[IULIANUS libro trigesimo tertio digestorum. ] §30.1.84.prHuiusmodi legatum: 'Si Titius heredi meo cauerit centum Maeuio se daturum, et heres meus Titio centum dato', utile legatum est, quemadmodum quod alicui legatum ex causa fideicommissi restituatur.
[IULIANUS libro trigesimo tertio digestorum.] 「もしティティウスが私の相続人に対し、自分がメウィウスに100を与える旨の保証を提供したならば、私の相続人はティティウスに100を与えるべし」というような遺贈は有効な遺贈である。 これは、誰かに遺贈されたものが、信託遺贈に基づき引き渡されるのと同様である。
§30.1.84.1Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: 'Si Titius heredi meo cauerit se in municipio ex centum aureis opus facturum, tum ei centum aureos heres meus dare damnas esto'.
同じ理路によって、次の遺贈もまた有効とされるべきである。 「もしティティウスが私の相続人に対し、自治市において自分が100アウレウスをもって事業を行う旨を保証したならば、そのとき私の相続人は彼に100アウレウスを与える義務を負うべし」。
§30.1.84.2Si Sempronius Titium heredem instituerit et ab eo post biennium fundum dari iusserit Maeuio, Titius deinde ab herede suo eundem fundum Maeuio praesenti die legauerit et Maeuius pretium fundi ab herede Titii acceperit: si ex testamento Sempronii fundum petere uelit, exceptione repelli poterit si pretio fundi contentus non erit.
センプロニウスがティティウスを相続人に指定し、2年後にその土地をメウィウスに与えるよう彼に命じ、その後、ティティウスが自分の相続人から同じ土地をメウィウスに即日遺贈し、メウィウスがティティウスの相続人からその土地の代金を受け取ったとする。 もし彼がセンプロニウスの遺言に基づいて土地を請求しようとするならば、もし彼が土地の代金だけで満足しない場合には、抗弁によって退けられることができる。
§30.1.84.3Si cui homo legatus fuisset et per legatarium stetisset, quo minus Stichum, cum heres tradere uolebat, acciperet, mortuo Sticho exceptio doli mali heredi proderit.
もしある人に奴隷が遺贈されており、相続人がスティクスを引き渡そうとしたときに、受遺者の側の原因によって受け取らなかった場合、スティクスが死んだ後は、悪意の抗弁が相続人に有利に働く。
§30.1.84.4Aedes, quibus heredis aedes seruiebant, legatae sunt traditae legatario non imposita seruitute.
相続人の家が役権を負担していた相手方である家が、役権を設定されないままで受遺者に引き渡された。
dixi posse legatarium ex testamento agere, quia non plenum legatum accepisset: nam et eum, qui debilitatum ab herede seruum acceperit, recte ex testamento agere.
私は、受遺者は完全な遺贈を受け取っていないのであるから、遺言に基づく訴えを提起できると述べた。 なぜなら、相続人によって不具にされた奴隷を受け取った者もまた、遺言に基づく訴えを正当に提起できるからである。
§30.1.84.5Qui seruum testamento sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex testamento egerit et seruum acceperit, actione ex uendito absolui debet, quia hoc iudicium fidei bonae est et continet in se doli mali exceptionem.
遺言によって自分に遺贈された奴隷を、それが自分に遺贈されたことを知らずに相続人から買い取った者が、遺贈を知った後に遺言に基づく訴えを提起して奴隷を受け取った場合、彼は売主の訴えにおいて放免されるべきである。 なぜなら、この裁判は善意の裁判であり、それ自体に悪意の抗弁を内包しているからである。
quod si pretio soluto ex testamento agere instituerit, hominem consequi debebit, actione ex empto pretium reciperabit, quemadmodum reciperaret, si homo euictus fuisset.
しかし、もし代金を支払った後に彼が遺言に基づく訴えを提起し始めたなら、彼は奴隷を獲得すべきであり、買主の訴えによって代金を取り戻すことになる。 それはちょうど、その奴隷について追奪があった場合に彼が取り戻すであろうのと同様である。
quod si iudicio ex empto actum fuerit et tunc actor compererit legatum sibi hominem esse et agat ex testamento, non aliter absolui heredem oportebit, quam si pretium restituerit et hominem actoris fecerit.
だが、もし買主の訴えによる裁判が提起され、その時に原告がその奴隷が自分に遺贈されたものであることを知り、かつ遺言に基づく訴えを提起する場合、相続人は、代金を返還し、かつ奴隷を原告の所有としない限り、放免されるべきではない。
§30.1.84.6Cum pater pro filia sua dotis nomine centum promisisset, deinde eidem centum eadem legasset, doli mali exceptione heres tutus erit, si et gener ex promissione et puella ex testamento agere instituerit: conuenire enim inter eos oportet, ut alterutra actione contenti sint.
父親が娘のために持参金の名目で100を約束し、その後、同じ娘にその同じ100を遺贈した場合において、もし婿が約束に基づいて訴えを、かつ娘が遺言に基づいて訴えを提起し始めたならば、相続人は悪意の抗弁によって守られる。 なぜなら、彼らの間で、どちらか一方の訴えのみで満足するように合意がなされるべきだからである。
§30.1.84.7Si ita cui legatum esset: 'Si tabulas chirographi mei heredi meo reddiderit, heres meus ei decem dato', huiusmodi condicio hanc uim habet 'si heredem meum debito liberauerit'.
もしある人にこのように遺贈されたとする。 「もし私の自筆証書の書面を私の相続人に返還したならば、私の相続人は彼に10を与えるべし」。 このような条件は「もし私の相続人を債務から免除したならば」というのと同じ効力を持つ。
quare et, si tabulae exstabunt, non intellegetur condicioni satisfecisse creditor, nisi acceptum heredi fecerit, et, si tabulae in rerum natura non fuerint, existimabitur inplesse condicionem, si heredem liberauerit, nec ad rem pertinebit, iam tunc cum testamentum ficbat tabulae interciderint an postea uel mortuo testatore.
それゆえ、もし書面が存在するならば、債権者が相続人に受領済みの手続を行わない限り、条件を満たしたとは解されないし、また、もし書面が存在しない場合であっても、相続人を免除したならば、条件を満たしたとみなされる。 そして、遺言書が作成された当時すでに書面が滅失していたのか、それともその後なのか、あるいは遺言者の死後なのかは、問題にならない。
§30.1.84.8Si Titio et Maeuio legatus fuerit Stichus, qui Titii erat, debebitur pars Stichi Maeuio: nam Titius, quamuis ad legatum non admittatur, partem faciet.
もしティティウスとメウィウスに、ティティウスの所有物であったスティクスが遺贈されたならば、スティクスの一部の持分がメウィウスに義務づけられる。 なぜなら、ティティウスは遺贈に与ることは認められないものの、持分を形成するからである。
§30.1.84.9'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato'.
「スティクスまたはパンピルスのうち、私の相続人が望む方をティティウスに与えるべし」。
si dixerit heres Stichum se uelle dare, Sticho mortuo liberabitur.
もし相続人が自分はスティクスを与えることを望むと言ったなら、スティクスが死んだことによって彼は解放される。
cum autem semel dixerit heres, utrum dare uelit, mutare sententiam non poterit.
しかし、相続人がどちらを与えたいかを一度言ったならば、意思を変更することはできない。
§30.1.84.10Legatum est ita: 'Fundum Cornelianum et mancipia, quae in eo fundo cum moriar mea erunt, heres meus Titio dato'.
次のように遺贈された。 「コルネリウス領地、および私が死ぬときにその領地にいる私の所有奴隷を、私の相続人はティティウスに与えるべし」。
ancilla, quae in eo fundo esse consueuerat, mortis tempore cum in fuga esset, enixa est: quaero, an uel ipsa uel partus eius legato cedat.
その領地にいるのが常であった女奴隷が、死亡の時に逃亡中であったが、出産した。 私は、彼女自身、またはその子供が遺贈に含まれるかを尋ねる。
respondi: ancilla quamuis in fuga sit, legata uidetur et, licet fugitiua erat, perinde habetur ac si in eo fundo fuisset moriente patre familias: huic consequens est, ut partus quoque matrem sequatur et perinde legato cedat, ac si in fundo editus fuisset.
私は答えた。 女奴隷は逃亡中であったとしても遺贈されたものとみなされ、また、たとえ逃亡奴隷であったとしても、家長が死亡した時にその領地にいたのと同様に扱われる。 これに従えば、その子供もまた母親に従い、あたかもその領地で生まれたかのように、同様に遺贈に含まれることになる。
§30.1.84.11Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donauit, Stichus in obligatione remanet.
もしティティウスに、スティクスまたはパンピルスのうち彼がより望む方が遺贈され、その後、遺言者がパンピルスをティティウスに贈与したならば、スティクスが債務の中に残る。
§30.1.84.12Quibus ita legatum fuerit: 'Titio et Maeuio singulos seruos do lego', constat eos non concursuros in eundem seruum, sicuti non concurrunt, cum ita legatur: 'Titio seruum do lego: Maeuio alterum seruum do lego'.
「ティティウスとメウィウスにそれぞれ1人ずつの奴隷を遺贈する」というように遺贈された者たちについては、彼らが同一の奴隷において競合しないことは明らかである。 それは、「ティティウスに奴隷を遺贈する。 メウィウスに別の奴隷を遺贈する」と遺贈された場合に競合しないのと同様である。
§30.1.84.13Si is cui legatum fuerat antequam constitueret, qua actione uti uellet, decessit duobus heredibus relictis, legatum accipere simul uenientes, nisi consenserint, non possunt: quare quamdiu alter rem uindicare uult, alter in personam agere non potest.
もし遺贈を受けた者が、どの訴えを用いたいかを決める前に、2人の相続人を残して死亡した場合、共同して遺贈を受け取りに来る彼らは、合意しない限りそれを受け取ることができない。 それゆえ、一方が物の返還請求を望む限り、他方は対人の訴えを提起することができない。
sed si consenserint, rem communiter habebunt: consentire autem uel sua sponte debent uel iudice imminente.
しかし、彼らが合意したならば、その物を共同して所有することになる。 なお、合意は自発的になされるべきか、あるいは裁判官が介入してなされるべきである。