Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §32.0.52.pr-32.0.52.9

本および容器の遺贈の解釈と範囲

4876 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本(巻物や冊子本など)の遺贈に関して、その材料による定義、未完成の本の扱い、および「書庫」や「指輪箱」などの遺贈において器物と内容物のどちらが含まれるかという法的な範囲について論じている。

[ULPIANUS libro uicesimo quarto ad Sabinum. ]
[ウルピアヌス、サビヌス註釈第24巻より。
§32.0.52.prLibrorum appellatione continentur omnia uolumina, siue in charta siue in membrana sint siue in quauis alia materia: sed et si in philyra aut in tilia (ut nonnulli conficiunt) aut in quo alio corio, idem erit dicendum.
] 「本」という呼称には、それがパピルス紙のものであれ、羊皮紙のものであれ、あるいはその他のいかなる材料のものであれ、すべての巻物が含まれる。 しかし、カバノキの内皮や、シナノキの皮(一部の人々がそれで製作するように)、あるいはその他の皮で作られたものであっても、同じことが言われるべきである。
quod si in codicibus sint membraneis uel chartaceis uel etiam eboreis uel alterius materiae uel in ceratis codicillis, an debeantur, uideamus.
だが、もしそれが羊皮紙製、パピルス紙製、さらには象牙製やその他の材料の冊子体、あるいは蝋板の小冊子である場合、それらも引き渡されるべきかどうか、考えてみよう。
et Gaius Cassius scribit deberi et membranas libris legatis: consequenter igitur cetera quoque debebuntur, si non aduersetur uoluntas testatoris.
そして、ガイウス・カシウスも、本が遺贈された場合には羊皮紙も引き渡されるべきであると書いており、したがって、遺言者の意思がこれに反しない限り、その他のものも同様に引き渡されるべきである。
§32.0.52.1Si cui centum libri sint legati, centum uolumina ei dabimus, non centum, quae quis ingenio suo metitus est, qui ad libri scripturam sufficerent: ut puta cum haberet Homerum totum in uno uolumine, non quadraginta octo libros computamus, sed unum Homeri uolumen pro libro accipiendum est.
もし誰かに100冊の本が遺贈されたなら、私たちはその人に100巻の巻物を与えるべきであり、本を執筆するのに十分な分量を誰かが自身の知性によって測定した100単位を与えるべきではない。 例えば、ホメロスの全作品が1つの巻物の中に収められている場合、私たちは48冊の本として計算するのではなく、ホメロスの1つの巻物を1つの本として受け入れるべきである。
§32.0.52.2Si Homeri corpus sit legatum et non sit plenum, quantaecumquae rhapsodiae inueniantur, debentur.
もしホメロスの全集が遺贈され、それが不完全なものであった場合、どれほどの数の歌章が見出されようとも、それらは引き渡されるべきである。
§32.0.52.3Libris autem legatis bibliothecas non contineri Sabinus scribit: idem et Cassius: ait enim membranas quae scriptae sint contineri, deinde adiecit neque armaria neque scrinia neque cetera, in quibus libri conduntur, deberi.
しかし、本が遺贈された場合、書庫は含まれないとサビヌスは書いている。 カシウスも同様である。 というのも、彼は文字の書かれた羊皮紙は含まれると言い、その上で、本が保管されている書棚も、書箱も、その他のものも引き渡されるべきではないと付け加えたからである。
§32.0.52.4Quod tamen Cassius de membranis puris scripsit, uerum est: nam nec chartae purae debentur libris legatis nec chartis legatis libri debebuntur, nisi forte et hic nos urserit uoluntas: ut puta si quis forte chartas sic reliquerit 'chartas meas uniuersas', qui nihil aliud quam libros habebat, studiosus studioso: nemo enim dubitabit libros deberi: nam et in usu plerique libros chartas appellant.
しかし、カシウスが白紙の羊皮紙について書いたことは正しい。 なぜなら、本が遺贈された場合に白紙のパピルス紙は引き渡されるべきではなく、パピルス紙が遺贈された場合に本が引き渡されるべきでもないからである。 ただし、ここでもまた遺言者の意思が私たちを強制する場合は別である。 例えば、本しか持っていなかったある学究の徒が、別の学究の徒に対して、「私のすべてのパピルス紙」とこのように遺言で遺した場合がそれである。 この場合、本が引き渡されるべきであることは誰も疑わないだろう。 なぜなら、慣用において多くの人々が本を「パピルス紙」と呼ぶからである。
quid ergo, si quis chartas legauerit puras? membranae non continebuntur neque ceterae ad scribendum materiae, sed nec coepti scribi libri.
では、誰かが白紙のパピルス紙を遺贈した場合はどうなるか。 羊皮紙もその他の筆記用具も含まれず、書きかけの本も含まれない。
§32.0.52.5Unde non male quaeritur, si libri legati sint, an contineantur nondum perscripti.
したがって、本が遺贈された場合、まだ書き終えられていない本が含まれるかという疑問が生じるのはもっともである。
et non puto contineri, non magis quam uestis appellatione nondum detexta continetur.
そして私は、それが含まれるとは考えない。 それは衣服という呼称に、まだ織り終えられていない布が含まれないのと同じことである。
sed perscripti libri nondum malleati uel ornati continebuntur: proinde et nondum conglutinati uel emendati continebuntur: sed et membranae nondum consutae continebuntur.
しかし、書き終えられているが、まだ木槌で平らに整えられておらず、装飾も施されていない本は含まれる。 同様に、まだ糊付けされておらず、校正されていない本も含まれる。 さらに、まだ縫い合わされていない羊皮紙も含まれる。
§32.0.52.6Chartis legatis neque papyrum ad chartas paratum neque chartae nondum perfectae continebuntur.
パピルス紙が遺贈された場合、パピルス紙用に準備されたパピルス草も、まだ完成していないパピルス紙も含まれない。
§32.0.52.7Sed si bibliothecam legauerit, utrum armarium solum uel armaria continebuntur an uero libri quoque contineantur, quaeritur.
しかし、もし書庫を遺贈した場合、書棚単体あるいは複数の書棚が含まれるのか、それとも本もまた含まれるのかという点が疑問となる。
et eleganter Nerua ait interesse id, quod testator senserit: nam et locum significari bibliothecam eo: alias armarium, sicuti dicimus 'eboream bibliothecam emit': alias libros, sicuti dicimus 'bibliothecam emisse'.
そしてネルウァは、遺言者が何を意図していたかが重要であると見事に述べている。 なぜなら、書庫という言葉によって、あるときはその場所が意味され、あるときは書棚が意味され(私たちが「象牙の書棚を買った」と言うように)、またあるときは本が意味される(私たちが「書庫を買った」と言うように)からである。
§32.0.52.7aQuod igitur scribit Sabinus libros bibliothecam non sequi, non per omnia uerum est: nam interdum armaria quoque debentur, quae plerique bibliothecas appellant.
したがって、サビヌスが「本は書庫に随伴しない」と書いていることは、すべての場合において真実ではない。 なぜなら、時には多くの人が書庫と呼ぶ書棚もまた引き渡されるべきだからである。
plane si mihi proponas adhaerentia esse membro armaria uel adfixa, sine dubio non debebuntur, cum aedificii portio sint.
明らかに、もしあなたが、壁や建物の一部に固定された書棚を想定するなら、それらは建物の一部であるため、疑いなく引き渡されるべきではない。
§32.0.52.8Quod in bibliotheca tractauimus, idem Pomponius libro sexto ex Sabino in dactyliotheca legata tractat: et ait anulos quoque contineri, non solum thecam, quae anulorum causa parata sit: hoc autem ex eo coniectat, quod ita proponitur quis legasse: dactyliothecam meam et si quos praeterea anulos habeo' et ita Labeonem quoque existimasse ait.
私たちが書庫に関して論じたことと同じことを、ポンポニウスはサビヌス註釈第6巻において、指輪箱が遺贈された場合について論じている。 そして彼は、指輪のために用意された箱だけでなく、指輪そのものも含まれると述べている。 彼は、遺言者が次のように遺贈したと仮定されていることからこれを推測している。 「私の指輪箱、および私がその他に持っているかもしれない指輪」。 そして、ラベオもこのように考えていたと彼は述べている。
§32.0.52.9Sunt tamen quaedam, quae omnimodo legatum sequuntur: ut lectum legatum contineat et fulctra et armariis et loculis claustra et claues cedunt.
しかし、いかなる場合でも遺贈物に随伴する特定の物がある。 例えば、遺贈されたベッドには脚が含まれ、書棚や箱には、その戸締り道具や鍵が随伴する。

語釈・文法注

  1. §32.0.52.prlibris legatis — 奪格絶対(「本が遺贈されたとき」)と解釈することも、与格(「遺贈された本に対して」)と解釈することも可能である。文脈的には「本が遺贈された場合、羊皮紙もその遺贈の対象に含まれる」という意味になり、いずれの解釈でも実質的な意味は変わらないが、ここでは奪格絶対として解釈するのが自然である。
  2. §32.0.52.1qui ad libri scripturam sufficerent — 関係代名詞 `qui`(男性複数)は、前文の `centum`(文脈上は男性名詞 `libri` を指す)を先行詞とする。接続法 `sufficerent` は、性質・特徴を表す関係節(「本の執筆に十分であるような本」)として機能している。
  3. §32.0.52.4studiosus studioso — 主格 `studiosus` と与格 `studioso` が並置された簡潔な表現で、前者は遺言者(主節の `qui` が指す人物)、後者は受贈者を指す。動詞 `reliquit` の主語と間接目的語の関係を同格的に補強している。
  4. §32.0.52.7locum significari bibliothecam eo — 対格不定詞構文(主節の `ait` に係る)において、`bibliothecam` が主語対格、`locum` が述語対格である(「その言葉によって、書庫が場所を意味すること」)。受動態不定詞 `significari` が使われているため、能動態にすると「その言葉が場所を意味する」となる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §32.0.52.pr-32.0.52.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:32.0.52.pr-32.0.52.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。