Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §35.1.71.pr-35.1.71.3

使途指定遺贈の保証と持参金名目の遺贈

5402 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

特定の用途や条件を付した遺贈および持参金名目の遺贈について、保証(cautio)履行の強制の可否、婚姻関係や離婚の有無による受遺権の帰属および支払いの有効性を論じる。

[IDEM libro septimo decimo quaestionum. ]
[同じく、問題集第17巻より] ティティウスに、土地を購入するという目的のもとで、100が遺贈された。
§35.1.71.prTitio centum ita, ut fundum emat, legata sunt: non esse cogendum Titium cauere Sextus Caecilius existimat, quoniam ad ipsum dumtaxat emolumentum legati rediret.
セクストゥス・カエキリウスは、ティティウスが保証を提供するよう強制されるべきではないと考えている。 なぜなら、遺贈の利益は彼自身にのみ帰するからである。
sed si filio fratri alumno minus industrio prospectum esse uoluit, interesse heredis credendum est atque ideo cautionem interponendam, ut et fundus comparetur ac postea non alienaretur.
しかし、もし(遺言者が)あまり勤勉でない息子、兄弟、あるいは里子に対して配慮したいと望んだのであれば、相続人の利益になると信じるべきであり、したがって、土地が購入され、かつその後売却されないために、保証が提出されるべきである。
§35.1.71.1Titio centum relicta sunt ita, ut Maeuiam uxorem quae uidua est ducat: condicio non remittetur et ideo nec cautio remittenda est.
ティティウスに、未亡人であるマエウィアを妻に娶るという条件のもとで、100が残された。 この条件は免除されず、したがって保証も免除されるべきではない。
huic sententiae non refragatur, quod, si quis pecuniam promittat, si Maeuiam uxorem non ducat, praetor actionem denegat: aliud est enim eligendi matrimonii poenae metu libertatem auferri, aliud ad testamentum certa lege inuitari.
この判断には、もし誰かが「マエウィアを妻に娶らないならば」金銭を支払うと約束した場合に法務官が訴権を拒絶するという事実が、反駁することにはならない。 なぜなら、結婚を選択する自由が罰の恐怖によって奪われることと、特定の定めのもとに遺言へと誘われることとは別のことだからである。
§35.1.71.2Titio centum relicta sunt ita, ut a monumento meo non recedat uel uti in illa ciuitate domicilium habeat.
ティティウスに、私の墓から離れないこと、あるいはあの都市に住所を構えること、という条件のもとで100が残された。
potest dici non esse locum cautioni, per quam ius libertatis infringitur.
自由の権利が侵害されるような保証を求める余地はない、と言われうる。
sed in defuncti libertis alio iure utimur.
しかし、被相続人の解放奴隷においては、我々は異なる法を用いる。
§35.1.71.3'Titio genero meo heres meus dotis Seiae filiae meae nomine centum dato'.
「我が相続人は、我が娘セイアの持参金の名目で、我が娘婿ティティウスに100を与えよ。
legati quidem emolumentum ad Seiam, quae dotem habere incipit, pertinebit, sed quia non tantum mulieri, sed Titio quoque, cui pecuniam legauit, consultum uidetur, prope est, ut ipse legatarius intellegatur et legatum petere debeat.
」遺贈の利益自体は、持参金を有し始めるセイアに帰属するであろうが、女だけでなく、彼が金銭を遺贈した相手であるティティウスにとっても配慮されていると思われるため、彼自身が受遺者と解され、遺贈を請求すべきであるとすることに近い。
si diuortium genero pecuniam heres soluerit, aeque liberabitur, quoniam in dotem solutio conuertitur.
もし離婚ののち、相続人が娘婿に金銭を支払ったならば、支払いが持参金に転化されるため、同様に免除されるであろう。
constante autem matrimonio etiam prohibente muliere Titio recte soluetur: hoc enim et mulieris interest, ut incipiat esse dotata.
しかし、婚姻の継続中は、女が禁止している場合であっても、ティティウスに対して正当に支払われる。 なぜなら、彼女が持参金を有する状態になり始めることは、女にとっても利益となるからである。
nam et si quis ipsam quoque petitionem habere responderit eaque pecuniam petat neque dotis fieri uelit, non dubie doli summonebitur exceptione.
というのも、もし誰かが彼女自身も請求権を有すると回答し、そして彼女が金銭を請求しながらそれが持参金となることを望まない場合には、疑いなく悪意の抗弁によって対抗されるからである。
ante nuptias uero Titio uel muliere defunctis legatum apud heredem manet.
しかし、婚礼の前にティティウスまたは女が死亡した場合、遺贈は相続人のもとに留まる。
quod si nolit eam uxorem ducere, causa legati, quod ad mulieris personam attinet, satisfactum intellegetur, sed Titio legatum petenti nocebit exceptio doli.
もし彼が彼女を妻に娶ることを望まない場合、遺贈の目的は、女の個人に関する限りでは、果たされたと解されるであろうが、遺贈を請求するティティウスに対しては、悪意の抗弁が妨げとなるであろう。
Sabinus autem existimabat nupta muliere Titio sine cautione legatum deberi, quoniam pecunia dotis efficeretur: sed cum ante nuptias, quia purum legatum est, peti potest, cautio 'mulieri pecuniam reddi' necessaria erit.
他方、サビヌスは、女が嫁いだ後であれば、金銭が持参金となるため、ティティウスに対して保証なしで遺贈が支払われるべきであると考えていた。 しかし、婚礼の前であっても、無条件の遺贈であるために請求可能であることから、「女に金銭が返還されること」という保証が必要となるであろう。
quod si maritus uitio suo causa ceciderit neque soluendo sit, numquid aduersus heredem mulieri, quae nihil deliquit, succurri debeat ob eam pecuniam, quae doti fuerat destinata? sed quoniam ambo legati petitionem habuerunt, saluam habebit, non soluta pecunia uiro, mulier actionem.
だが、もし夫が自身の過失によって地位を失い、かつ支払不能となった場合、何の落ち度もない女に対して、持参金に充てられる予定であったその金銭のために、相続人に対抗して救済が与えられるべきであろうか。 しかし、双方が遺贈の請求権を有していたのであるから、金銭が夫に支払われていない場合には、女は訴権を無傷で保持するであろう。

語釈・文法注

  1. 35.1.71.prfilio fratri alumno minus industrio prospectum esse uoluit — prospectum esse は非人称受動不定詞であり、uoluit(〜を望んだ)の補足不定詞として機能している。与格の filio fratri alumno minus industrio は、この非人称受動文において配慮の対象となる人物を示している。
  2. 35.1.71.1non refragatur, quod... praetor actionem denegat — quod 節は名詞節であり、主節の動詞 refragatur(反論する、逆らう)の主語として機能している。huic sententiae は refragatur に依存する与格補語である。
  3. 35.1.71.3si diuortium — 写本にある対格の diuortium は、学術的には奪格 diuortio(離婚によって、離婚の際に)または前置詞句 ante diuortium(離婚の前に)の誤記として解釈されることが多い。訳文では、支払いが持参金に転化して相続人が免責される文脈から、離婚時の処理として理解される。
  4. 35.1.71.3maritus uitio suo causa ceciderit — causa cadere は「敗訴する」あるいは「権利・地位を失う」という法学ラテン語の慣用表現である。uitio suo は原因の奪格であり、夫自身の過失を意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §35.1.71.pr-35.1.71.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:35.1.71.pr-35.1.71.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。