Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §37.5.6.pr

黙過された解放子と指定相続人への遺贈配分の調整

5755 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

サルウィウス・アリストーからユリアヌスへの、被解放の息子が黙過された場合の指定相続人への遺贈の支払いに関する問いと、これに対するユリアヌスの回答。ユリアヌスは、告示の規定が被解放者よりも受遺者に過大な配分を与える不都合を指摘し、法務官の裁定による調整の必要性を論じる。

[IULIANUS Iulianus libro uicesimo tertio digestorum. ] §37.5.6.prSaluius Aristo Iuliano salutem.
[ユリアヌス『学説彙纂』第23巻] サルウィウス・アリストーからユリアヌスへ、挨拶を送る。
qui filium emancipatum habebat, praeterito eo patrem suum et extraneum heredem instituit et patri legatum dedit: filius contra tabulas bonorum possessionem petit: quaero, si aut uterque hereditatem adisset aut alter ex his aut neuter, an et quantum legatorum nomine patri debeatur.
被解放の息子を持つある者が、彼を黙過した上で、自身の父親と外部の者を相続人に指定し、父親に遺贈を与えた。 息子は遺言に反する遺産占有を請求する。 私は、もし指定相続人の両者が相続を引き受けたか、あるいは彼らのうちの一方が引き受けたか、あるいはどちらも引き受けなかった場合、遺贈の名目で父親に対して支払義務があるのか、またいくら支払われるべきかを尋ねる。
respondit: saepe animaduerti hanc partem edicti, qua emancipatus accepta contra tabulas bonorum possessione liberis et parentibus legata praestare iubetur, habere nonnullas reprehensiones: nam si dodrans legatus fuerit, plus habiturus est cui legatum erit quam emancipatus.
回答した。 私はしばしば、被解放者が遺言に反する遺産占有を受け取った上で、子や親に対して遺贈を支払うよう命じられている告示のこの部分が、いくつかの非難すべき点を有していることに気づいていた。 なぜなら、もし遺産の12分の9が遺贈された場合、遺贈を受ける者が、被解放者よりも多くを手にすることになるからである。
decreto itaque ista temperari debebunt, ut et hereditatis partem emancipatus praestet ita, ne scriptus heres amplius habeat quam emancipatus, et legatorum modus temperaretur, ut nihil plus ex legatis ad aliquem perueniat, quam apud emancipatum bonorum possessionis nomine remansurum est.
したがって、これらは裁定によって調整されなければならない。 すなわち、被解放者が相続の分け前を支払うに際しては、指定相続人が被解放者よりも多くを手にすることがないようにし、また遺贈の分量も調整されて、遺贈から誰かのもとに届く額が、被解放者の手元に遺産占有の名目で残る額を超えることがないようにされるべきである。

語釈・文法注

  1. §37.5.6.prqui filium emancipatum habebat — 先行詞となる指示代名詞 is が省略された関係代名詞節であり、文全体の主語として機能している。
  2. §37.5.6.pran et quantum legatorum nomine patri debeatur — 動詞 quaero の目的語となる間接疑問節。動詞 debeatur(接続法現在受動態3人称単数)は、先行する仮定条件節 si... adisset(過去完了接続法)を受けているが、現時点での法的な義務の有無と程度を問うため現在時制が用いられている。
  3. §37.5.6.prdodrans — ローマの分数表現(アスを12とした場合)で「12分の9」(すなわち4分の3)を意味する。
  4. §37.5.6.prut et hereditatis partem emancipatus praestet ... et legatorum modus temperaretur — 主節の未来形 debebunt から導かれる ut 節(名詞節・目的節)において、praestet(現在接続法)と temperaretur(未完了過去接続法)という異なる時制が並列されている。これは写本における混同(temperetur の誤記)か、あるいは法務官の裁定という過去・現在の制度的実態への引き込みによる時制の揺れを示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §37.5.6.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:37.5.6.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。