Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §40.12.7.pr-40.12.7.5

自己売却した自由人の自由宣言と買主の善意悪意

6572 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

自由人が自らを奴隷として売却させた場合の自由宣言の効力、共同買主の善意・悪意が及ぼす影響、および自由宣言訴訟における予備的審理と立証責任の分配について論じている。

[ULPIANUS libro quinquagensimo quarto ad edictum. ] §40.12.7.prLiberis etiam hominibus, maxime si maiores uiginti annis uenum se dari passi sunt uel in seruitutem qua ratione deduci, nihil obest, quo minus possint in libertatem proclamare, nisi forte se uenum dari passi sunt, ut participauerint pretium.
[告示評注第54巻におけるウルピアーヌス] 自由人にさえも、特に彼らが20歳より年上で、自らを売却されることを許容したか、あるいはどのような方法であれ奴隷状態に導かれるのを許容したとしても、自由の宣言をすることが可能であるのを何ら妨げない。 ただし、もし彼らが代金を分かち合うために自らを売却されることを許容したのであれば話は別である。
§40.12.7.1Si quis minor uiginti annis ad partiendum pretium uenum se dari passus est, nihil ei hoc post uiginti annos nocebit.
もし誰か20歳未満の者が、代金を分かち合うために自らを売却されることを許容したならば、このことは20歳を過ぎた後、彼に何ら不利益を与えない。
sed si ante quidem se uenum dedit, post uicensimum autem annum pretium partitus est, poterit ei libertas dene gari.
しかし、もし彼が確かに20歳前に自らを売却したが、20歳を過ぎた後に代金を分かち合ったならば、彼には自由が拒否されうる。
§40.12.7.2Si quis sciens liberum emerit, non denegatur uendito in libertatem proclamatio aduersus eum qui eum comparauit, cuiusque sit aetatis qui emptus est, idcirco quia non est uenia dignus qui emit, etiamsi scientem prudentemque se liberum emerit.
もし誰かが、自由人と知りながら彼を購入したならば、購入された者が何歳であろうとも、彼を買い取った者に対する自由の宣言は、売却された者に対して拒否されない。 なぜなら、購入した者は、たとえ相手が自分を自由人と知りかつ承知していると知りながら購入したとしても、寛恕に値しないからである。
sed enim si postea alius eum emerit ab hoc, qui sciuit, ignorans, deneganda est ei libertas.
しかしながら、もし後から別の者が、その事実を知っていた者から、知らずに彼を購入したならば、彼には自由が拒否されるべきである。
§40.12.7.3Si duo simul emerint partes, alter sciens, alter ignorans, uidendum erit, numquid is qui scit non debeat nocere ignoranti: quod quidem magis est.
もし二人が同時に持分を購入し、一方は知っており、他方は知らなかったならば、知っている者の存在が知らなかった者に害を及ぼすべきではないかどうかが検討されるべきであり、実際にそうである。
sed enim illa erit quaestio, partem solam habebit is qui ignorauit an totum? et quid dicemus de alia parte? an ad eum qui scit pertineat? sed ille indignus est quid habere, quia sciens emerit.
しかし、次のことが問題となる。 知らなかった者は自己の持分だけを持つべきか、それとも全体を持つべきか? そして、もう一方の持分について我々は何と言うべきか? 知っていた者に属するのだろうか? しかし、彼は知って購入したのだから、何かを持つには値しない。
rursum qui ignorauit, non potest maiorem partem dominii habere quam emit: euenit igitur, ut ei prosit qui eum comparauit sciens, quod alius ignorauit.
一方、知らなかった者は、自分が購入した以上の所有権の持分を持つことはできない。 したがって、他方が知らなかったという事実が、知って購入した者にとって有利に働くという結果になる。
§40.12.7.4Sunt et aliae causae, ex quibus in libertatem proclamatio denegatur, ueluti si quis ex eo testamento liber esse dicatur, quod testamentum aperiri praetor uetat, quia testator a familia necatus esse dicatur: cum enim in eo sit iste, ut supplicio forte sit adficiendus, non debet liberale iudicium ei concedi.
自由の宣言が拒否される他の原因もある。 例えば、遺言者が家族によって殺害されたと言われているために、法務官が開封を禁じている遺言によって、誰かが自由になると言われている場合である。 なぜなら、その者はもしかすると処刑に処されるべき状況にあるかもしれないため、自由に関する裁判が彼に認められるべきではないからである。
sed et si data fuerit, quia dubitatur, utrum nocens sit an innocens, differtur liberale iudicium, donec constet de morte eius, qui necatus est: apparebit enim, utrum supplicio adficiendus sit an non.
しかし、たとえ裁判が与えられたとしても、彼が有罪であるか無罪であるかが疑わしいため、殺害された者の死について明らかになるまで、自由に関する裁判は延期される。 なぜなら、それによって彼が処刑に処されるべきか否かが明らかになるからである。
§40.12.7.5Si quis ex seruitute in libertatem proclamat, petitoris partes sustinet: si uero ex libertate in seruitutem petatur, is partes actoris sustinet qui seruum suum dicit.
もし誰かが奴隷状態から自由への宣言をする場合、彼は原告の役割を担う。 しかし、もし自由な状態から奴隷状態へと請求される場合、彼を自分の奴隷であると主張する者が原告の役割を担う。
igitur cum de hoc incertum est, ut possit iudicium ordinem accipere, hoc ante apud eum, qui de libertate cogniturus est, uisceptatur, utrum ex libertate in seruitutem aut contra agatur.
したがって、この点について不明確であって、裁判がしかるべき手続きに入ることができるように、まず自由について審理する者の前で、自由状態から奴隷状態への訴えなのか、あるいはその逆なのかが予備的に審理される。
et si forte apparuerit cum, qui de libertate sua litigat, in libertate sine dolo malo fuisse, is qui se dominum dicit actoris partes sustinebit et necesse habebit seruum suum probare: quod si pronuntiatum fuerit eo tempore, quo lis praeparabatur, in libertate eum non fuisse aut dolo malo fuisse, ipse qui de sua libertate litigat debet se liberum probare.
接着、もし自分の自由について争っている者が、悪意なしに自由な状態にあったことが明らかになったならば、自分を主人であると主張する者が原告の役割を担い、彼が自分の奴隷であることを立証する必要がある。 しかし、もし訴訟が準備されていたその段階において、彼が自由な状態にはなかった、あるいは悪意でその状態にあったと判断されたならば、自分の自由について争っている者自身が、自分が自由であることを立証しなければならない。

語釈・文法注

  1. §40.12.7.prnihil obest, quo minus possint — nihil obest(何ら妨げない)は、妨害を意味する動詞と同様に quo minus を伴い、接続法(possint)を支配する。
  2. §40.12.7.2etiamsi scientem prudentemque se liberum emerit — emerit(購入した)の主語は買い手。対格の scientem prudentemque は被購入者が「自分自身(se)が自由であること(se liberum [esse])」を「知っており承知している」という状態を指し、全体として「彼(被購入者)が自分が自由人であることを知っていると知りながら買い手が購入したとしても」と解釈される。
  3. §40.12.7.3euenit igitur, ut ei prosit qui eum comparauit sciens, quod alius ignorauit — euenit(〜という結果になる)の主語として ut 節(ut ei prosit...)が機能している。quod alius ignorauit(他方が知らなかったということ)は名詞節として、prosit の主語、または「他方が知らなかったという点において」という説明的関係節として機能し、悪意の買主に利益が及ぶ論理的帰結を示している。
  4. §40.12.7.5utrum ex libertate in seruitutem aut contra agatur — uisceptatur(審理される)に係る間接疑問節。通常 utrum... an... が用いられるが、ここでは utrum... aut... の形で選択的間接疑問を表している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §40.12.7.pr-40.12.7.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:40.12.7.pr-40.12.7.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。