Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §4.2.14.7-4.2.14.15

強迫の訴えにおける四倍賠償の算定と免責要件

652 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

強迫を理由とする訴訟において、四倍の賠償額の算定方法、対象となる奴隷の死亡や逃亡時の被告の責任と保証、および共同不法行為者の免責の要件について論じている。

[ULPIANUS libro undecimo ad edictum. ] §4.2.14.7Quadruplatur autem id quanti ea res erit, id est cum fructibus et omni causa.
[ウルピアーヌス著『告示注釈』第十一巻] なお、四倍にされるのはその物の価額であり、すなわち、果実(収益)およびすべての付随権利(全原因)を伴う。
§4.2.14.8Si quis per uim sisti promittendo postea fideiussorem adhibuerat, is quoque liberatur.
もし誰かが強迫によって出頭を約束し、その後に保証人を提供していた場合、その保証人もまた免責される。
§4.2.14.9Sed et si quis per uim stipulatus, cum acceptum non faceret, fuerit in quadruplum condemnatus, ex stipulatu eum agentem aduersus exceptionem replicatione adiuuari Iulianus putat, cum in quadruplo et simplum sit reus consecutus.
しかしまた、もし強迫によって問答契約をさせた者が、債務免除を行わなかったために四倍の支払いを命じられた場合、彼が問答契約に基づいて訴えを提起したとき、抗弁に対して再抗弁によって助けられる、とユリアヌスは考えている。 なぜなら、四倍の額の中に、被告(強迫された者)は一倍をも獲得しているからである。
Labeo autem etiam post quadrupli actionem nihilo minus exceptione summouendum eum, qui uim intulit, dicebat: quod cum durum uidebatur, ita temperandum est, ut tam tripli condemnatione plectatur, quam acceptilationem omnimodo facere compellatur.
しかしラベオーは、四倍の訴訟の後であっても、強迫を加えた者はやはり抗弁によって退けられるべきであると言っていた。 これは過酷に思われたため、次のように緩和されるべきである。 すなわち、彼が三倍の判決を科されるとともに、いかなる場合でも債務免除を行うよう強制される、というように。
§4.2.14.10Quatenus autem diximus quadruplo simplum inesse, sic hoc disponendum est, ut in condemnatione quadrupli res quidem omnimodo contineatur et eius restitutio fiat, poenae autem usque ad triplum stetur.
しかし、四倍の中に一倍が含まれていると我々が述べたことについては、次のように処理されるべきである。 すなわち、四倍の判決において、物は確かにいかなる場合でも含まれてその返還がなされ、罰については三倍にとどまるように、と。
§4.2.14.11Quid si homo sine dolo malo et culpa eius, qui uim intulit et condemnatus est, periit? in hoc casu a rei condemnatione ideo relaxabitur, si intra tempora iudicati actionis moriatur, quia tripli poena propter facinus satisfacere cogitur.
もし奴隷が、強迫を加えて判決を下された者の悪意や過失なしに死亡した場合はどうなるか。 この場合、もし彼が判決訴訟の期間内に死亡するならば、物の判決からは免除される。 なぜなら、不法行為のゆえに三倍の罰によって償うことを強制されるからである。
pro eo autem, qui in fuga esse dicitur, cautio ab eo extorquenda est, quatenus et persequatur et omnimodo eum restituat: et nihilominus in rem uel ad exhibendum uel si qua alia ei competit actio ad eum recipiendum integra ei qui uim passus est seruabitur, ita ut, si dominus eum quoquo modo receperit, is qui ex stipulatione conuenitur exceptione tutus fiat.
しかし、逃亡中であると言われる奴隷については、彼から、追跡して何としてもこれを返還する、という保証を立てさせなければならない。 そして、それにもかかわらず、対物の訴え、提示の訴え、あるいは彼に属するその他の奴隷を回収するための訴えは、強迫を被った者に対して完全なまま保持される。 その結果、もし主人がどのような方法であれ奴隷を回収したならば、保証に基づいて訴えられた者は抗弁によって保護されることになる。
haec si post condemnationem: si autem ante sententiam homo sine dolo malo et culpa mortuus fuerit, tenebitur, et hoc fit his uerbis edicti 'neque ea res arbitrio iudicis restituetur'.
これらは判決の後のことである。 しかし、もし判決の前に、奴隷が悪意や過失なしに死亡したならば、彼は責任を負う。 そしてこれは、告示の次の言葉『かつ、その物が裁判官の裁定によって返還されない場合』によって生じる。
ergo si in fuga sit seruus sine dolo malo et culpa eius cum quo agetur, cauendum est per iudicem, ut eum seruum persecutus reddat.
したがって、もし訴訟の相手方の悪意や過失なしに奴隷が逃亡中であるならば、裁判官を通じて、彼がその奴隷を追跡して引き渡すよう、保証を立てさせなければならない。
sed et si non culpa ab eo quocum agitur aberit, si tamen peritura res non fuit, si metum non adhibuisset, tenebitur reus: sicut in interdicto unde ui uel quod ui aut clam obseruatur.
しかしまた、もし訴訟の相手方の過失によらずに不在であるとしても、もし彼が強迫を加えていなかったならばその物が滅失するはずのものでなかったならば、被告は責任を負う。 これは、『暴力による』または『暴力もしくは隠密による』インターディクトゥムにおいて遵守されているのと同様である。
itaque interdum hominis mortui pretium recipit, qui eum uenditurus fuit, si uim passus non esset.
それゆえ、時として、もし強迫を被っていなかったならばその奴隷を売却するはずであった者は、死亡した奴隷の価額を受け取ることになる。
§4.2.14.12Qui uim intulit, cum possessionem a me sit consecutus, fur non est: quamuis qui rapuit, fur improbior esse uideatur, ut Iuliano placet.
強迫を加えた者が、私から占有を獲得したとしても、窃盗犯ではない。 もっとも、強奪した者はより悪質な窃盗犯とみなされるのではあるが。 これはユリアヌスの説である。
§4.2.14.13Eum qui metum fecit et de dolo teneri certum est, et ita Pomponius, et consumi alteram actionem per alteram exceptione in factum opposita.
強迫を行った者は悪意についても責任を負うことは確実であり、ポンポニウスもそのように言っている。 そして、事実に即した抗弁が対抗されることによって、一方の訴訟が他方の訴訟によって消費されることも確実である。
§4.2.14.14Iulianus ait quod interest quadruplari solum, et ideo eum, qui ex causa fideicommissi quadraginta debebat, si trecenta promiserit per uim et soluerit, ducentorum sexaginta quadruplum consecuturum: in his enim cum effectu uim passus est.
ユリアヌスは、利害関係のみが四倍にされると言い、それゆえ、遺言信託の理由に基づいて四十を支払う義務があった者が、強迫によって三百を約束して支払った場合、二百六十の四倍を獲得することになる、と言う。 なぜなら、この二百六十において彼は実効的に強迫を被ったからである。
§4.2.14.15Secundum haec si plures metum adhibuerint et unus fuerit conuentus, si quidem sponte rem ante sententiam restituerit, omnes liberati sunt: sed etsi id non fecerit, sed ex sententia quadruplum restituerit, uerius est etiam sic peremi aduersus ceteros metus causa actionem.
これらに従えば、もし複数の者が強迫を加え、そのうちの一人が提訴された場合、もし彼が判決前に自発的に物を返還したならば、全員が免責される。 しかし、もし彼がそうせず、判決に基づいて四倍を返還したならば、この場合でも他の者に対する強迫を理由とする訴えは消滅すると考える方がより正しい。

語釈・文法注

  1. 4.2.14.9cum in quadruplo et simplum sit reus consecutus — 法学ラテン語において reus は「被告」だけでなく一般に「訴訟当事者」を指す。ここでは、強迫を理由とする訴訟において原告(被害者)であった者が、問答契約に基づく訴訟においては被告(reus)となっているため、この語が使われている。consecutus sit の主語は被害者であり、四倍の損害賠償を得ることで、実質的に元の債務(一倍)の補填も獲得したことを意味する。
  2. 4.2.14.11si tamen peritura res non fuit, si metum non adhibuisset — 二重の条件節が主節 tenebitur reus(被告は責任を負う)に係っている。一つ目の条件節(si... non fuit)は直説法完了形を用いて「強迫がなかったならばその物が滅失するはずでなかった」という過去の事実に関する客観的判断を示し、二つ目の条件節(si... non adhibuisset)は接続法過去完了形を用いて「もし彼が強迫を加えていなかったならば」という過去の反実仮想を表している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §4.2.14.7-4.2.14.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:4.2.14.7-4.2.14.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。