし、ある人々は、一方が選択されたなら他方は消滅すると考えている。
alii per legis Aquiliae actionem iniuriarum consumi, quoniam desiit bonum et aequum esse condemnari eum, qui aestimationem praestitit: sed si ante iniuriarum actum esset, teneri eum ex lege Aquilia.
他の人々は、アクーリウス法の訴えによって侮辱の訴えが消滅すると考えている。 なぜなら、評価額を支払った者が有罪宣告されることは、もはや善にして公平ではなくなるからである。 しかし、もし先に侮辱の訴えが提起されていたならば、彼はアクーリウス法に基づき責任を負うと考える。
sed et haec sententia per praetorem inhibenda est, nisi in id, quod amplius ex lege Aquilia competit, agatur.
だが、この意見もまた、アクーリウス法に基づいてより多く得られる額について訴えが提起されるのでなければ、プラエトルによって阻止されるべきである。
rationabilius itaque est eam admitti sententiam, ut liceat ei quam uoluerit actionem prius exercere, quod autem amplius in altera est, etiam hoc exsequi.
したがって、原告が望むいずれの訴えをも先に提起することが許され、他方の訴えにおいてより多く得られるものについては、これもまた追求することができるとする意見が受け入れられる方が、より合理的である。
§44.7.34.1Si is, cui rem commodauero, eam subripuerit, tenebitur quidem et commodati actione et condictione, sed altera actio alteram peremit aut ipso iure aut per exceptionem, quod est tutius.
もし、私が物を貸与した相手がそれを窃取したならば、彼は確かに使用貸借の訴えによっても不当利得返還請求によっても責任を負うが、一方の訴えは、当然に、または抗弁によって他方の訴えを消滅させる。 抗弁による方が、より安全である。
§44.7.34.2Hinc de colono responsum est, si aliquid ex fundo subtraxerit, teneri eum condictione et furti, quin etiam ex locato: et poena quidem furti non confunditur, illae autem inter se miscentur.
これに関連して、小作人について、もし彼が農地から何かを持ち去ったならば、彼は不当利得返還請求および窃盗の訴えによって、それどころか賃貸借の訴えによっても責任を負うと回答された。 そして、確かに窃盗の罰は混同されないが、それらの訴えは相互に交じり合う。
et hoc in legis Aquiliae actione dicitur, si tibi commodauero uestimenta et tu ea ruperis: utraeque enim actiones rei persecutionem continent.
そしてこのことは、もし私があなたに衣服を貸与し、あなたがそれを破いた場合のアクーリウス法の訴えにおいても言われる。 というのも、両方の訴えが物の追及を含んでいるからである。
et quidem post legis Aquiliae actionem utique commodati finietur: post commodati an Aquiliae remaneat in eo, quod in repetitione triginta dierum amplius est, dubitatur: sed uerius est remanere, quia simplo accedit: et simplo subducto locum non habet.
そして確かに、アクーリウス法の訴えの後には、使用貸借の訴えは当然に終了する。 使用貸借の訴えの後に、アクーリウス法の訴えが、30日間の再評価においてより多く得られるものに関して残るかどうかは疑問とされている。 しかし、残るというのがより正しい。 なぜなら、それは単倍額に付加されるものであり、単倍額が差し引かれても、成り立つからである。

語釈・文法注

  1. §44.7.34.prsed quidam altera electa alteram consumi. — 主動詞(putant や sentiunt 等)が省略された対格+不定詞構文。altera electa は奪格絶対。「一方の訴えが選択されると、他方の訴えが消滅する(consumi)」という学説(sententia)の内容を表す。
  2. §44.7.34.prbonum et aequum — 古典期ローマ法における衡平(aequitas)の基本原則を表す代表的な表現。裁判官や法務官が具体的妥当性を判断する際の基準となる「善にして公平」を指す。
  3. §44.7.34.2post commodati an Aquiliae remaneat — 名詞 actionem の省略を補って読む。post commodati [actionem](使用貸借の訴えの後に)であり、an Aquiliae [actio] remaneat(アクーリウス法の訴えが残るか否か)は非人称動詞 dubitatur(疑問とされる)の実質的な主語となる間接疑問節を形成している。
  4. §44.7.34.2simplo subducto — 奪格絶対。simplum は「単倍額(元本の価格)」を意味し、アクーリウス法が規定する過去30日間の最高価格との差額(罰的要素)のみが残るという、ローマ法上の二重請求・競合処理の仕組みを説明している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §44.7.34.pr-44.7.34.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:44.7.34.pr-44.7.34.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。