Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §31.0.76.pr-31.0.76.8

不当遺言訴訟の判決の不一致と遺贈の諸問題

4803 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

不当遺言訴訟における判決の不一致が遺贈や地役権に与える影響や、包括遺贈、収益権者の相続人指定、更改後の誤表示、解放奴隷の権利取得の保留、孫たちへの分配における相続人の裁量、不適格な後見人への遺贈、および反逆罪による遺言無効時の回収など、多様な遺言および遺贈に関する法的ルールを解説する。

[IDEM libro septimo responsorum. ] §31.0.76.prCum filius diuisis tribunalibus actionem inofficiosi testamenti matris pertulisset atque ita uariae sententiae iudicum exstitissent, heredem, qui filium uicerat, pro partibus, quas aliis coheredibus abstulit filius, non habiturum praeceptiones sibi datas, non magis quam ceteros legatarios actiones, constitit.
息子が、分割された法廷において母親の不当遺言訴訟を戦い抜き、その結果、裁判官たちの判決が分かれた場合、息子に敗訴した相続人は、息子が他の共同相続人から奪い取った分け前については、自身に与えられた優先遺贈を保持することはできず、他の受遺者が訴権を保持できないのと同様である、ということが確定した。
sed libertates ex testamento competere placuit, cum pro parte filius de testamento matris litigasset.
しかし、息子が母親の遺言に関して一部についてのみ争ったのであるから、遺言に基づく奴隷解放は有効であると認められた。
quod non erit trahendum ad seruitutes, quae pro parte minui non possunt: plane petetur integra seruitus ab eo qui filium uicit, partis autem aestimatio praestabitur: aut si paratus erit filius pretio accepto seruitutem praebere, doli summouebitur exceptione legatarius, si non offerat partis aestimationem, exemplo scilicet legis Falcidiae.
このことは、一部について縮減することのできない地役権に拡張されるべきではない。 明らかに、全体としての地役権が、息子に勝訴した者に対して請求されるが、他方の部分の評価額が支払われるべきである。 あるいは、もし息子が代金を受け取って地役権を提供する用意がある場合、受遺者がその部分の評価額を提供しないならば、もちろんファルキディウス法の例に倣い、悪意の抗弁によって退けられることになる。
§31.0.76.1'Lucio Sempronio lego omnem hereditatem Publii Maeuii'.
「ルキウス・センプローニウスにプーブリウス・マエウィウスの全遺産を遺贈する。
Sempronius ea demum onera suscipiet, quae Maeuianae hereditatis fuerunt et in diem mortis eius, qui heres Maeuii exstitit, perseuerauerunt, sicut uice mutua praestabuntur actiones, quae praestari potuerunt.
」センプローニウスは、マエウィウスの遺産に属し、かつマエウィウスの相続人となった者の死亡の日まで存続した義務のみを引き受けるものとし、同様に、履行され得た訴権が相互に提供されるものとする。
§31.0.76.2Dominus herede fructuario scripto fundum sub condicione legauit.
所有者が、収益権者を相続人に指定した上で、土地を条件付きで遺贈した。
uoluntatis ratio non patitur, ut heres ex causa fructus emolumentum retineat: diuersum in ceteris praediorum seruitutibus, quas heres habuit, responsum est: quoniam fructus portionis instar optinet.
遺言の趣旨は、相続人が相続を理由として収益権の利益を保持することを許さない。 しかし、相続人が有していた土地の他の地役権については異なる回答がなされた。 なぜなら、収益権は持分に等しい性質を持つからである。
§31.0.76.3'Heres meus Titio dato, quod ex testamento Sempronii debetur mihi'.
「私の相続人は、センプローニウスの遺言に基づいて私に支払われるべきものを、ティティウスに与えよ。
cum iure nouationis, quam legatarius idemque testator ante fecerat, legatum ex testamento non debeatur, placuit falsam demonstrationem legatario non obesse, nec in totum falsum uideri, quod ueritatis primordio adiuuaretur.
」受遺者であり同時に遺言者である者が以前に行っていた更改の法によって、当該遺言に基づく遺贈が義務づけられていない場合であっても、誤った表示は受遺者を害さず、また、真実の端緒によって支えられているものが完全に虚偽であるとはみなされない、と認められた。
§31.0.76.4Seruus pure manumissus, cui libertas propter impedimentum iuris post aditam hereditatem non competit, quod status eius extrinsecus suspenditur (forte propter adulterii quaestionem), ex eodem testamento neque legata neque fideicommissa pure data sperare potest, quia dies inutiliter cedit.
無条件で解放された奴隷であり、相続の承認後に法的障害のために自由を得る資格がない者(その地位が外部的な要因、例えば姦通罪の尋問によって保留されているため)は、同一の遺言から無条件で与えられた遺贈も信託遺贈も期待することはできない。 なぜなら、権利発生日が無効に到来するからである。
§31.0.76.5Pater cum filia pro semisse herede instituta sic testamento locutus fuerat: 'peto, cum morieris, licet alios quoque filios susceperis, Sempronio nepoti meo plus tribuas in honorem nominis mei'.
父親が、2分の1の相続分で相続人に指定された娘に対して、遺言の中で次のように語りかけていた。 「お前が死ぬときには、他にも子供をもうけていたとしても、私の名誉のために、私の孫のセンプローニウスにより多くを分与することを望む。
necessitas quidem restituendi nepotibus uiriles partes praecedere uidebatur, sed moderandae portionis, quam maiorem in unius nepotis personam conferri uoluit, arbitrium filiae datum.
」確かに、孫たちに均等の分け前を返還する義務が先行するように思われたが、一人の孫に対してより多くの割合を授けるように望まれたその割合を調整する決定権は、娘に与えられているとされた。
§31.0.76.6Non iure tutori dato mater legauit: si consentiat, ut decreto praetoris confirmetur, et praetor non idoneum existimet, actio legati non denegabitur.
母親が、適法に指定されていない後見人に遺贈をした。 もし彼がプラエトルの命令によって確認されることに同意し、かつプラエトルが彼を不適任と判断したとしても、遺贈の訴権は拒否されない。
§31.0.76.7Qui Mucianam cautionem alicuius non faciendi causa interposuit, si postea fecerit, fructus quoque legatorum (quos principio promitti necesse est) restituere debet.
何かを行わないことのためにムキウスの保証を提供した者が、後にそれを行った場合、遺贈の果実(これは最初に約束される必要がある)をも返還しなければならない。
§31.0.76.8Uariis actionibus legatorum simul legatarius uti non potest, quia legatum datum in partes diuidi non potest: non enim ea mente datum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis agendi facultas sit, ex una, interim quae fuerat electa, legatum petere.
受遺者は、複数の遺贈の訴権を同時に行使することはできない。 なぜなら、与えられた遺贈を分割することはできないからである。 受遺者たちが複数の訴権を行使することは意図されておらず、むしろ訴訟遂行の自由を広げ、当面の間は選択された一つの訴権から遺贈を請求できるようにするために与えられたからである。
Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit, modo si iam legatis solutis crimen perduellionis illatum est.
死者の不名誉な記憶が糾弾された後に、遺言が無効であることが判明した場合、遺言に基づいて支払われた遺贈を回収する権利が与えられるべきである。 ただし、既に遺贈が支払われた後に、反逆罪の告発がなされた場合に限る。

語釈・文法注

  1. 31.0.76.prnon magis quam ceteros legatarios actiones — ceteros legatariosは、non habiturum(またはhabituros [esse])を共有する対格不定詞構文の主語であり、actionesはその目的格対格である。「他の受遺者たちが(彼らの)訴権を保持しないのと同様に」と解される。
  2. 31.0.76.2herede fructuario scripto — 収益権(usufructus)を有する者を相続人に指定したことを表す、名詞(herede)と分詞(scripto)による独立奪格構文である。
  3. 31.0.76.3legatarius idemque testator — 主節の遺言の作成者(testator)が、センプローニウスの遺言においては受遺者(legatarius)でもあったという、同一人物における二重の役割を指している。
  4. 31.0.76.5moderandae portionis — 名詞arbitrium(決定権・裁量)を修飾する、動形容詞(gerundive)による属格句であり、「分け前を調整する決定権」を意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §31.0.76.pr-31.0.76.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:31.0.76.pr-31.0.76.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。