Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §41.4.7.pr-41.4.7.8

占有の継続と土地の時効取得の諸要件

6809 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

占有の継続、隣接地追加時の取得時効期間、他人の土地の再占有時の瑕疵など、特定の状況における長期の占有および時効取得の成立要件について、ユリアヌスが様々な事例をもとに法的な回答を示す。

[IULIANUS libro quadragensimo quarto digestorum. ]
[ユリアヌス著『学説彙纂』第四十四巻]\n\n買主として土地を占有していた者が、長期の占有を満了する前に死亡した。
§41.4.7.prQui fundum pro emptore possidebat, antequam diutinam possessionem impleret, decessit: serui, qui in possessionem relicti fuerant, discesserunt relinquendae eius gratia: quaesitum est, an nihilo minus heredi tempus longae possessionis procedere potest.
その占有状態の中に残されていた奴隷たちが、その(占有を)放棄する目的で立ち去った。 それにもかかわらず、相続人のために長期占有の期間が進行しうるかが問われた。
respondit etiam discedentibus seruis hoc tempus heredi procedere.
奴隷たちが立ち去ったとしても、この期間は相続人のために進行すると回答した。
§41.4.7.1Si fundum Cornelianum pro emptore longa possessione capiam et partem ex uicini fundo ei adiciam, utrum eam quoque partem reliquo tempore pro emptore capiam an integro statuto tempore? respondi: partes, quae emptioni fundi adiciuntur, propriam ac separatam condicionem habent, et ideo possessionem quoque earum separatim nancisci oportere et longam possessionem earum integro statuto tempore impleri.
\n\nもし私がコルネリウス土地を買主として長期の占有によって取得しつつあるときに、隣人の土地から一部をこれに追加した場合、私はその部分をも残りの期間によって買主として取得するのか、それとも定められた全期間によるのか。 回答:土地の購入に追加される部分は、固有かつ別個の状況を有しており、したがってそれらの占有も別個に取得されるべきであり、それらの長期占有は定められた全期間を満了することによって(初めて)達成される。
§41.4.7.2Seruus meus Titio mandauit, ut fundum ei emeret, eique manumisso Titius possessionem tradidit: quaesitum est, an longa possessione caperet.
\n\n私の奴隷がティティウスに彼のために土地を購入することを委託し、解放された彼にティティウスが占有を引き渡した。 彼が長期の占有によって取得するかが問われた。
respondit, si seruus meus mandauerit Titio, ut fundum emeret, et manumisso ei Titius fundum tradiderit, cum putaret peculium ei concessum esse uel etiam cum ignoraret peculium concessum non esse, nihilo minus seruum diutina possessione capere, quia aut scit seruus peculium sibi concessum non esse aut scire debet et per hoc similis est ei, qui se creditorem esse simulat.
回答:もし私の奴隷がティティウスに土地を購入することを委託し、解放された彼にティティウスが、特有財産が彼に譲渡されたと考えて、あるいは特有財産が譲渡されていないことを知らずに、その土地を引き渡した場合、それにもかかわらず、その(元)奴隷は長期の占有によって取得しない。 なぜなら、奴隷は特有財産が自分に譲渡されていないことを知っているか、あるいは知るべきであり、このことによって、自分が債権者であると偽る者に似ているからである。
quod si scierit Titius peculium manumisso concessum non esse, donare potius quam indebitum fundum soluere intellegendus est.
しかし、もしティティウスが、解放された者に特有財産が譲渡されていないことを知っていたならば、彼は債務のない土地を弁済したというよりは、むしろ贈与したと解されるべきである。
§41.4.7.3si tutor rem pupilli subripuerit et uendiderit, usucapio non contingit, priusquam res in potestatem pupilli redeat: nam tutor in re pupilli tunc domini loco habetur, cum tutelam administrat, non cum pupillum spoliat.
\n\nもし後見人が被後見人の物を盗んで売却した場合、その物が被後見人の支配下に戻るまでは、時効取得は生じない。 なぜなら、後見人が被後見人の物において所有者の地位にあるとみなされるのは、彼が後見実務を遂行しているときであり、被後見人から略奪しているときではないからである。
§41.4.7.4qui bona fide alienum fundum emit et possessionem eius amisit, deinde eo tempore adprehendisset, quo scit rem alienam esse, non capiet longo tempore, quia initium secundae possessionis uitio non carebit, nec similis est ei, qui emptionis quidem tempore putat fundum uendentis esse, sed cum traditur, scit alienum esse: cum enim semel amissa fuerit possessio, initium rursus reciperatae possessionis spectari oportet.
\n\n善意で他人の土地を購入し、その占有を失った者が、その後に、それが他人の物であることを知っている時点でそれを(再び)占有した場合、彼は長期の期間によっては取得しない。 なぜなら、第二の占有の開始に瑕疵がないとは言えないからである。 また、彼は、購入の時点では土地が売主のものであると考えているが、引き渡されるときには他人のものであると知っている者、とは似ていない。 というのも、一度占有が失われたときは、再び回復された占有の開始が考慮されなければならないからである。
quare si eo tempore redhibeatur homo, quo emptor scit alienum esse, usucapio non contingit, quamuis antequam uenderet, in ea causa fuerit, ut usucaperet.
したがって、もし買主が他人のものであると知っている時点で奴隷が返還された場合、売却する前には時効取得しうる状態にあったとしても、時効取得は生じない。
idem iuris est in eo, qui de fundo deiectus possessionem per interdictum recuperauit, sciens iam alienum esse.
土地から追い出され、それがすでに他人のものであると知りながら、支払命令によって占有を回収した者についても、同様の法理が適用される。
§41.4.7.5qui sciens emit ab eo, quem praetor ut suspectum heredem deminuere uetuit, usu non capiet.
\n\nプラエトルが疑わしい相続人として財産処分を禁止した者から、それを知りつつ購入した者は、時効によって取得しない。
§41.4.7.6Procurator tuus si fundum, quem centum aureis uendere poterat, addixerit triginta aureis in hoc solum, ut te damno adficeret, ignorante emptore, dubitari non oportet, quin emptor longo tempore capiat: nam et cum sciens quis alienum fundum uendidit ignoranti, non interpellatur longa possessio.
\n\nもし君の代理人が、百アウレウスで売却できたはずの土地を、君に損害を与えることだけを目的として、買主がそれを知らない状態で三十アウレウスで売却した場合、買主が長期の期間によって取得することに疑問の余地はない。 なぜなら、誰かが他人の土地であることを知りつつ、それを知らない者に売却した場合でも、長期の占有は妨げられないからである。
quod si emptor cum procuratore collusit et eum praemio corrupit, quo uilius mercaretur, non intellegetur bonae fidei emptor nec longo tempore capiet: et si aduersus petentem dominum uti coeperit exceptione rei uoluntate eius uenditae, replicationem doli utilem futuram esse.
しかし、もし買主が代理人と共謀し、より安く買い取るために彼に賄賂を贈って買収したならば、彼は善意の買主とは解されず、長期の期間によっても取得しない。 そして、もし彼が返還を請求する所有者に対して、その意思に基づいて売却された物という抗弁を用い始めたならば、悪意の再抗弁が有効となるであろう。
§41.4.7.7Furtiua res non intellegitur redisse in domini potestatem, quamuis possideret eam, si modo ignorauerit subreptam sibi esse: si igitur seruum, qui tibi subreptus erat, ignoranti tibi tuum esse pignori dedero et soluta pecunia cum Titio uendidero, Titius usucapere non poterit.
\n\n盗品は、たとえ所有者がそれを占有したとしても、彼がそれが自分から盗まれたものであることを知らなかった限り、所有者の支配下に戻ったとは解されない。 したがって、もし私が、君から盗まれた奴隷を、それが君のものであると知らない君に対して質に入れ、債務の弁済後に(その奴隷を)ティティウスに売却したならば、ティティウスは時効取得することができない。
§41.4.7.8Liber homo, qui bona fide nobis seruit, isdem modis ex re nostra adquirit nobis, quibus per seruum nostrum adquirere solemus: quare sicut traditione, ita usucapione rem nostram faciemus interueniente libera persona, et si peculii nomine, quod nos sequi debet, emptio contracta fuerit, etiam ignorantes usucapiemus.
\n\n善意で我々に仕えている自由人は、我々の財産から、我々が自身の奴隷を通じて取得するのと同様の方法で、我々のために取得する。 それゆえ、引渡しによるのと同様に、自由な人が介在する時効取得によっても、我々は物を我々のものとする。 また、我々に帰属すべき特有財産の名義で売買契約が結ばれた場合には、我々がそれを知らなくても、我々は時効取得する。

語釈・文法注

  1. 41.4.7.prrelinquendae eius gratia — eius は女性単数属格であり、文脈上、省略されている女性名詞 possessionis(占有)を指す。「占有を放棄するために」と解される。または、直前の decessit(死亡した)に関連して hereditatis(相続財産)の放棄を意味すると考えることも可能だが、文脈的には占有の不継続(立ち去り)を説明しているため、占有の放棄と取るのが一般的である。
  2. 41.4.7.2nihilo minus seruum diutina possessione capere — この箇所は写本の伝承において non が欠落しているが、直後の理由節(quia aut scit...)が「奴隷は自分に特有財産が与えられていないことを知っているか知るべきであるから」と悪意を指摘しているため、内容的には「時効取得しない(non capere)」と解さざるを得ない。法学上、nihilo minus <non> capere と訂正して読まれる。
  3. 41.4.7.4idem iuris est in eo, qui de fundo deiectus possessionem per interdictum recuperauit, sciens iam alienum esse — 「同じ法(法理)がある」という表現(idem iuris est)の指示対象。ここでは直前の「時効取得は生じない(usucapio non contingit)」を受けて、不利益な結論(時効取得できない)が適用される。 deiectus(土地から追い出された者)が占有回収の差止命令によって占有を回収した場合でも、占有回収時にそれが他人の物であると知っていた(sciens iam alienum esse)ならば、占有の「継続」が認められず、新たな占有の開始に瑕疵があるとみなされて時効取得が否定されるとする判断を示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §41.4.7.pr-41.4.7.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:41.4.7.pr-41.4.7.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。