Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §42.6.1.pr-42.6.1.8

債権者の保護のための遺産分離と優先権

6989 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

相続財産の混交による不利益を防ぐため、被相続人の債権者が法務官に対して相続財産と相続人の固有財産との分離(遺産分離)を求める要件や、関係する債権者間の優先順位について論じている。

[ULPIANUS libro sexagensimo quarto ad edictum. ] §42.6.1.prSciendum est separationem solere impetrari decreto praetoris.
[ウルピアーヌス、告示註釈第64巻] 法務官の命令によって遺産分離が勝ち取られるのが通常であると知るべきである。
§42.6.1.1Solet autem separatio permitti creditoribus ex his causis: ut puta debitorem quis Seium habuit: hic decessit: heres ei extitit Titius: hic non est soluendo: patitur bonorum uenditionem: creditores Seii dicunt bona Seii sufficere sibi, creditores Titii contentos esse debere bonis Titii et sic quasi duorum fieri bonorum uenditionem.
しかし、遺産分離はこれらの理由から債権者たちに許されるのが通常である。 例えば、ある者がセイウスを債務者として持っていたが、この者が死亡し、ティティウスがその相続人として現れたとする。 この者には支払能力がなく、財産の売却を甘受している。 セイウスの債権者たちは、セイウスの財産が自分たちに十分であり、ティティウスの債権者たちはティティウスの財産に満足すべきであり、このようにしてあたかも二つの財産の売却が行われるかのようになることを求めている。
fieri enim potest, ut Seius quidem soluendo fuerit potueritque satis creditoribus suis uel ita semel, etsi non in assem, in aliquid tamen satisfacere, admissis autem commixtisque creditoribus Titii minus sint consecuturi, quia ille non est soluendo aut minus consequantur, quia plures sunt hic.
というのも、セイウス自身は支払能力があり、自分の債権者たちに対して十分に、あるいは全額ではないにしても、少なくとも何がしかの弁済を一度にすることができたかもしれないが、ティティウスの債権者たちが引き入れられて混交されると、彼に支払能力がないために得るものが少なくなるか、あるいはここに多くの者がいるために得るものが少なくなる、ということが起こり得るからである。
est igitur aequissimum creditores Seii desiderantes separationem audiri impetrareque a praetore, ut separatim quantum cuiusque creditoribus praestetur.
したがって、分離を望むセイウスの債権者たちの言い分が聞き届けられ、それぞれの債権者たちに別々にどれだけが提供されるべきかを法務官から勝ち取ることは、極めて公平である。
§42.6.1.2Ex contrario autem creditores Titii non impetrabunt separationem: nam licet alicui adiciendo sibi creditorem creditoris sui facere deteriorem condicionem.
しかし逆に、ティティウスの債権者たちは分離を勝ち取ることはできない。 なぜなら、誰でも自分に債権者を加えることによって、自分の債権者の地位を悪化させることが許されているからである。
atqui igitur adiit hereditatem debitoris mei, non faciet meam deteriorem condicionem adeundo, quia licet mihi separationem impetrare, suos uero creditores onerauit, dum adiit hereditatem quae soluendo non est, nec poterunt creditores eius separationem impetrare.
したがって、[相続人が]私の債務者の遺産を相続したとしても、相続することによって私の地位を悪化させることはない。 なぜなら、私には分離を勝ち取ることが許されているからである。 しかし、彼は支払能力のない遺産を相続することによって、自分自身の債権者たちに負担を課したのであり、彼の債権者たちは分離を勝ち取ることができない。
§42.6.1.3Sciendum est autem, etiamsi obligata res esse proponatur ab herede iure pignoris uel hypothecae, attamen, si hereditaria fuit, iure separationis hypothecario creditori potiorem esse eum, qui separationem impetrauit: et ita Seuerus et Antoninus rescripserunt.
しかし、たとえ相続人によって質権または抵当権の法によって担保に入れられていると提示されるとしても、それでもなお、もしそれが遺産に属するものであったならば、分離の法によって、分離を勝ち得た者が抵当権を持つ債権者よりも優先することを知るべきである。 そして、セウェルスとアントニヌスはこのように勅答した。
§42.6.1.4Sed etiam aduersus fiscum et municipes impetraretur separatio.
しかし、国庫や地方自治体に対しても分離は勝ち得られるであろう。
§42.6.1.5Quaesitum est, an interdum etiam heredis creditores possunt separationem impetrare, si forte ille in fraudem ipsorum adierit hereditatem.
相続人の債権者たちも、もし仮に彼が彼らを害する意図で遺産を相続した場合、時には分離を勝ち取ることができるかどうかが問われた。
sed nullum remedium est proditum: sibi enim imputent, qui cum tali contraxerunt: nisi si extra ordinem putamus praetorem aduersus calliditatem eius subuenire, qui talem fraudem commentus est: quod non facile admissum est.
しかし、いかなる救済策も規定されていない。 なぜなら、そのような者と取引した者たちは、自分自身に帰せられるべきだからである。 ただし、そのような詐術を企てた者の狡猾さに対して、法務官が特別手続において救済すると我々が考える場合は別であるが、これは容易には認められていない。
§42.6.1.6Sed si quis suspectam hereditatem dicens compulsus fuerit adire et restituere hereditatem, deinde non sit cui restituat, ex quibus casibus solet hoc euenire.
しかし、もし誰かが遺産を疑わしいと言って、相続して遺産を引渡すことを強制され、その後に引渡す相手がいない場合――これらの事由からこのようなことが生じるのが通常である。
et ipsi quidem desideranti succurri sibi aduersus creditores hereditarios subueniemus: hoc et diuus Pius rescripsit, ut perinde testatoris bona uenirent, atque si adita hereditas non fuisset.
その場合、彼自身が遺産債権者たちに対して自分への救済を望むなら、我々は彼を救済する。 このことは神君ピウスも、あたかも遺産相続がなされなかったかのように遺言者の財産が売却されるべきであると勅答した。
creditoribus quoque huiusmodi heredis desiderantibus hoc idem praestandum puto, licet ipse non desiderauit, ut quasi separatio quaedam praestetur.
このような相続人の債権者たちがこれを望む場合にも、彼自身が望まなかったとしても、あたかも一種の分離が提供されるかのように、これと同じことが提供されるべきであると私は考える。
§42.6.1.7Item uideamus, si quis heres parenti extiterit, cum esset impubes, deinde intra pubertatem decesserit et substituti bona ueneant, qui impuberis hereditatem adiit, an patris creditores possint separationem impetrare.
同様に、誰かが未成年のときに親の相続人となり、その後、成年に達する前に死亡し、その未成年の遺産を相続した交替相続人の財産が売却される場合、父親の債権者たちが分離を勝ち取ることができるかどうかを考えてみよう。
et puto posse: hoc amplius puto etiam impuberis creditores posse separationem aduersus creditores heredis eius impetrare.
そして、勝ち取ることができると私は考える。 さらに、未成年の債権者たちも、その相続人の債権者たちに対して分離を勝ち取ることができると私は考える。
§42.6.1.8Secundum haec uideamus, si Primus Secundum heredem scripserit, Secundus Tertium et Tertii bona ueneant, qui creditores possint separationem impetrare.
これらに従って、プリムスがセクンドゥスを、セクンドゥスがテルティウスを相続人に指定し、テルティウスの財産が売却される場合、どの債権者たちが分離を勝ち取ることができるかを考えてみよう。
et putem, si quidem Primi creditores petant, utique audiendos et aduersus Secundi et aduersus Tertii creditores: si uero Secundi creditores petant, aduersus Tertii utique eos impetrare posse, aduersus Primi autem non posse.
そして、もしプリムスの債権者たちが求めるなら、セクンドゥスの債権者に対してもテルティウスの債権者に対しても、彼らは当然に聞き届けられるべきであると私は考える。 しかし、もしセクンドゥスの債権者たちが求めるなら、彼らはテルティウスの債権者に対しては当然にこれを勝ち取ることができるが、プリムスの債権者に対しては勝ち取ることができない。
in summa Primi quidem creditores aduersus omnes impetrare possunt separationem, Secundi creditores aduersus Primi non possunt, aduersus Tertii possunt.
要約すると、プリムスの債権者たちはすべての人に対して分離を勝ち取ることができるが、セクンドゥスの債権者たちはプリムスの[債権者]に対しては勝ち取ることができず、テルティウスの[債権者]に対しては勝ち取ることができる。

語釈・文法注

  1. 42.6.1.1soluendo — 動詞 esse とともに用いられる動名詞(または動形容詞)の与格で、目的や能力を表し、「支払能力がある」(soluendo esse)という慣用表現を形成する。
  2. 42.6.1.1creditores Seii dicunt... — 動詞 dicunt が、bona Seii sufficere、creditores Titii contentos esse debere、および fieri を不定詞とする複数の対格不定詞(間接話法)の節を支配している。セイウスの債権者たちの主張内容を示す。
  3. 42.6.1.2atqui igitur — 逆接の接続詞 atqui と推論の接続詞 igitur が重なっており、前文の一般原則を踏まえつつ、債権者の利益を守るための具体的な反論(「しかしそれゆえ…」)を導入している。
  4. 42.6.1.6Sed si quis... — 条件節 Sed si quis... が長く続き、途中に補足的な関係節 ex quibus casibus... が挟まれた後、主節 et ipsi quidem... subueniemus に至る。法的な例外事由を提示する複雑な文構造である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §42.6.1.pr-42.6.1.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:42.6.1.pr-42.6.1.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。