Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §42.5.6.pr-42.5.6.2

不利な遺産の売却と先行弁済の返還

6955 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

被後見人にとって不利な遺産の売却や、遺産放棄前の行為の効力について。また、一部債権者への先行弁済が発生した際の返還請求や処理について、ユリアヌスやスカエウォラの学説を用いて論じる。

[PAULUS libro quinquagesimo octauo ad edictum. ] §42.5.6.prSi non expedierit pupillo hereditatem parentis retinere, praetor bona defuncti uenire permittit, ut quod superauerit pupillo restituatur.
[パウルス、告示注解第五十八巻] 被後見人にとって親の遺産を保持することが有益でないならば、法務官は、残余が被後見人に返還されるように、死者の財産の売却を許す。
§42.5.6.1Si pupillus, antequam abstineret, aliquid gesserit, seruandum est, utique si bona fide gessit.
もし被後見人が、遺産を放棄する前に何らかの処分行為を行ったなら、それが善意で行われたものである限り、維持されなければならない。
§42.5.6.2Quid ergo, si quibusdam creditoribus soluit, deinde bona uenierint? si quaeratur, an repetitio sit, ex causa id statuendum Iulianus ait, ne alterius aut neglegentia aut cupiditas huic, qui diligens fuit, noceat.
それでは、もし一部の債権者に支払いを行い、その後に財産が売却された場合はどうなるか。 返還請求ができるかどうかが問われる場合、他人の怠慢あるいは強欲が、注意深くあったこの者を害することのないよう、個別の事情に応じて判断されるべきである、とユリアヌスは言う。
quod si utroque instante tibi gratificatus tutor soluit, aequum esse aut prius eandem portionem mihi quaeri aut communicandum quod accepisti: et hoc Iulianus ait.
しかし、もし双方の債権者が督促しているときに、後見人があなたに好意を示して支払ったのであれば、私に対してもまず同等の分け前が求められるか、あるいはあなたが受け取ったものが分配されるのが公平である、ともユリアヌスは言う。
apparet autem loqui eum, si ex bonis paternis solutum sit.
もっとも、彼が語っているのは、父親の財産から支払われた場合であることは明らかである。
quid ergo, si aliunde pupillus soluerit? reddi ei debebit nec ne? et utrum a creditore an ex hereditate? Scaeuola noster ait, si aliquid sit in bonis, deducendum ex hereditate solidum exemplo eius, qui gessit negotia: sed si nihil sit in bonis, non esse iniquum aduersus creditorem dandam repetitionem quasi indebiti soluti.
それでは、もし被後見人が他の財源から支払った場合はどうか。 彼に返還されるべきか否か。 そして、それは債権者から返還されるべきか、それとも遺産からか。 我らがスカエウォラは、もし遺産に何らかの財産があるならば、事務管理を行った者の例にならって、遺産から全額が差し引かれるべきであるが、もし遺産に何も残っていないならば、非債務弁済として債権者に対して返還請求を認めることは不当ではない、と言う。

語釈・文法注

  1. §42.5.6.pruenire — 動詞 ueneo(売られる、売却される)の現在不定詞。uendo(売る)の受動の意味を持ち、スペルは uenire(来る)と同じだが母音の長さが異なる(uēneo vs. uĕnio)。ここでは対格不定詞構文で、bona defuncti(死者の財産)を主語とする。
  2. §42.5.6.2utroque instante — 独立奪格構文。utroque は代名詞 uterque(両者、ここでは「私」と「あなた」という二人の債権者)の奪格、instante は動詞 insto(督促する、迫る)の現在分詞奪格であり、「両者が督促しているときに」という意味になる。
  3. §42.5.6.2exemplo eius, qui gessit negotia — ローマ法上の「事務管理(negotiorum gestio)」の原則の準用を指す。eius(属格)は、関係節 qui gessit negotia(事務を行った者)によって修飾されている。
  4. §42.5.6.2quasi indebiti soluti — 比較副詞 quasi(あたかも〜のように)に導かれた「非債務弁済(存在しない債務の支払い)」の返還請求(condictio indebiti)の適用を指す。indebiti soluti は、名詞化された表現 indebitum solutum の属格形である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §42.5.6.pr-42.5.6.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:42.5.6.pr-42.5.6.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。