Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §43.12.1.pr-43.12.1.10

公の河川と堤防の保護に関する法務官の禁令

7067 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルフピアヌスは、公の河川およびその堤防の保護に関する政務官の禁令を引用し、河川の定義、公有と私有の区別、堤防の定義、さらに河川敷の移動や島・運河の発生に伴う法的地位の変化について詳細に論じている。

[ULPIANUS libro sexagensimo octauo ad edictum. ]
[ウルフピアヌス『告示注解』第68巻] 政務官は言う。
§43.12.1.prAit praetor: 'Ne quid in flumine publico ripaue eius facias neue quid in flumine publico neue in ripa eius immittas, quo statio iterue nauigio deterior sit fiat'.
「公の河川またはその堤防において何事もなすなかれ。 また、公の河川またはその堤防において、これによって船の停泊地または航路がより悪化するか、あるいはより悪化せしめられるような如何なる物をも投入するなかれ。
§43.12.1.1Flumen a riuo magnitudine discernendum est aut existimatione circumcolentium.
」河川は、その大きさによって、あるいは近隣住民の認識によって、小川から区別されるべきである。
§43.12.1.2Item fluminum quaedam sunt perennia, quaedam torrentia.
同様に、河川には常流のものと、急流のものとがある。
perenne est, quod semper fluat, ἀέναος, torrens ὁ χειμάρρους: si tamen aliqua aestate exaruerit, quod alioquin perenne fluebat, non ideo minus perenne est.
常流とは常に流れているもの(ἀέναος)であり、急流とは(ὁ χειμάρρους)である。 しかし、それ以外は常に流れていたものが、ある夏に枯れたとしても、それだからといって常流でなくなるわけではない。
§43.12.1.3Fluminum quaedam publica sunt, quaedam non.
河川には公のものと、そうでないものがある。
publicum flumen esse Cassius definit, quod perenne sit: haec sententia Cassii, quam et Celsus probat, uidetur esse probabilis.
カッシウスは、常流のものが公の河川であると定義している。 ケルススも承認しているこのカッシウスの意見は、尤もであると思われる。
§43.12.1.4Hoc interdictum ad flumina publica pertinet: si autem flumen priuatum sit, cessabit interdictum: nihil enim differt a ceteris locis priuatis flumen priuatum.
この禁令は公の河川に関するものである。 しかし、もし河川が私的なものであるならば、禁令の適用はない。 なぜなら、私的な河川は他の私的な場所と何ら異ならないからである。
§43.12.1.5Ripa autem ita recte definietur id, quod flumen continet naturalem rigorem cursus sui tenens: ceterum si quando uel imbribus uel mari uel qua alia ratione ad tempus excreuit, ripas non mutat: nemo denique dixit Nilum, qui incremento suo Aegyptum operit, ripas suas mutare uel ampliare.
また堤防は、河川がその流れの自然な方向を保っているのを包み込んでいるもの、として正しく定義されるであろう。 しかし、もし大雨や海、あるいはその他の理由によって一時的に増水したとしても、それは堤防を変更しない。 結局、その増水によってエジプトを覆うナイル川が、その堤防を変更したとか拡張したとか言った者は誰もいない。
nam cum ad perpetuam sui mensuram redierit, ripae aluei eius muniendae sunt.
なぜなら、それがその恒常的な水準に戻ったときには、その河床の堤防が防護されるべきだからである。
si tamen naturaliter creuerit, ut perpetuum incrementum nanctus sit, uel alio flumine admixto uel qua alia ratione, dubio procul dicendum est ripas quoque eum mutasse, quemadmodum si alueo mutato alia coepit currere.
しかし、もし自然に増加して、他の河川の合流やその他の理由によって恒久的な増水を得たならば、疑いなく、その河川は堤防をも変更したと言うべきである。 それはあたかも、河床が変わって他所を流れ始めた場合と同様である。
§43.12.1.6Si insula in publico flumine fuerit nata inque ea aliquid fiat, non uidetur in publico fieri.
もし公の河川の中に島が生じ、その島において何かがなされたとしても、公の場所においてなされたとは見なされない。
illa enim insula aut occupantis est, si limitati agri fuerunt, aut eius cuius ripam contingit, aut, si in medio alueo nata est, eorum est qui prope utrasque ripas possident.
なぜなら、その島は、もし土地が画定地であったならば、占有者のものとなるか、あるいは、それが接している堤防の所有者のものとなるか、あるいは、河床の中央に生じたならば、両側の堤防の近くを所有している者たちのものとなるからである。
§43.12.1.7Simili modo et si flumen alueum suum reliquit et alia fluere coeperit, quidquid in ueteri alueo factum est, ad hoc interdictum non pertinet: non enim in flumine publico factum erit, quod est utriusque uicini aut, si limitatus est ager, occupantis alueus fiet: certe desinit esse publicus.
同様に、もし河川がその河床を放棄して他所を流れ始めた場合にも、旧河床においてなされたいかなることも、この禁令には関係しない。 なぜなら、公の河川においてなされたことにはならないからであり、その河床は両側の隣人のものとなるか、あるいは土地が画定地であれば占有者のものとなるからである。 確かにそれは公のものではなくなる。
ille etiam alueus, quem sibi flumen fecit, etsi priuatus ante fuit, incipit tamen esse publicus, quia impossibile est, ut alueus fluminis publici non sit publicus.
また、河川が自らのために作ったその河床は、以前に私有地であったとしても、公のものになり始める。 なぜなら、公の河川の河床が公のものでないということは不可能だからである。
§43.12.1.8Si fossa manu facta sit, per quam fluit publicum flumen, nihilo minus publica fit: et ideo si quid ibi fiat, in flumine publico factum uidetur.
もし公の河川が流れる人工の運河が作られたならば、それは同様に公のものとなる。 したがって、そこで何かがなされたならば、公の河川においてなされたと見なされる。
§43.12.1.9Aliter atque si flumen aliquam terram inundauerit, non alueum sibi fecerit: tunc enim non fit publicum, quod aqua opertum est.
河川がどこかの土地を冠水させただけで、自らのための河床を作らなかった場合は別である。 なぜなら、その場合には、水で覆われた場所は公のものとはならないからである。
§43.12.1.10Item si amnis aliquid circumeat, sciendum est eius manere cuius fuit: si quid igitur illic factum est, non est factum in publico flumine.
同様に、もし河川が土地の周囲を回るように流れたとしても、その土地は元の所有者のままであると知るべきである。 したがって、そこで何かがなされたとしても、公の河川においてなされたのではない。
nec pertinet ad hoc interdictum, si quid in priuato factum sit, ne quidem si in priuato flumine fiat: nam quod fit in priuato flumine, perinde est, atque si in alio priuato loco fiat.
また、私的な場所においてなされたいかなることも、この禁令には関係しない。 たとえ私的な河川においてなされたとしても同様である。 なぜなら、私的な河川においてなされることは、他の私的な場所においてなされるのと全く同じだからである。

語釈・文法注

  1. 43.12.1.prquo statio iterue nauigio deterior sit fiat — 接続詞 quo(+接続法)は「それによって〜となるように」という結果・目的を表す。sit と fiat という2つの接続法現在動詞が並置されているのは、古い写本における異読の混入(一方を他方の異読とする)に由来する可能性があるが、法解釈上は「悪化する(自動詞)」と「悪化せしめられる(受動・使役的)」の双方を含めるものとして一体的に解される。nauigio は「船にとって」または「航行によって」という意味で、与格(関与・利益)または手段の脱格として機能する。
  2. 43.12.1.5id, quod flumen continet naturalem rigorem cursus sui tenens — tenens(現在分詞、主格単数)の文法上の主語は、関係節内の主語 flumen(中性単数)である。すなわち、「河川が自らの流れの自然な方向(rigorem)を保持している(tenens)状態において、その河川を包み込んでせき止めている(continet)ところのもの(id = 堤防)」という入れ子構造をとる。一時的な氾濫(excreuit)は、この「自然な流れ(naturalem rigorem)」の範疇を超えているため、堤防の位置を変更したとはみなされない。
  3. 43.12.1.6si limitati agri fuerunt — limitati agri(画定地)は、国家によって境界線が公式に測量・画定された土地を指す。この種の土地は、隣接する河川の土砂積載(alluvio)や島(insula)の発生による領土拡張の恩恵を受けない。したがって、そのような土地に隣接する河川の中に島が生じた場合、その島は誰のものでもなく、最初に入った「占有者(occupantis)」の所有物となる。これに対し、境界画定されていない土地(agri arcifinii)の場合は、島は隣接地の所有者のものとなる。
  4. 43.12.1.7utriusque uicini aut, si limitatus est ager, occupantis alueus fiet — 動詞 fiet の主語は alueus である。utriusque uicini(両側の隣人の)および occupantis(占有者の)は、fiet の補語として機能する所有属格(「〜の所有となる」)である。土地が通常地(agri arcifinii)であれば両岸の隣人のものとなり、画定地(ager limitatus)であれば先占者のものとなることを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §43.12.1.pr-43.12.1.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:43.12.1.pr-43.12.1.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。