Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §35.1.72.pr-35.1.72.8

不作為条件でのムキウス的保証と虚偽表示の効力

5403 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

各種の不作為条件や結婚に関わる条件におけるムキウス的保証の要否と、遺言における虚偽の動機・条件・表示が遺贈の効力に及ぼす影響について論じている。

[IDEM libro octauo decimo quaestionum. ] §35.1.72.prCum tale legatum esset relictum Titiae 'si a liberis non discesserit', negauerunt eam recte cauere, quia uel mortuis liberis legati condicio possit exsistere.
[同じく、問題集第18巻より] ティティアに「もし子供たちのもとを去らなかったならば」というような遺贈が残されたとき、彼らは彼女が正当に保証を提供できることを否定した。 なぜなら、たとえ子供たちが死亡したときであっても、遺贈の条件が成就しうるからである。
sed displicuit sententia: non enim uoto matris opponi tam ominosa non interponendae cautionis interpretatio debuit.
しかし、この判断は支持されなかった。 なぜなら、保証を提出させないというこのような不吉な解釈が、母親の願いに対立して置かれるべきではなかったからである。
§35.1.72.1Et cum patronus liberto certam pecuniam legasset, si a liberis eius non discessisset, permisit imperator uelut Mucianam cautionem offerri: fuit enim periculosum ac triste libertum coniunctum patroni liberis eorundem mortem exspectare.
また、パトローヌスが解放奴隷に特定の金銭を遺贈し、それが「もし彼の子供たちのもとを去らなかったならば」というものであったとき、皇帝は、言わばムキウス的保証が提供されることを許容した。 なぜなら、パトローヌスの子供たちと結びついている解放奴隷が、彼らの死を待ち望むことは、危険であり、かつ悲痛なことだったからである。
§35.1.72.2Titius heredem institutum rogauit post mortem suam hereditatem restituere, si fideicommissi cautio non fuisset petita.
ティティウスは、指定相続人に対し、もし遺言信託の保証が請求されなかったならば、自己の死後に遺産を返還するよう求めた。
Mucianae cautionis exemplum ante constitutionem remissae cautionis locum habere non potuit, quoniam uiuo co, cui relictum est, impleri condicio potuit.
保証の免除に関する勅法より前には、ムキウス的保証の先例は適用され得なかった。 なぜなら、遺贈された者が生存している間に、条件が成就し得たからである。
§35.1.72.3Quid ergo, si ita scriptum sit: 'peto, post mortem tuam restituas hereditatem ita, ne satis fideicommissi petatur neue ratio exigatur'.
では、もしこのように書かれていたらどうなるか。 「私は、遺言信託の保証が請求されず、また会計報告が求められないという条件のもとで、あなたの死後に遺産を返還することを求めます。
sine dubio per huiusmodi uerba non interponendae quidem cautionis condicio uidebitur adscripta, rationi uero non exigendae modus adhibitus, scilicet ut culpa, non etiam dolus remissus intellegatur: idque in eius persona, qui negotia gessit cuique rationis reddendae necessitas fuerat testamento remissa, rescriptum est.
」疑いなく、このような文言によって、保証を提出させないという条件は付記されたとみなされるが、会計報告を求めないことについては、限定が加えられており、すなわち、過失は免除されるが、悪意までもが免除されるとは解されない。 そしてこのことは、事務を管理し、遺言によって会計報告を行う義務を免除されていた者の個人に関して、勅答された。
§35.1.72.4'Si arbitratu Titii Seia nubserit, heres meus ei fundum dato'.
「もしティティウスの決定によりセイアが結婚したならば、我が相続人は彼女に土地を与えよ。
uiuo Titio etiam sine arbitrio Titii eam nubentem legatum accipere respondendum est eamque legis sententiam uideri, ne quod omnino nuptiis impedimentum inferatur.
」ティティウスの生存中であっても、ティティウスの決定なしに彼女が結婚する場合に、彼女は遺贈を受け取ると回答されるべきであり、それが法の意図であると思われる。 それは、結婚に対していかなる障害も全くもたらされないようにするためである。
sed si Titius uiuo testatore decedat, licet condicio deficit, quia tamen suspensa quoque pro nihilo foret, mulieri succurretur.
しかし、もしティティウスが遺言者の生存中に死亡した場合、条件は欠けるが、しかし、未定の間であっても無効とされたであろうから、女は救済されるであろう。
§35.1.72.5'Maeuiae, si non nubserit, fundum cum morietur lego'.
「マエウィアに対し、もし彼女が再婚しないならば、彼女が死ぬときに土地を遺贈する。
potest dici et si nubserit, eam confestim ad legatum admitti.
」彼女が結婚したとしても、直ちに遺贈を受けることが認められる、と言い得る。
non idem probatur, si certus dies incertusue alius legato fuerit adscriptus.
遺贈に別の確定期日、または不確定期日が付記されていた場合には、同じことは承認されない。
§35.1.72.6Falsam causam legato non obesse uerius est, quia ratio legandi legato non cohaeret: sed plerumque doli exceptio locum habebit, si probetur alias legaturus non fuisse.
虚偽の動機は遺贈を無効にしない、とするのがより正しい。 なぜなら、遺贈する理由は遺贈それ自体と結びついていないからである。 しかし、もしその動機がなければ他の場合には遺贈しなかったであろうことが証明されるならば、大抵は悪意の抗弁が適用される余地がある。
§35.1.72.7Falsam condicionem Cassius et Caelius Sabinus impossibilem esse dixerunt, ueluti: 'Pamphilus, si quod Titio debeo soluerit, liber esto', si modo nihil Titio fuit debitum: quod si post testamentum factum testator pecuniam exsoluit, defecisse condicionem intellegi.
カッシウスとカエリアス・サビヌスは、虚偽の条件は不能条件であると述べた。 例えば、「パンピルスは、私がティティウスに対して負っている債務を支払ったならば、自由の身となれ」というもので、もしティティウスに対して何の債務も負っていなかった場合がこれにあたる。 しかし、もし遺言書作成の後に遺言者が金銭を支払ったのであれば、条件は不成就となったと解される。
§35.1.72.8Falsam legati demonstrationem non facere legatum Sabinus respondit (ueluti si quis, cum Titio nihil legasset, ita scriptum reliquerit: 'ex centum, quae Titio legaui, quinquaginta heres Seio dato') idque sumpsit ex defuncti uoluntate, quia non animo legandi, sed deminuendi legatum, quod falso datum existimaret, ita scriberet.
サビヌスは、遺贈に関する虚偽の表示は遺贈を発生させないと回答した(例えば、ティティウスに何も遺贈していないにもかかわらず、ある者が「私がティティウスに遺贈した100のうち、50を相続人はセイウスに与えよ」と書いた遺言を残した場合がこれにあたる)。 そして、彼はこれを被相続人の意思から推論した。 なぜなら、遺言者は遺贈する意図からではなく、誤って与えられたと考えていた遺贈を減額するためにこのように書いたからである。
propter falsam tamen demonstrationem legati non plus Seius adsequetur, quam si uere demonstratum fuisset.
しかし、遺贈の虚偽の表示を理由として、セイウスが、もし真実に表示されていた場合に得たであろう額よりも多くを得ることはない。

語釈・文法注

  1. prmortuis liberis — 独立奪格(名詞+分詞)であり、「子供たちが死亡したときでも」という譲歩の意味を表す。古い法学者は、子供の死によって条件が成就することを「不吉(ominosa)」と捉えたため、この保証の提出を認めない解釈に反対された。
  2. 3rationi uero non exigendae modus adhibitus — 会計報告を求めない(rationi non exigendae)という文言が遺言にあっても、それは一切の法的責任の免除を意味するのではなく、過失(culpa)は免除されるが、悪意(dolus)までをも免除するものではないという「限定(modus)」が加えられていると解される。
  3. 4suspensa quoque pro nihilo foret — 条件が未定(suspensa)である間であっても、結婚を阻害するような条件は法的に「無効(pro nihilo)」とされるため、条件を定めたティティウスが死亡して条件が欠けることになっても、女は遺贈の権利を失わず救済される(succurretur)という論理。
  4. 8quinquaginta heres Seio dato — 括弧内の引用部分における命令文としての未来命令法(dato)。「相続人はセイウスに50を与えよ」という意味。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §35.1.72.pr-35.1.72.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:35.1.72.pr-35.1.72.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。