Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §31.0.88.12-31.0.88.17

奴隷の子への信託遺贈と遺贈物件の処分制限

4819 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

奴隷状態で生まれた子供への信託遺贈、女奴隷への遺贈、譲渡禁止物件の売却と代金配分、賃料譲渡による遺言条件の成否、相続人に課された譲渡禁止の信託、専門家を介さない遺言の効力といった、遺言と信託遺贈に関する各種事例と回答を扱う。

[SCAEUOLA libro tertio responsorum. ] §31.0.88.12Damae et Pamphilo, quos testamento manumiserat, fundum dedit ita, ut post mortem suam filiis suis restituerent: eodem testamento petiit ab heredibus suis, ut Pamphilam manumitterent, quae Pamphila filia naturalis erat Pamphili: idem Pamphilus post diem legati sui cedentem testamento heredem instituit Maeuium eiusque fidei commissit, ut hereditatem suam, id est fundi supra scripti partem dimidiam, quam solam in bonis ex testamento patronae suae habebat, Pamphilae filiae suae, cum primum libera fuisset, restitueret.
彼は、遺言で解放したダマスとパンピルスに、彼らの死後にその土地を彼らの子供たちに返還するという条件で、土地を与えた。 同じ遺言において、彼は自らの相続人たちに対し、パンピルスの実の娘であるパンピラを解放するよう求めた。 このパンピルスは、自身の遺贈の権利確定日の後、遺言によってマイウィウスを相続人に指定し、彼に信託遺贈した。 すなわち、自身の財産の中に女主人の遺言に基づき唯一有していた、上述の土地の半分を、実の娘であるパンピラが自由の身になり次第、直ちに彼女に返還するようにと。
quaero Pamphila manumissa, utrum ex testamento superiore patris sui patronae eam partem petere possit an uero ex testamento patris naturalis ex causa fideicommissi habita ratione legis Falcidiae.
私は尋ねる。 パンピラが解放されたとき、彼女は、彼女の父親の女主人の先の遺言に基づいてその部分を請求できるのか、それとも、実父の遺言から、ファルキディア法の割合を考慮した上で、信託遺贈に基づいて請求すべきなのか。
respondi ex his quae proponerentur probari Pamphilam dumtaxat ex testamento superiore fideicommissum petere posse.
私は、提示された状況によれば、パンピラは専ら先の遺言に基づいてのみ信託遺贈を請求できることが証明されると答えた。
CLAUDIUS. quia creditur appellatione filiorum et naturales liberos, id est in seruitute susceptos contineri.
クラウディウスの注。 なぜなら、「子供たち」という呼称には、実の子供たち、すなわち奴隷の状態で生まれた子供たちも含まれると信じられているからである。
§31.0.88.13SCAEUOLA. Codicillis Gaio Seio centum legauit eiusque fidei commisit, ut ancillae testatoris ea daret: quaero, an utile fideicommissum sit, quod legatarius ancillae testatoris dare iussus est.
スカエウォラ。 彼は補足遺言によって、ガイウス・セイウスに100を遺贈し、それを遺言者の女奴隷に与えるよう彼に信託した。 私は尋ねる。 受遺者が遺言者の女奴隷に与えるよう命じられた信託遺贈は有効であるか。
respondi non esse.
私は、有効ではないと答えた。
item, si utile non est, an legatarius heredi, cuius ancilla est, restituere compellatur.
また、もし有効でないとすれば、受遺者は、その女奴隷を所有する相続人に対して、それを返還することを強制されるか。
respondi non compelli: sed nec ipsum legatarium legatum petere posse.
私は、強制されないと答えた。 しかし、受遺者自身もその遺贈を請求することはできない。
§31.0.88.14Insulam libertis utriusque sexus legauit ita, ut ex reditu eius masculi duplum, feminae simplum percipiant, eamque alienari uetuit: ex consensu omnium ab herede uenumdata est: quaero, an et ex pretio insulae duplum mares, simplum feminae caperent.
彼は男女の解放自由人たちに共同住宅を遺贈した。 ただし、その収益から男性は2倍、女性は1倍を受け取るものとし、またその共同住宅を譲渡することを禁止した。 全員の同意を得て、それが相続人によって売却された。 私は尋ねる。 その共同住宅の売却代金からも、男性は2倍、女性は1倍を受け取るのか。
respondi ob pretium. nullam fideicommissi persecutionem esse, nisi ca mente uenditioni consenserunt, ut similiter ex pretio mares quidem duplum, feminae autem simplum consequantur.
私は、売却代金については、彼らが「同様に売却代金からも男性は2倍、女性は1倍を受け取る」という意図で売却に同意したのでない限り、信託遺贈の追及は認められないと答えた。
§31.0.88.15Instituto filio herede et ex eo nepotibus emancipatis testator ita cauit: ‘Βούλομαι δὲ τὰς ἐμὰς οἰκίας μὴ πωλεῖσθαι ὑπὸ τῶν κληρονόμων μου μηδὲ δανείζεσθαι κατ᾽ αὐτῶν, ἀλλὰ μένειν αὐτὰς ἀκεραίας αὐτοῖς καὶ υἱοῖς καὶ ἐκγόνοις εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον. ἐὰν δέ τις βουληθῇ αὐτῶν πωλῆσαι τὸ μέρος αὐτοῦ ἢ δανείσασθαι κατ᾽ αὐτοῦ, ἐξουσίαν ἐχέτω πωλῆσαι τῷ συγκληρονόμῳ αὐτοῦ καὶ δανείζεσθαι παρ᾽ αὐτοῦ. ἐὰν δέ τις παρὰ ταῦτα ποιήσῃ, ἔσται τὸ χρηματιζόμενον ἄχρηστον καὶ ἄκυρον'. quaeritur, cum filius defuncti mutuam pecuniam a Flauia Dionysia acceperit et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegauerit, an condicio testamenti exstitisse uideatur, ut filiis suis fideicommissi nomine teneatur.
息子を相続人に指定し、その息子から生まれた孫たちに対して、遺言者はこのように規定した。 ‘Βούλομαι δὲ τὰς ἐμὰς οἰκίας μὴ πωλεῖσθαι ὑπὸ τῶν κληρονόμων μου μηδὲ δανείζεσθαι κατ᾽ αὐτῶν, ἀλλὰ μένειν αὐτὰς ἀκεραίας αὐτοῖς καὶ υἱοῖς καὶ ἐκγόνοις εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον. ἐὰν δέ τις βουληθῇ αὐτῶν πωλῆσαι τὸ μέρος αὐτοῦ ἢ δανείσασθαι κατ᾽ αὐτοῦ, ἐξουσίαν ἐχέτω πωλῆσαι τῷ συγκληρονόμῳ αὐτοῦ καὶ δανείζεσθαι παρ᾽ αὐτοῦ. ἐὰν δέ τις παρὰ ταῦτα ποιήσῃ, ἔσται τὸ χρηματιζόμενον ἄχρηστον καὶ ἄκυρον'. 被相続人の息子がフラウィア・ディオニュシアから金銭の貸付けを受け、建物を賃貸して、自分の持分に応じて自身に支払われるべき賃料を債権者に譲渡した場合、遺言の条件が発生したとみなされ、彼が自身の子供たちに対して信託遺贈の名目で義務を負うことになるかどうかが問われる。
respondi secundum ea quae proponerentur non exstitisse.
私は、提示された状況によれば、発生しなかったと答えた。
§31.0.88.16Matre et uxore heredibus institutis ita cauit: 'a te, uxor carissima, peto, ne quid post mortem tuam fratribus tuis relinquas: habes filios sororum tuarum, quibus relinquas.
母親と妻を相続人に指定し、次のように規定した。 「最愛の妻よ、私はあなたに、あなたの死後にあなたの兄弟たちに何も残さないよう求めます。 あなたには姉妹たちの息子たちがおり、彼らに残すべきです。
scis unum fratrem tuum filium nostrum occidisse, dum ei rapinam facit: sed et alius mihi deteriora fecit'.
あなたは、あなたの兄弟の一人が私たちの息子を襲って殺害したことを知っています。 また、もう一人の兄弟も私に対してさらにひどいことをしました。
quaero, cum uxor intestata decessit et legitima eius hereditas ad fratrem pertineat, an sororis filii fideicommissum ab eo petere possunt.
」妻が遺言をせずに死亡し、彼女の法定遺産が兄弟に帰属した場合、姉妹の息子たちはその兄弟から信託遺贈を請求できるかどうかが問われる。
respondi posse defendi fideicommissum deberi.
私は、信託遺贈が支払われるべきであると主張され得ると答えた。
§31.0.88.17'Lucius Titius hoc meum testamentum scripsi sine ullo iuris perito, rationem animi mei potius secutus quam nimiam et miseram diligentiam: et si minus aliquid legitime minusue perite fecero, pro iure legitimo haberi debet hominis sani uoluntas': deinde heredes instituit.
「私、ルキウス・ティティウスは、いかなる法実務家の手も借りず、過度で哀れな厳密さよりも自らの良識に従って、この私の遺言書を執筆した。 もし私が法的に不十分、あるいは未熟な点があったとしても、正気の人間の意思は法定の権利として扱われるべきである。 」その後、彼は相続人を指定した。
quaesitum est intestati eius bonorum possessione petita, an portiones adscriptae ex causa fideicommissi peti possunt.
彼が無遺言であるとして遺産占有が請求された場合、遺言書に記載された持分は、信託遺贈に基づいて請求され得るかどうかが問われた。
respondi secundum ea quae proponerentur posse.
私は、提示された状況によれば、請求し得ると答えた。

語釈・文法注

  1. 31.0.88.12patris sui patronae — この属格句は「彼女(パンピラ)の父親(パンピルス)の女主人の」の意味で、先行する名詞句 `testamento superiore`(先の遺言)に修飾的にかかっている。すなわち、パンピルスらの元々の女主人(patrona)が残した最初の遺言を指す。
  2. 31.0.88.12naturales liberos — クラウディウスの注における「naturales liberos」は、現代の意味での非嫡出子ではなく、奴隷身分の親から奴隷として生まれた(in seruitute susceptos)子供を指す。この解釈によって、元女主人の遺言にある「filii」(子供たち)に奴隷であったパンピラも含まれ、彼女が直接遺贈を請求できる根拠となる。
  3. 31.0.88.13sed nec ipsum legatarium legatum petere posse — 信託遺贈が無効である場合、受遺者(ガイウス・セイウス)自身もまた(相続人に対して)その遺贈の履行を求めることができないとされる。これは、不法または不能な信託を課された受遺者が、信託を無視して遺贈だけを自らのものにすることを防ぐための法理を示す。
  4. 31.0.88.15το χρηματιζόμενον — ギリシア語の分詞「τὸ χρηματιζόμενον」は「取引されたもの」「交渉された事柄」を意味する。ここでは、譲渡禁止に違反して行われた売却や抵当貸付けなどの法律行為全般を指し、ラテン語の「negotium」に相当する。
  5. 31.0.88.16posse defendi fideicommissum deberi — 「posse defendi...」(〜と主張され得る)という表現は、法的な疑義がある事例に対し、信託遺贈の権利者(ここでは甥たち)の側から訴訟において「信託遺贈が支払われるべきである」という有効な主張(あるいは抗弁)が立ち得ることを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §31.0.88.12-31.0.88.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:31.0.88.12-31.0.88.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。