Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §34.3.7.pr-34.3.7.7

債務の一部免除と選択債権および生前回収の効力

5207 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

債務の一部免除や、選択債権における免除の効力、共同相続における免除の効果について検討し、さらに遺言者の生前に弁済や回収があった場合の遺贈の消滅と、未成年者の予備的相続人による遺贈における例外的な法効果を論じている。

[ULPIANUS libro uicesimo tertio ad Sabinum. ] §34.3.7.prNon solum autem quod debetur remitti potest, uerum etiam pars eius uel pars obligationis, ut est apud Iulianum tractatum libro trigesimo tertio digestorum.
[書簡集第23巻のウルフピアーヌス、サビヌス註釈] しかし、債務となっているものが免除され得るだけでなく、その一部、あるいは義務の一部も免除され得る。 それはユリアヌスの『学説彙纂』第33巻で論じられている通りである。
§34.3.7.1Si is qui stipulatus Stichum aut decem damnauerit heredem Stichum non petere, legatum ualere constat: sed quid contineat, uideamus.
もし、スティクスまたは10を受け取る約束をしていた者が、相続人に『スティクスを請求してはならない』と義務づけたならば、その遺贈は有効であることは確実である。 しかし、それが何を含んでいるかを見てみよう。
et Iulianus scribit actionem ex testamento in hoc esse uideri, ut debitor accepto liberetur: quae res utique debitorem et in decem liberabit, quia acceptilatio solutioni comparatur, et quemadmodum, si Stichum soluisset, debitor liberaretur, ita et acceptilatione Stichi liberari.
そしてユリアヌスは、遺言に基づく訴権は、債務者が弁済受領によって解放されるという点にあると見なされる、と書いている。 このこと(弁済受領)は当然、債務者を10に関しても解放するであろう。 なぜなら、弁済受領は支払いに擬せられるからであり、ちょうど彼がスティクスを支払っていたならば債務者が解放されたであろうのと同様に、スティクスの弁済受領によっても解放されるのである。
§34.3.7.2Sed si debitorem decem damnatus sit heres uiginti liberare, idem Iulianus scripsit libro trigesimo tertio nihilo minus esse liberandum decem: nam et si ei uiginti accepto ferantur, in decem liberabitur.
しかし、もし10を負う債務者を20から解放するように相続人が義務づけられたならば、同じユリアヌスは第33巻において、それにもかかわらず10の限度で解放されるべきであると書いた。 なぜなら、たとえ彼に対して20が弁済受領されたとしても、10において解放されるであろうからである。
§34.3.7.3Sed si duobus heredibus institutis alterum ex his damnauerit creditori soluere, ualet legatum propter coheredem eumque ex testamento acturum, ut creditori soluatur.
しかし、二人の相続人が指定された場合に、[被相続人が]彼らのうちの一人に対して債権者へ支払うように義務づけたならば、その遺贈は共同相続人のゆえに有効であり、共同相続人は、債権者へ支払われるようにと遺言に基づく訴えを提起するであろう。
§34.3.7.4Liberatio autem debitori legata ita demum effectum habet, si non fuerit exactum id a debitore, dum uiuat testator: ceterum si exactum est, euanescit legatum.
しかし、債務者に遺贈された解放は、遺言者が生存している間にそれが債務者から取り立てられなかった場合にのみ、効力を有する。 しかし、もし取り立てられたならば、遺贈は消滅する。
§34.3.7.5Unde quaerit Iulianus, si ab impuberis substituto sit liberatio relicta, deinde impubes exegerit quod debetur, an euanescat legatum.
それゆえユリアヌスは、もし未成年者の予備的相続人によって債務免除が残され、その後に未成年者が債務とされているものを取り立てたならば、その遺贈が消滅するかどうかを問うている。
et cum constet pupillum in his, quae a substituto relinquuntur, personam sustinere eius a quo sub condicione legatur, consequens est substitutum actione ex testamento teneri, si pupillus a debitore exegerit.
そして、未成年者は、予備的相続人によって遺贈される事柄において、条件付きで遺贈を行う者の人格を引き受けるということが確実である以上、もし被後見人が債務者から取り立てたならば、予備的相続人は遺言に基づく訴訟によって義務を負うということは論理的帰結である。
§34.3.7.6Idemque est et si pupillus non exegerit, sed solummodo litem sit contestatus, teneri eum, ut remittat actionem.
そして、もし被後見人が取り立てなかったとしても、単に訴訟係属に至っただけであっても同様であり、予備的相続人は訴権を免除するように義務を負う。
§34.3.7.7Nam et si debitori liberatio sub condicione legata fuisset et uel lis fuisset contestata uel etiam exactum pendente condicione, ex testamento actio maneret liberatione relicta.
なぜなら、たとえ債務者への債務免除が条件付きで遺贈されており、条件が未定の間に、訴訟係属に至ったか、あるいは取り立てすら行われたとしても、遺贈された免除によって、遺言に基づく訴えは残存するからである。

語釈・文法注

  1. 34.3.7.1Stichum aut decem — 完了分詞 stipulatus(約束させた)の直接目的語であり、選択債権(一方を履行すれば他方も消滅する関係)を表している。この前提があるからこそ、続く「一方の免除(acceptilatio)が他方の免除にもつながる」という議論が成立する。
  2. 34.3.7.5eius a quo sub condicione legatur — 「それ(遺贈)が条件付きで[誰かによって]遺贈されるところの、その人」の意で、未成年者自身を指す。予備的相続(substitutio pupillaris)において、未成年者が未成年のまま死んだ場合、予備的相続人が行う遺贈は「未成年者が条件付きで行った遺贈」と同視されるため、被後見人が実質的な遺言者の人格(persona)を引き受ける、という擬制を説明している。
  3. 34.3.7.7liberatione relicta — 名詞 liberatione と分詞 relicta による独立奪格(Ablative Absolute)であり、文脈上「債務免除が遺贈されているのだから(それに基づく訴えは残る)」と、原因あるいは前提条件を表している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §34.3.7.pr-34.3.7.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:34.3.7.pr-34.3.7.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。