[PAULUS libro quinquagensimo quarto ad edictum. ] §41.2.3.10Si seruus, quem possidebam, pro libero se gerat, ut fecit Spartacus, et iudicium liberale pati paratus sit, non uidebitur a domino possideri, cui se aduersarium praeparat.
私が占有していた奴隷が、スパルタクスのしたように自由人として振る舞い、自由身分訴訟に服する覚悟があるなら、彼は、彼が対抗者として対峙する準備をしている主人からは、占有されているとはみなされない。
sed hoc ita uerum est, si diu in libertate moratur: alioquin si ex possessione seruitutis in libertatem reclamauerit et liberale iudicium implorauerit, nihilo minus in possessione mea est et animo eum possideo, donec liber fuerit pronuntiatus.
しかしこれが真実であるのは、彼が長きにわたり自由な状態に留まっている場合である。 さもなければ、もし彼が奴隷としての占有状態から自由の状態へと権利を主張し、自由身分訴訟を願い出たのなら、彼はなおも私の占有の中にあり、彼が自由であると宣告されるまでは、私は意思によって彼を占有している。
§41.2.3.11Saltus hibernos aestiuosque animo possidemus, quamuis certis temporibus eos relinquamus.
冬の牧草地および夏の牧草地を、私たちは、特定の時期にそれらを離れるとしても、意思によって占有している。
§41.2.3.12Ceterum animo nostro, corpore etiam alieno possidemus, sicut diximus per colonum et seruum, nec mouere nos debet, quod quasdam etiam ignorantes possidemus, id est quas serui peculiariter parauerunt: nam uidemur eas eorundem et animo et corpore possidere.
なお、私たちが小作人や奴隷を通じて占有すると述べたように、私たちは自らの意思によって、また他人の身体を通じても占有する。 そして、私たちが幾つかの物については知らなくても占有しているという事実、すなわち、奴隷たちが特有財産として獲得したものがそれであるが、このことが私たちを困惑させるべきではない。 なぜなら、私たちはそれらの物を、まさに彼ら自身の意思および身体によって占有しているとみなされるからである。
§41.2.3.13Nerua filius res mobiles excepto homine, quatenus sub custodia nostra sint, hactenus possideri, id est quatenus, si uelimus, naturalem possessionem nancisci possimus.
ネルヴァ・フィリウスは、動産は人間を除き、それらが私たちの管理下にある限りにおいてのみ、その限りにおいて占有される、すなわち、私たちが望むなら自然な占有を手に入れることができる限りにおいて占有されると考えている。
nam pecus simul atque aberrauerit aut uas ita exciderit, ut non inueniatur, protinus desinere a nobis possideri, licet a nullo possideatur: dissimiliter atque si sub custodia mea sit nec inueniatur, quia praesentia eius sit et tantum cessat interim diligens inquisitio.
なぜなら、家畜が迷い出た途端に、あるいは容器が、見つからないほどに落ちて失われたとき、たとえ誰にも占有されていないとしても、直ちに私たちによって占有されることを止めるからである。 それに対し、それが私の管理下にありながら見つからない場合とは異なっている。 なぜなら、それは現前に存在しており、ただ当分の間、入念な捜索が中断しているだけだからである。
§41.2.3.14Item feras bestias, quas uiuariis incluserimus, et pisces, quos in piscinas coiecerimus, a nobis possideri.
同様に、私たちが囲い地に閉じ込めた野生の獣や、池に集め入れた魚は、私たちによって占有されている。
sed eos pisces, qui in stagno sint, aut feras, quae in siluis circumseptis uagantur, a nobis non possideri, quoniam relictae sint in libertate naturali: alioquin etiam si quis siluam emerit, uideri eum omnes feras possidere, quod falsum est.
しかし、沼にいる魚や、囲われた森の中を歩き回っている野生の獣は、自然の自由状態に置かれたままであるがゆえに、私たちによって占有されていない。 さもなければ、誰かが森を購入した場合、その者がすべての野生の獣をも占有しているとみなされることになるが、これは誤りである。
§41.2.3.15Aues autem possidemus, quas inclusas habemus, aut si quae mansuetae factae custodiae nostrae subiectae sunt.
しかし、私たちは閉じ込めている鳥を、あるいは、手懐けられて私たちの管理下に置かれている鳥を占有している。
§41.2.3.16Quidam recte putant columbas quoque, quae ab aedificiis nostris uolant, item apes, quae ex alueis nostris euolant et secundum consuetudinem redeunt, a nobis possideri.
ある人々は、私たちの建物から飛び立つ鳩も、同様に、私たちの巣箱から飛び立ち、習性に従って戻ってくる蜂も、私たちによって占有されていると正しく考えている。
§41.2.3.17Labeo et Nerua filius responderunt desinere me possidere eum locum, quem flumen aut mare occupauerit.
ラベオとネルヴァ・フィリウスは、川または海が占拠したその場所を、私は占有することを止める、と回答した。
§41.2.3.18Si rem apud te depositam furti faciendi causa contrectaueris, desino possidere.
もしあなたのもとに寄託された物を、あなたが盗みを働く目的で手に触れたなら、私は占有することを止める。
sed si eam loco non moueris et infitiandi animum habeas, plerique ueterum et Sabinus et Cassius recte responderunt possessorem me manere, quia furtum sine contrectatione fieri non potest nec animo furtum admittatur.
しかし、もしあなたがそれを場所から移動させず、かつ返還を拒む意図を持っているなら、古き法学者たちの大部分、およびサビヌスとカッシウスは、私は占有者のままであると正しく回答した。 なぜなら、物への接触なしには窃盗は成立し得ず、心(意思)のみによって窃盗が犯されることはないからである。
§41.2.3.19Illud quoque a ueteribus praeceptum est neminem sibi ipsum causam possessionis mutare posse.
次のこともまた、古き人々によってルールとして定められている。 誰も自分自身のために占有の原因を変更することはできない、と。
§41.2.3.20Sed si is, qui apud me deposuit uel commodauit, eam rem uendiderit mihi uel donauerit, non uidebor causam possessionis mihi mutare, qui ne possidebam quidem.
しかし、もし私のもとに寄託した、あるいは貸し出した者が、その物を私に売却するか、あるいは贈与したなら、私は自分のために占有の原因を変更したとはみなされない。 そもそも私は占有すらしていなかったのだから。
§41.2.3.21Genera possessionum tot sunt, quot et causae adquirendi eius quod nostrum non sit, uelut pro emptore: pro donato: pro legato: pro dote: pro herede: pro noxae dedito: pro suo, sicut in his, quae terra marique uel ex hostibus capimus uel quae ipsi, ut in rerum natura essent, fecimus.
占有の類は、私たちの物ではないものを取得する原因と同じ数だけある。 例えば、買主として、贈与されたものとして、遺贈されたものとして、持参金として、相続人として、加害物引渡として、自己の物として、であり、これは、陸上や海上で、あるいは敵から私たちが奪うもの、あるいは私たちがそれ自体を自然界に存在させるために自ら作ったものにおけるのと同様である。
et in summa magis unum genus est possidendi, species infinitae.
そして要するに、占有するという「類」はむしろ一つであり、「種」は無限である。
§41.2.3.22Uel etiam potest diuidi possessionis genus in duas species, ut possideatur aut bona fide aut non bona fide.
あるいはまた、占有の類は二つの種に分割されうる。 すなわち、善意によって占有されるか、あるいは善意によらずに占有されるか、である。
§41.2.3.23Quod autem Quintus Mucius inter genera possessionum posuit, si quando iussu magistratus rei seruandae causa possidemus, ineptissimum est: nam qui creditorem rei seruandae causa uel quia damni infecti non caueatur, mittit in possessionem uel uentris nomine, non possessionem, sed custodiam rerum et obseruationem concedit: et ideo, cum damni infecti non cauente uicino in possessionem missi sumus, si id longo tempore fiat, etiam possidere nobis et per longam possessionem capere praetor causa cognita permittit.
しかし、クィントゥス・ムキウスが占有の類の中に、「執政官の命令によって、財産を保全するために私たちが占有することがある場合」を置いたことは、極めて不適切である。 なぜなら、債権者を、財産を保全するため、あるいは未発生の損害の担保が提供されないという理由で、あるいは胎児のために、占有(状態)へと送り込む者は、占有ではなく、物の保管と監視を認めているからである。 それゆえ、隣人が未発生の損害の担保を提供しないために私たちが占有へと送り込まれたとき、もしそれが長期間に及ぶなら、法務官は事情を審理した上で、私たちが占有すること、および長期の占有によって取得することを許可するのである。