Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §41.2.3.pr-41.2.3.9

身体と意思による占有の取得要件と具体例

6700 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスは占有の取得・維持・喪失について論じ、占有には身体的な所持(事実上の支配)と主観的な意思(占有の意思)の両方が必要であるという基本原則を示すとともに、埋蔵物の取得や複数人による重複占有の不可能性といった具体的な事例への適用を分析している。

[PAULUS libro quinquagensimo quarto ad edictum. ] §41.2.3.prPossideri autem possunt, quae sunt corporalia.
[パウルス、告示註解第五十四巻] しかし、有体物であるものだけが占有されうる。
§41.2.3.1Et apiscimur possessionem corpore et animo, neque per se animo aut per se corpore.
そして私たちは、身体と意思によって占有を取得するのであり、意思のみによって、あるいは身体のみによってではない。
quod autem diximus et corpore et animo adquirere nos debere possessionem, non utique ita accipiendum est, ut qui fundum possidere uelit, omnes glebas circumambulet: sed sufficit quamlibet partem eius fundi introire, dum mente et cogitatione hac sit, uti totum fundum usque ad terminum uelit possidere.
しかし、私たちが、身体と意思の両方によって占有を取得しなければならないと言ったことは、土地を占有したいと望む者がすべての土塊の周りを歩き回らなければならない、というように解釈されるべきでは決してない。 そうではなく、その土地のいかなる部分であれ立ち入ることで十分である。 ただし、境界に至るまでの土地全体を占有したいという、このような精神と意図を持っている限りにおいてである。
§41.2.3.2Incertam partem rei possidere nemo potest, ueluti si hac mente sis, ut quidquid Titius possidet, tu quoque uelis possidere.
物の不特定の部分を占有することは誰にもできない。 例えば、ティティウスが占有しているものは何であれ、あなたも占有したいというような意図を抱いている場合がこれに当たる。
§41.2.3.3Neratius et Proculus et solo animo non posse nos adquirere possessionem, si non antecedat naturalis possessio.
ネラティウスとプロクルスは、自然な占有が先行しないならば、私たちは意思のみによっても占有を取得することはできないと言う。
ideoque si thensaurum in fundo meo positum sciam, continuo me possidere, simul atque possidendi affectum habuero, quia quod desit naturali possessioni, id animus implet.
それゆえ、もし私の土地に埋蔵物が置かれていることを私が知るならば、占有する意思を抱くと同時に、私は直ちにそれを占有する。 なぜなら、自然な占有に欠けているものを意思が補うからである。
ceterum quod Brutus et Manilius putant eum, qui fundum longa possessione cepit, etiam thensaurum cepisse, quamuis nesciat in fundo esse, non est uerum: is enim qui nescit non possidet thensaurum, quamuis fundum possideat.
しかし、ブルトゥスとマニリウスが、長期の占有によって土地を取得した者は、土地の中に埋蔵物があることを知らなくても、その埋蔵物をも取得したと考えることは、正しくない。 なぜなら、知らない者は、土地を占有しているとしても、埋蔵物を占有していないからである。
sed et si sciat, non capiet longa possessione, quia scit alienum esse.
しかし、たとえ知っているとしても、それが他人のものであると知っているがゆえに、長期の占有によって(埋蔵物を時効)取得することはない。
quidam putant Sabini sententiam ueriorem esse nec alias eum qui scit possidere, nisi si loco motus sit, quia non sit sub custodia nostra: quibus consentio.
ある人々は、サビヌスの見解の方がより真実であり、知っている者も、それが場所から移動させられない限りは占有しない、なぜならそれは私たちの管理下にないからである、と考えており、私は彼らに同意する。
§41.2.3.4Ex plurimis causis possidere eandem rem possumus, ut quidam putant et eum, qui usuceperit et pro emptore, et pro suo possidere: sic enim et si ei, qui pro emptore possidebat, heres sim, eandem rem et pro emptore et pro herede possideo: nec enim sicut dominium non potest nisi ex una causa contingere, ita et possidere ex una dumtaxat causa possumus.
私たちは多くの原因から同一の物を占有することができる。 例えばある人々は、時効取得した者は、買主として、また自己の物として占有すると考えている。 というのも、同様に、もし私が買主として占有していた者の相続人であるなら、私は同一の物を買主としても相続人としても占有するからである。 なぜなら、所有権が唯一の原因からしか生じ得ないのとは異なり、占有することもまた単に唯一の原因からしかできないというわけではないからである。
§41.2.3.5Ex contrario plures eandem rem in solidum possidere non possunt: contra naturam quippe est, ut, cum ego aliquid teneam, tu quoque id tenere uidearis.
反対に、複数の者が同一の物を排他的に占有することはできない。 というのも、私が何かを保持しているときに、あなたもそれを保持しているとみなされることは、自然に反するからである。
Sabinus tamen scribit eum qui precario dederit et ipsum possidere et eum qui precario acceperit.
しかしサビヌスは、使用貸借によって与えた者自身も占有し、使用貸借によって受け取った者も占有すると書いている。
idem Trebatius probabat existimans posse alium iuste, alium iniuste possidere, duos iniuste uel duos iuste non posse.
同じことをトレバティウスも承認しており、一人が適法に、他方が不法に占有することはできるが、二人が不法に、あるいは二人が適法に占有することはできないと考えていた。
quem Labeo reprehendit, quoniam in summa possessionis non multum interest, iuste quis an iniuste possideat: quod est uerius.
これをラベオは批判している。 なぜなら、占有の本質において、誰かが適法に占有するか不法に占有するかは大きな違いがないからである。 そしてこの方がより真実である。
non magis enim eadem possessio apud duos esse potest, quam ut tu stare uidearis in eo loco, in quo ego sto, uel in quo ego sedeo, tu sedere uidearis.
というのも、同一の占有が二人のもとにありうるということは、私が立っているその場所にあなたが立っているとみなされたり、私が座っている場所にあなたが座っているとみなされたりすること以上にはあり得ないからである。
§41.2.3.6In amittenda quoque possessione affectio eius qui possidet intuenda est: itaque si in fundo sis et tamen nolis eum possidere, protinus amittes possessionem.
占有を失うことにおいてもまた、占有している者の意図が考慮されなければならない。 それゆえ、もしあなたが土地の中にいるとしても、しかもそれを占有することを望まないならば、あなたは直ちに占有を失うであろう。
igitur amitti et animo solo potest, quamuis adquiri non potest.
したがって、取得することは意思のみではできないが、失うことは意思のみによっても可能である。
§41.2.3.7Sed et si animo solo possideas, licet alius in fundo sit, adhuc tamen possides.
しかしまた、たとえ他人が土地の中にいるとしても、あなたが意思のみによって占有しているなら、あなたはなおも占有している。
§41.2.3.8Si quis nuntiet domum a latronibus occupatam et dominus timore conterritus noluerit accedere, amississe eum possessionem placet.
もし誰かが、家が強盗たちによって占拠されたと知らせ、主人が恐怖に震えて近づこうとしないならば、彼は占有を失ったと解される。
quod si seruus uel colonus, per quos corpore possidebam, decesserint discesserintue, animo retinebo possessionem.
これに対し、もし私が身体においてそれらを通じて占有していた奴隷や小作人が、死亡するか立ち去ったならば、私は意思によって占有を維持するであろう。
§41.2.3.9Et si alii tradiderim, amitto possessionem.
そして、もし私が他人に引き渡したならば、私は占有を失う。
nam constat possidere nos, donec aut nostra uoluntate discesserimus aut ui deiecti fuerimus.
なぜなら、私たちが自発的に退去するか、あるいは暴力によって追い出されるまでは、私たちが占有しているということは確立しているからである。

語釈・文法注

  1. 41.2.3.3Neratius et Proculus et solo animo — 主動詞(`putant`「考える」など)が省略されており、`Neratius et Proculus` を論理上の主語とする対格不定詞構文(A.C.I.)`non posse nos adquirere...` を支配している。また、`solo animo` の前にある `et` は、後続の否定辞 `non` とともに働き、「〜でさえもない」「〜によってもまた〜ない」という強調または付加の cumulative な意味を表している。
  2. 41.2.3.5non magis enim eadem possessio apud duos esse potest, quam ut tu stare uidearis — `non magis... quam ut...` は、後続の `ut` 節(接続法 `uidearis`)で示される事態(「あなたが同じ場所に立っているとみなされること」)の物理的不可能性を基準として、主節の事態(「同一の占有が二人のもとに存在すること」)も同様に不可能であることを示す比較構文である。`quam` の後の `ut` 節は、あり得ない結果や想定された仮定の事態を導入している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §41.2.3.pr-41.2.3.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:41.2.3.pr-41.2.3.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。