[PAULUS libro quinto ad Sabinum. ] §40.7.4.prCum heres rei publicae causa abesset et pecuniam statuliber haberet: uel exspectari eum debere, donec redeat is cui dare debet, uel deponere in aedem pecuniam consignatam oportet, quo subsecuto statim ad libertatem peruenit.
[PAULUS libro quinto ad Sabinum.] 相続人が公務により不在であり、条件付解放奴隷が貨幣を持っている場合、支払うべき相手が戻るまで彼が待たれるべきであるとするか、あるいは、封印した貨幣を神殿に寄託しなければならず、これが実行されるやいなや、彼は直ちに自由に至る。
§40.7.4.1Non est statuliber, cui libertas in tam longum tempus collata est, ut eo tempore is qui manumissus est uiuere non possit: aut si tam difficilem, immo paene inpossibilem condicionem adiecerit, ut aliunde ea libertas optingere non possit, ueluti si heredi milies dedisset aut cum moreretur, liberum esse iussisset: sic enim libertas inutiliter datur, et ita Iulianus scribit, quia nec animus dandae libertatis est.
自由が非常に長い期間の後に延期されているため、解放される者がその時に生存しえないような奴隷は、条件付解放奴隷ではない。 あるいは、他の方法でその自由が手に入り得ないほど困難な、いやむしろほぼ不可能な条件を[遺言者が]付加した場合も同様である。 例えば、相続人に1億[セステルティウス]を支払うよう命じた場合、あるいは、[奴隷が]死ぬときに自由であれと命じた場合などである。 なぜなら、このようにして与えられる自由は無効であり、ユリアヌスもそう書いている。 自由を与える意思がないからである。
§40.7.4.2Seruire Titio anno et liber esse iussus Titio mortuo non statim liber fiet, sed cum annus transierit, quod uidetur non tantum sub condicione, sed etiam ex tempore data libertas: etenim absurdum est maturius eum liberum fieri, cum condicionem non implet, quam futurus foret, si eam expleret.
ティティウスに1年間仕えて自由であれと命じられた者は、ティティウスが死亡したとしても直ちに自由になるのではなく、1年が経過したときに自由になるであろう。 なぜなら、自由は条件の下でだけでなく、期限によっても与えられているとみなされるからである。 実際、条件を満たさないときに、それを満たしたならばそうなるはずであったときよりも早く自由になるというのは不条理である。
§40.7.4.3Si duobus decem datis liber esse iussus sit et unus quinque accipere noluerit, melius est dicere posse eum eadem quinque alteri offerentem ad libertatem peruenire.
もし二人に10を支払うことで自由であれと命じられ、そのうちの一人が5を受け取ることを拒んだ場合、彼がその同じ5をもう一方に提供することで、自由に至ることができると言う方がより妥当である。
§40.7.4.4'Stichus si Titio per triennium seruierit uel si illi centum operas dederit, liber esto'.
『スティクスは、もしティティウスに3年間仕えたならば、あるいは彼に100日分の労働を提供したならば、自由であれ』。
constat hoc modo libertatem utiliter dari posse: nam et alienus seruus seruire nobis potest, sicuti liber, et multo magis operas dare: nisi testator seruitutis appellatione dominium magis quam operam intellexit.
この方法で自由が有効に与えられうることは明白である。 なぜなら、他人の奴隷であっても自由人と同様に我々に仕えることができるし、労働を提供するならなおさらそうだからである。 遺言者が『仕えること』という呼称によって、労働よりもむしろ所有権を意味していたのでない限り。
ideoque si prohibet heres Titio seruire, peruenit ad libertatem.
したがって、もし相続人がティティウスに仕えることを禁止するならば、奴隷は自由に至る。
§40.7.4.5'Stichus si heredi meo anno seruierit, liber esto': quaerendum est, annus quomodo accipi debeat, an qui ex continuis diebus trecentis sexaginta quinque constet an quibus libet.
『スティクスは、もし私の相続人に1年間仕えたならば、自由であれ』。 1年がどのように解されるべきか、すなわち連続する365日からなるものか、それとも任意の[合計された]日々からなるものかが問われねばならない。
sed superius magis intellegendum Pomponius scribit.
しかしポンポニウスは、前者のように解するべきであると書いている。
sed et si quibusdam diebus aut ualetudo aut alia iusta causa impedimento fuerit, quo minus seruiat, et hi anno imputandi sunt: seruire enim nobis intelleguntur etiam hi, quos curamus aegros, qui cupientes seruire propter aduersam ualetudinem impediuntur.
もっとも、もし特定の数日間に病気や他の正当な理由が仕えることの妨げとなったとしても、これらの日もその1年に算入されるべきである。 なぜなら、我々が看病している病者であって、仕えたいと望みながらも健康不良のために妨げられている者たちも、我々に仕えていると解されるからである。
§40.7.4.6Item si decem heredi dare iussus fuerit, heres etiam per partes accipere fauore libertatis cogendus est.
同様に、もし相続人に10を支払うよう命じられた場合、相続人は、自由への好意から、分割であっても受け取るよう強制されるべきである。
§40.7.4.7Ita liber esse iussus 'si Titius Capitolium ascenderit': si Titius nolit ascendere, impedietur libertas.
『もしティティウスがカピトリウムに登ったならば』というように自由であれと命じられた場合、もしティティウスが登ることを望まないならば、自由は妨げられるであろう。
idemque iuris est in similibus causis et condicionibus.
同様の事例や条件においても同様の法が適用される。
§40.7.4.8Item Cassius ait ei, qui seruire iussus est anno, illud tempus, quo in fuga sit uel in controuersia pro libertate, non procedere.
同様にカッシウスは、1年間仕えるよう命じられた者にとって、逃亡している期間や、自由をめぐる係争の中にある期間は、[1年の期間として]進行しないと言う。