Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §36.4.5.19-36.4.5.30

占有導入の期間計算と果実充当および受遺者の職務

5697 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

皇帝の勅答による占有導入における6ヶ月の計算方法や履行遅滞の認定、収取した果実の利息・元本への充当について論じる。さらに、占有に送り込まれた受遺者の職務と、条件付き信託遺贈に関する保証の提供および請求権の移転に関する具体的な事例を解説する。

[ULPIANUS libro quinquagensimo secundo ad edictum. ] §36.4.5.19Sex autem mensum puto continuum tempus, non possessionum conputandum.
しかし、6ヶ月とは連続した期間であり、占有が可能であった日数で計算すべきではないと私は考える。
§36.4.5.20Cessatum non accipimus, si pupillus tutorem non habeat nec curatorem furiosus uel adulescens: nam frustratio non debet huiusmodi personis nocere, quae sunt indefensae.
もし未成年被後見人に後見人がおらず、また精神病者や未成年者に後見監督人(キュラトール)がいない場合には、履行を怠ったとはみなさない。 なぜなら、無防備な状態にあるこのような人々に、遅滞が不利益をもたらすべきではないからである。
certe si hereditas iacuerit aliquo tempore, hoc tempus de medio detrahendum est.
確かに、相続財産がしばらくの間、未相続の状態にあったならば、この期間は除外されるべきである。
§36.4.5.21Quaeri poterit, an in uicem usurarum hi fructus cedant, quae in fideicommissis debentur.
これらの果実が、信託遺贈において負っている利息の代わりに充当されるかどうかが問われ得る。
et cum exemplum pignorum sequimur, id quod ex fructibus percipitur primum in usuras, mox, si quid superfluum est, in sortem debet imputari: quin immo et si amplius quam sibi debetur perceperit legatarius, exemplo pigneraticiae actionis etiam utilis actio ad id refundendum dari debebit.
そして、我々が質権の例に倣うとき、果実から得られたものは、まず利息に充当され、次いで、もし剰余があるならば、元本に算入されるべきである。 それどころか、もし受遺者が自分に支払われるべき額を超えて果実を収取したならば、質権に基づく訴えの例に倣い、その超過分を返還させるための実効的な訴え(準訴え)も与えられるべきである。
sed pignora quidem quis et distrahere potest, hic autem frui tantum ei constitutio permisit, ut festinetur ad sententiam.
しかし、質権であれば誰でもそれを売却することもできるが、ここでは、本案判決へ急がせるために、勅令は彼に果実を収取することのみを認めたのである。
§36.4.5.22Qui legatorum seruandorum causa in possessionem mittitur, et fructus custodire et cetera debebit.
遺贈保全のために占有に送り込まれる者は、果実を監視し、その他のこともしなければならない。
et pati quidem heredem colere agros et fructus redigere, sed custodire legatarium fructus oportebit, ne ab herede consumantur: quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos seruare.
そして、相続人が土地を耕作して果実を収穫することを容認すべきであるが、受遺者は、果実が相続人によって消費されないように監視することが必要である。 もし相続人が果実を収穫しようとしないならば、受遺者が果実を収穫し、収穫したものを保管することを認めるべきである。
quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore uenire expediat, uendere quoque legatario permittendum est et pretium seruare.
それどころか、もしその果実が、最初の機会に売却することが得策であるようなものであるならば、受遺者がそれを売却し、その代金を保管することも認めるべきである。
in ceteris quoque rebus hereditariis missi in possessionem hoc erit officium, ut uniuersas res hereditarias colligat et ibi custodiat, ubi domicilium defunctus habuit, et, si nulla domus sit, habitationem conducat uel horreum quoddam, in quo res collectae custodiantur.
その他の相続財産についても、占有に送り込まれた者の職務は、すべての相続財産を回収し、被相続人が住所を有していた場所に保管することであり、もし家がないならば、回収した財産を保管するために、住居または何らかの倉庫を借りることである。
et puto ita legatarium custodire res hereditarias debere, ut neque heredi auferantur neque de|pereant deterioresue fiant.
そして、受遺者は、相続財産が相続人から奪われず、また滅失したり劣化したりしないように保管すべきであると私は考える。
§36.4.5.23Quod si ex constitutione quis in possessionem mittatur, curandum est, ne uis fiat utenti et fruenti legatario.
しかし、もし勅令に基づいて占有に送り込まれるならば、使用し収益する受遺者に対して、暴力が行われないように配慮しなければならない。
§36.4.5.24Satisfieri uoluntati defuncti sic accipitur, quoad uoluntati defuncti uel ex fructibus uel aliunde satisfiat.
「被相続人の遺志が満たされる」とは、果実からであれ他からであれ、被相続人の遺志が満たされるまでのことと解釈される。
§36.4.5.25Constitutio autem diui Antonini pertinet ad eos, a quibus utiliter fideicommissum relictum est, quamuis heredes non sint: par enim utilitas est.
また、神聖なるアントニヌスの勅答は、たとえ彼らが相続人でなくても、彼らによって有効に信託遺贈が遺された者たちに適用される。 なぜなら、その実効性は同等だからである。
§36.4.5.26In possessionem missus legatorum seruandorum causa si litem eo nomine contestatus sit, non ante decedere possessione debet, quam ei pro lite fuerit cautum.
遺贈保全のために占有に送り込まれた者が、その名目で訴訟繋属に至った場合、訴訟に関して担保が彼に提供されるまでは、占有から退くべきではない。
§36.4.5.27Missus in possessionem si non admittatur, habet interdictum propositum: aut per uiatorem aut per officialem praefecti aut per magistratus introducendus est in possessionem.
占有に送り込まれた者が拒まれた場合、彼は提示された禁令を有する。 彼は、下級役人、長官の属官、または政務官のいずれかによって占有に導入されるべきである。
§36.4.5.28Missio autem locum habebit non tantum, si quis id ipsum, quod legatum est, rogatus sit, uerum etiam si quid uel ex eo uel pro eo restituere fuerit rogatus.
また、占有への導入は、遺贈されたそのもの自体の返還を求められた場合だけでなく、そこから得られるもの、またはその代わりとなるものを返還するよう求められた場合にも認められる。
§36.4.5.29Si Titio pure legatum fuerit et eius fidei commissum sub condicione, ut Sempronio restitueret, non inique praetorem statuturum Iulianus scripsit, si, antequam legatum consequatur legatarius, fideicommissi condicionalis satis non det, ut magis Sempronio det legati persecutionem, ut is legatario satisdet deficiente condicione reddi decem.
もしティティウスに無条件で遺贈がなされ、彼が条件付きで、センプローニウスにそれを返還すべきという信託遺贈を課されていた場合、受遺者が遺贈を受け取る前に、条件付き信託遺贈について保証を提供しないならば、法務官が、むしろセンプローニウスに遺贈を追求する権利を与え、センプローニウスが受遺者に対し、条件が成就しない場合には10が返還されるという担保を提供するように定めることは不当ではないとユリアヌスは書いている。
sed et si acceperit Titius ab herede decem, aequum esse Iulianus ait cogi eum inuicem satisdare aut ipsa decem tradere et Sempronium Titio cauere: et hoc iure utimur, id enim et Marcellus ait.
しかし、たとえティティウスがすでに相続人から10を受け取っていたとしても、ティティウスが代わりに保証を提供するか、あるいはその10自体を引き渡し、センプローニウスがティティウスに対して担保を提供するよう強制されるのが公平であるとユリアヌスは言っている。 そして我々はこの法を用いている。 なぜなら、マルケルスもそう言っているからである。
§36.4.5.30Quid ergo, si et legatum sub condicione sit relictum et fideicommissum, neque fideicommissi satisdetur? aequissimum erit fideicommissarium nomine legati satis accipere ab herede, si ei legatarius non caueat, scilicet ut et ipse legatario caueat.
では、遺贈も信託遺贈も条件付きで遺されており、かつ信託遺贈のための保証が提供されない場合はどうなるか。 受遺者が信託受遺者に担保を提供しないならば、信託受遺者が遺贈の名目で相続人から保証を受け取るのがきわめて公平である。 もちろん、信託受遺者自身も受遺者に担保を提供することを条件とする。
quod si iam accepit legatarius ab herede satis, decernendum erit ex ea satisdatione magis fideicommissario quam legatario dandam actionem, in eum scilicet casum, quod fideicommissi eius condicio extitit: ipsius etiam legati persecutio danda erit fideicommissario, si nondum solutum est et condicio eius extitit, scilicet si fuerit fideicommissarius paratus cauere legatario.
しかし、もしすでに受遺者が相続人から保証を受け取っているならば、その保証から生じる訴えは、受遺者よりもむしろ信託受遺者に与えられるべきであると裁定されるべきである。 すなわち、その信託遺贈の条件が成就した場合に備えてのことである。 また、もし遺贈がまだ支払われておらず、かつその条件が成就したならば、遺贈そのものを追求する権利も信託受遺者に与えられるべきである。 もちろん、信託受遺者が受遺者に担保を提供する用意がある場合に限る。

語釈・文法注

  1. 36.4.5.19Sex autem mensum — mensum は mensis(月)の属格複数形(通常は mensium)。sex mensum で「6ヶ月の」となり、tempus を修飾する性質属格(または定義属格)として機能している。
  2. 36.4.5.20de medio detrahendum est — 「真ん中から取り除かれなければならない(差し引かれなければならない)」という意味の法的な慣用表現。相続人が確定していない期間(hereditas iacens)は、6ヶ月の期間計算から除外されるべきであることを示している。
  3. 36.4.5.22uenire — 「来る」を意味する venire(venio の不定法)ではなく、「売られる」を意味する venire(veneo の不定法、vendo の受動関係)である。ここでは「最初の機会に売却することが得策であるような果実」という意味。
  4. 36.4.5.25a quibus — fideicommissum relinquere ab aliquo は「誰かに負担させて信託遺贈を遺す(履行義務を課す)」という法的な慣用表現。ここでの a quibus は、被相続人から財産を受け取ることで信託遺贈を履行する義務を負わされた者(受遺者や信託受遺者など、相続人以外の者)を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §36.4.5.19-36.4.5.30. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:36.4.5.19-36.4.5.30

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。