Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §43.12.1.11-43.12.1.22

河川航行の阻害と現状回復義務者の範囲

7068 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルフピアヌスは、航行不可能な河川への有用禁令の適用、船や筏の航路および停泊地の悪化の定義、適法な工作物に関する抗弁、ならびに原状回復義務が設置者ではなく現在の状態維持者に帰属することを論じる。

[ULPIANUS libro sexagensimo octauo ad edictum. ]
[ウルフピアヌス『告示注解』第68巻] 私たちは、公の河川においてなされたこととは、水の中でなされるいかなることでもあると理解すべきである。
§43.12.1.11In flumine publico factum accipere debemus, quidquid in aqua fiat: nam si quid extra factum sit, non est in flumine factum: et quod in ripa fiat, non uidetur in flumine factum.
なぜなら、その外側でなされたことは、河川の中でなされたことにはならないし、また堤防においてなされることも、河川の中でなされたとは見なされないからである。
§43.12.1.12Non autem omne, quod in flumine publico ripaue fit, coercet praetor, sed si quid fiat, quo deterior statio et nauigatio fiat.
しかし、政務官は、公の河川またはその堤防においてなされるすべてのことを規制するのではなく、これによって停泊地および航行がより悪化せしめられるようなことがなされた場合にのみ、規制するのである。
ergo hoc interdictum ad ea tantum flumina publica pertinet, quae sunt nauigabilia, ad cetera non pertinet.
したがって、この禁令は、航行可能である公の河川にのみ適用され、その他の河川には適用されない。
sed Labeo scribit non esse iniquum etiam si quid in eo flumine, quod nauigabile non sit, fiat, ut exarescat uel aquae cursus impediatur, utile interdictum competere 'ne uis ei fiat, quo minus id opus, quod in alueo fluminis ripaue ita factum sit, ut iter cursus fluminis deterior sit fiat, tollere demoliri purgare restituere uiri boni arbitratu possit'.
しかしラベオは、航行可能ではない河川において、それが干上がったり、あるいは水流が妨げられたりするようなことがなされた場合であっても、「河川の河床または堤防において、河川の流れの経路がより悪化するか、あるいはより悪化せしめられるようになされたその工作物を、良き人の裁定によって撤去し、破壊し、清掃し、原状回復することを妨げるために、何者かが彼に対して暴行を加えることのないように」という有用禁令が認められることは不当ではない、と書いている。
§43.12.1.13Stationem dicimus a stando: is igitur locus demonstratur, ubicumque naues tuto stare possunt.
私たちは「停泊地」を「留まること」から名付ける。 したがって、船が安全に留まることができる場所はどこであれ、その場所が指し示されるのである。
§43.12.1.14Ait praetor: 'iterque nauigii deterius fiat'.
政務官は「そして船の航路がより悪化せしめられるように」と言う。
hoc pro nauigatione positum est: immo nauigium solemus dicere etiam ipsam nauem, iter ergo nauigio potest et sic accipi 'iter naui deterius fiat'.
これは「航行」の代わりに用いられている。 それどころか、私たちは「船」という言葉を船そのものを指しても言う習慣があるため、したがって「船による航路」は、「船にとっての航路がより悪化せしめられるように」と解釈することもできる。
nauigii appellatione etiam rates continentur, quia plerumque et ratum usus necessarius est.
「船」という名称には筏も含まれる。 なぜなら、しばしば筏の使用も必要だからである。
si pedestre iter impediatur, non ideo minus iter nauigio deterius fit.
もし徒歩の路が妨げられたとしても、それだからといって、船の航路がより悪化せしめられなくなるわけではない。
§43.12.1.15Deterior statio itemque iter nauigio fieri uidetur, si usus eius corrumpatur uel difficilior fiat aut minor uel rarior aut si in totum auferatur.
停泊地、および同様に船の航路は、その使用が損なわれるか、より困難になるか、あるいは縮小もしくは頻度が低くなるか、あるいは完全に奪われる場合に、より悪化せしめられると見なされる。
proinde siue deriuetur aqua, ut exiguior facta minus sit nauigabilis, uel si dilatetur, aut diffusa breuem aquam faciat, uel contra sic coangustetur, et rapidius flumen faciat, uel si quid aliud fiat quod nauigationem incommodet difficilioremue faciat uel prorsus impediat, interdicto locus erit.
したがって、水が分流されて水量が少なくなったために航行しにくくなるか、あるいは水路が拡張されて、水が拡散したために水深が浅くなるか、あるいは逆にこのように幅が狭められて、河川の流れをより急にするか、あるいは航行を不便にしたり、より困難にしたり、あるいは完全に妨げたりするような他の何かがなされるならば、禁令の適用があるであろう。
§43.12.1.16Labeo scribit non esse dandam exceptionem ei, qui interdicto conuenitur: 'aut nisi ripae tuendae causa factum sit', sed ita excipiendum ait: 'extra quam si quid ita factum sit, uti de lege fieri licuit'.
ラベオは、禁令によって訴えられる者に対して、「あるいは堤防を防護する目的でなされたのでない限り」という抗弁を与えるべきではない、と書いている。 そうではなく、彼は次のように抗弁を立てるべきであると言っている。 「法律に従って行うことが許されたように何かがなされた場合を除き。
§43.12.1.17Si in mari aliquid fiat, Labeo competere tale interdictum: 'ne quid in mari inue litore' 'quo portus, statio iterue nauigio deterius fiat'.
」もし海において何かがなされた場合、ラベオは次のような禁令が適用されると考えている。 「海または海岸において何事もなすなかれ、これによって港、停泊地、または船の航路がより悪化せしめられるような(いかなることも)。
§43.12.1.18Sed et si in flumine publico, non tamen nauigabili fiat, idem putat.
」しかし、公の、とはいえ航行可能ではない河川においてなされた場合であっても、彼は同様に考えている。
§43.12.1.19Deinde ait praetor: 'Quod in flumine publico ripaue eius fiat siue quid in id flumen ripamue eius immissum habes, quo statio iterue nauigio deterior sit fiat, restituas'.
次に政務官は言う。 「公の河川またはその堤防においてなされること、あるいはその河川またはその堤防に投入された状態に保っている何物かによって、停泊地または船の航路がより悪化しているか、あるいはより悪化せしめられるならば、原状回復せよ。
§43.12.1.20Superius interdictum prohibitorium est, hoc restitutorium, ad eandem causam pertinens.
」前の禁令は禁止的なものであり、今回のものは原状回復的なものであって、同一の事由に関係している。
§43.12.1.21Iubetur autem is, qui factum uel immissum habet, restituere quod habet, si modo id quod habet stationem uel nauigium deterius faciat.
ところで、工作物を設置した状態、あるいは何かを投入した状態に保っている者は、自らが保っているそのものが停泊地または航行をより悪化させている場合に限り、保っているものを原状回復するように命じられる。
§43.12.1.22Haec uerba 'factum habes' uel 'immissum habes' ostendunt non eum teneri, qui fecit uel immisit, sed qui factum immissum habet.
「設置した状態に保っている」あるいは「投入した状態に保っている」というこれらの文言は、設置した者や投入した者が責任を負うのではなく、設置された状態や投入された状態に保っている者が責任を負うということを示している。
denique Labeo scribit, si auctor tuus aquam deriuauerit, et hoc interdicto, si ea tu utaris.
結局、ラベオは、もしあなたの前主が水を分流させ、あなたがそれを継続して使用しているならば、あなたに対してこの禁令の適用がある、と書いている。

語釈・文法注

  1. 43.12.1.12non esse iniquum etiam si quid ... fiat, ... utile interdictum competere — 対格不定詞句 `non esse iniquum` の意味上の主語は、後続する対格不定詞句 `utile interdictum competere`(有用禁令が認められること)である。両者の間に `etiam si quid... fiat`(たとえ〜がなされたとしても)という条件節が挿入されており、構文が複雑になっている。
  2. 43.12.1.12ne uis ei fiat, quo minus — 接続詞 `quo minus` は、妨害や阻止の含意を持つ表現(ここでは `ne uis ei fiat` 「彼に暴行が加えられないように」という禁止表現)の後に置かれ、接続法 `possit` を伴って「〜するのを妨げないように」「〜できるように」という目的・結果を表す従属節を導く。
  3. 43.12.1.14iter ergo nauigio — 名詞 `nauigio` は奪格とも与格とも解し得る。ウルフピアヌス自身が後に `iter naui`(船にとっての航路、または船による航路)と言い換えていることから、これを手段の奪格(船による通行)または参照の与格(船のための通行)の双方のニュアンスで捉えていることがわかる。
  4. 43.12.1.22et hoc interdicto — 文末の `et hoc interdicto, si ea tu utaris` には動詞が省略されている。直前の文脈(`non eum teneri... sed qui... habet`)における受動態の責任関係から、`teneris`(あなたも責任を負う)または `locus est`(この禁令の適用がある)のような述語動詞を補って解釈する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §43.12.1.11-43.12.1.22. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:43.12.1.11-43.12.1.22

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。