Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.7.34.pr-40.7.34.1

相続人の死亡や遅滞と解放条件の成就

6505 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

条件付き解放奴隷が自由を得るための条件(金銭支払や帳簿報告)について、相続人の死亡による承継や、相続人の履行遅滞があった場合の処理を論じる。

[IDEM libro uicensimo primo quaestionum. ] §40.7.34.prSeruus si heredi decem dederit, liber esse iussus est: statuliberum heres eum manumisit ac postea defunctus est.
[同じくパピニアヌス『学問録』第21巻より] 「奴隷が相続人に十を与えるならば、自由であれ」と命じられた。 相続人はこの条件付き解放奴隷を解放し、その後に死亡した。
heredis pecunia danda non est: quod enim placuit heredis heredi dari oportere, tunc memineris locum habere, cum prior heres dominus accepturus pecuniam fuit.
相続人の[相続人に]お金が支払われる必要はない。 なぜなら、「相続人の相続人に与えられるべきである」という見解が適用されるのは、最初の相続人が[生前にお金を]受け取るべき主人であった場合に限られる、ということを記憶すべきだからである。
quae causa facit ambulatoriam, ut ita dixerim, condicionem: duae sunt enim causae, per quas in primi heredis persona condicio impletur, dominii ratio, item personae demonstratio: prior causa transit in omnem successorem, ad quem peruenerit statuliber per dominii translati continuationem, sequens personae dumtaxat eius, qui demonstratus est, adhaeret.
この理由が、いわば、条件を流動的なものにしているのである。 なぜなら、最初の相続人の人格において条件が成就される根拠には二つあり、一つは所有権の根拠、もう一つは人物の指定だからである。 前者の根拠は、所有権移転の継続を通じてその条件付き解放奴隷が至るすべての承継人に移転するが、後者は指定された当人の人格にのみ固着する。
§40.7.34.1Imperator Antoninus rescripsit iussum rationes reddere et liberum esse, si heres causabitur accipere rationes, nihilo minus liberum fore.
アントニヌス帝は、帳簿を報告して自由になるよう命じられた者について、もし相続人が帳簿を受け取るのに口実を設けて引き延ばすならば、それでもなお彼は自由になるであろう、と勅答した。
quod rescriptum ita accipi debet, ut, si reliqua non trahat, liber sit: quod si trahat, ita demum, si obtulit eam quantitatem, quae refundi debuit ex fide ueritatis: non enim libertati sufficit heredem in mora fuisse, si non id fiat per statuliberum, quod remota mora libertati aditum daret.
この勅答は、もし彼が未払い残高を引きずっていないならば、自由である、と解釈されなければならない。 しかし、もし引きずっているならば、真実の誠実さに従って払い戻されるべきであった金額を提供した場合に初めて[自由となる]。 というのも、もし条件付き解放奴隷の側で、遅滞が取り除かれれば自由に達する道をひらくはずの事柄がなされないのであれば、相続人が遅滞にあったということだけでは、自由を得るのに十分ではないからである。
quid enim si ita manumissum 'Dama si in Hispaniam profectus anno proximo fructus coegerit, liber esto ' Romae retineat heres neque proficisci patiatur? numquid dicturi sumus statim ante fructus coactos liberum fore? nam et cum Romae stipulatio concipitur ita 'centum in Hispania dare spondes?', inesse tempus stipulationi, quo possit in Hispaniam peruenire, nec ante iure agi placuit.
実際、もし「ダマは、来年スペインに赴いて収穫を集めたならば、自由であれ」とこのように解放された奴隷を、相続人がローマに留め置き、出発するのを許さないとしたらどうなるだろうか。 我々は、収穫が集められる前であっても、直ちに彼は自由になると言うだろうか。 なぜなら、ローマにおいて「スペインで百を与えることを約束するか」と口頭契約が結ばれるときにも、スペインに到着できるだけの時間がその約束に含まれており、それ以前に法的に訴求することはできないとされているからである。
sed si heres acceptis rationibus et reliquis computatis donare se ea statulibero non habenti quod inferat proscribat aut etiam litteris ad eum missis palam faciat, condicio libertatis impleta uidebitur.
しかし、もし相続人が帳簿を受け取り、未払い残高を計算した上で、支払うべきものを持たない条件付き解放奴隷に対してそれを免除することを公示するか、あるいは彼に書簡を送って公にするならば、自由の条件は成就されたとみなされるであろう。
quid ergo, si neget se reliqua traxisse atque ideo, quia per heredem steterit, ut accipiat rationes, liberum factum, heres autem neque se fecisse moram et reliqua debere statuliberum contendat? apud eum qui de libertate cognoscit, an condicio sit impleta, constabit: cuius officio continebitur de mora considerare nec minus computare rationes et, si reliqua trahi compererit, non esse liberum pronuntiare.
では、もし[奴隷が]自分は未払い残高を引きずっておらず、それゆえに帳簿を受け取ることを相続人が妨げたために自分は自由になったと主張し、他方、相続人が、自分は遅滞させておらず、条件付き解放奴隷は未払い残高を負っていると主張する場合はどうなるか。 自由について審理する裁判官のもとで、条件が成就されたかどうかが明らかにされるであろう。 彼の職務には、遅滞について考慮すること、そして同様に帳簿を計算することが含まれ、もし未払い残高が引きずられていると判明したならば、自由ではないと判決を下すことになる。
sed si numquam negauit reliqua debere, cum autem conueniret heredem et rationes offerret, professus sit refusurum, quidquid in reliquis esse constiterit et eius pecuniae reum numerare paratum idoneum obtulit et heres in mora fuit: sententia pro libertate dicetur.
しかし、もし[奴隷が]自分が未払い残高を負っていることを決して否定せず、相続人に面会して帳簿を提示した際に、未払い残高として確定するものは何であれ払い戻すと公言し、そのお金を支払う用意のある適当な保証人を提供したにもかかわらず、相続人が遅滞にあったのであれば、自由を認める判決が下されるであろう。

語釈・文法注

  1. §40.7.34.prheredis — 与格の省略。文脈上および直後の "heredis heredi" との並行関係から、"heredis [heredi]"(相続人の[相続人に])と補って解釈される。
  2. §40.7.34.1per heredem steterit, ut accipiat rationes — 非人称表現 "stat per aliquem, quominus/ut..."(誰々のせいで〜となる、妨げられる)の構文。「相続人の側に[帳簿を]受け取ることを妨げた原因(責任)がある」ことを意味する。
  3. §40.7.34.1eius pecuniae reum — ここでの "reus" は「被告」ではなく、債務に関わる当事者、特に支払いの義務を引き受ける「保証人」あるいは「共同債務者」を意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.7.34.pr-40.7.34.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.7.34.pr-40.7.34.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。