Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §35.2.82.pr

債務免除の遺贈と債務者の資力に応じた計算

5527 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

遺産が特定の債務者に対する債権のみからなる場合において、債務者への債務免除と他者への遺贈がなされたときの、債務者の支払能力に応じたファルキディア法の適用と計算方法について論じている。

[ULPIANUS libro octauo disputationum. ] §35.2.82.prQuaerebatur, cum is qui solum in nomine quadringenta in bonis habebat ipsi debitori liberationem, Seio autem quadringenta legauerit, si debitor uel soluendo non sit uel centum facere possit, quantum quisque habeat interuentu legis Falcidiae.
[ウルピアヌス、論議書第8巻より] 財産の中に、債権として400だけを持っていた者が、債務者自身には債務免除を、セイウスには400を遺贈した場合に、もし債務者が支払能力がないか、あるいは100しか支払うことができないとすれば、ファルキディア法の介入によってそれぞれがいくらを受け取るかが問われた。
dicebam legem Falcidiam ex eo quod refici ex hereditate potest quartam heredi tribuere, residuum dodrantem inter legatarios distribuere.
私は、ファルキディア法は遺産から回収されうるものから4分の1を相続人に与え、残りの4分の3を受遺者たちの間で分配する、と言っていた。
quare cum nomen minus soluendo est in hereditate, eius quod exigi potest pro rata fit distributio, residui uenditio facienda est, ut id demum in hereditate computetur, quanti nomen distrahi potest.
したがって、遺産における債権が支払能力不足である場合、回収できるものについては按分して分配が行われ、残りの債権については売却がなされるべきであり、その債権がいくらで売却されうるかという額が、最終的に遺産において計算される。
sed cum debitori liberatio relinquitur, ipse sibi soluendo uidetur et quod ad se attinet, diues est: quippe si ei mortis causa accepto feratur id quod debet, quadringenta cepisse uidebitur, licet nihil facere possit: sensisse enim liberationem plenam uidetur, quamuis nihil facere possit.
しかし、債務者に免除が遺贈されるとき、彼は自分自身に対しては支払能力があるものとみなされ、自分に関する限り、富んでいるとされる。 なぜなら、もし彼が負う債務が死因処分によって受領されたものとされるなら、たとえ彼が何も生み出すことができないとしても、彼は400を受け取ったとみなされるからである。 すなわち、たとえ何も生み出すことができなくても、彼は完全な免除を享受したとみなされるからである。
si soli ei liberatio relicta est, et ideo Falcidia interueniente trecenta accepto illi ferri debent, residua centum durabunt in obligationem et si quidem facere posse coeperit, exigentur ab eo dumtaxat usque ad centum.
もし彼一人に免除が遺贈され、そのためファルキディア法が介入することによって300が彼に対して免除されるべきであるならば、残りの100は債務として存続し、もし彼が支払うことができるようになれば、100を限度として彼から回収される。
idemque erit dicendum, et si mortis causa accepto ei quadringenta ferantur.
そして、死因処分によって彼に400が免除される場合にも、同じことが言われるべきである。
unde eleganter dicitur acceptilationem in pendenti fore, ut, si quidem mortis tempore quadringenta tota inueniantur, in trecenta ualeat acceptilatio: si uero praeterea aliquid inueniatur, quod quadrantem suppleat heredi, in quadringenta acceptilatio proficiet.
それゆえ、弁済合意は未定の状態に置かれ、もし死亡の時に400すべてが見いだされるなら、300について弁済合意が効力を持ち、もしさらに相続人に対して4分の1を補う何か他のものが見いだされるなら、400について弁済合意が効力を生じる、と洗練された形で言われる。
quod si debitor iste quadringentorum dumtaxat centum facere potest, quia sibi soluendo est, necesse habebit centum refundere.
しかし、もしこの400の債務者が100しか作ることができないとしても、彼は自分自身に対しては支払能力があるため、100を払い戻す必要がある。
cum igitur debitor sibi soluendo sit, eueniet, ut, si herede aliquo instituto ipsi debitori liberatio et alii quadringenta legata sint, si quidem soluendo sit debitor, centum quinquaginta ex trecentis retineat, alia centum quinquaginta legatario praestentur, heres centum habeat: sin uero centum tantum facere possit, heredi ex refecto quarta seruanda est: sic fiet, ut centum, quae praestari possunt, in quattuor partes diuidantur, tres partes ferant legatarii, heres uiginti quinque habeat, debitor, qui soluendo non est, secum centum quinquaginta compenset.
したがって、債務者が自分自身に対して支払能力がある場合、ある相続人が指定され、債務者自身に免除が、もう一人に400が遺贈されたとすると、次のような結果になる。 もし債務者が支払能力があるなら、彼は300のうち150を保持し、他の150は受遺者に提供され、相続人は100を持つ。 しかし、もし100しか作ることができないなら、相続人には回収されたものから4分の1が留保されなければならない。 したがって、提供されうる100は4等分され、受遺者たちが3つの部分を分かち合い、相続人は25を持ち、支払能力のない債務者は、自分自身において150を相殺する。
de residuis centum quinquaginta, quae exigi non possunt, uenditio fiet nominis idque, quasi solum in bonis fuerit, repraesentatur.
回収することができない残りの150については、債権の売却が行われ、それが、あたかもそれだけが財産であったかのように、直ちに換金される。
quod si nihil facere debitor potest, aeque in centum quinquaginta accepto liberandus est: de residuo uenditionem nominis faciendam Neratius ait, quod et nos probamus.
しかし、もし債務者が何も支払うことができないなら、同様に150について免除されるべきである。 残りの部分については債権の売却が行われるべきである、とネラティウスは述べており、私もこれを承認する。

語釈・文法注

  1. 35.2.82.prsoluendo non sit — 与格動形容詞を用いた `soluendo esse` の構文で、「支払能力がある(soluendo)状態(esse)ではない(non sit)」を意味する。
  2. 35.2.82.praccepto feratur — `accepto ferre` はローマ法における帳簿上の処理から派生した表現で、実際には受け取っていなくても「受け取ったものとして記帳する」すなわち「債務を免除する」ことを指す。
  3. 35.2.82.prin pendenti fore — 前置詞 `in` と中性形容詞 `pendens` の奪格からなる表現で、効力や帰属が「未定の状態にある」「保留されている」ことを示す。
  4. 35.2.82.prsecum centum quinquaginta compenset — 債務者が支払不能であるため、債権者(遺言者)に対して負っている債務と、自分が受け取るべき免除(遺贈)とを「自分自身の中で相殺する(compenset)」ことを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §35.2.82.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:35.2.82.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。