Humanitext Reader

유스티니아누스 1세 · 학설휘찬 §30.1.84.pr-30.1.84.13

조건부 유증의 효력과 이중 이득의 항변

9271개 구절 중 4680번째 · 라틴어

요약

율리아누스는 특정 조건 하에서의 유증의 유효성, 이중 이득에 대한 항변, 유증물의 하자, 매매와 유증의 경합, 공동수증자의 지분, 그리고 수증자의 사망에 따른 상속인의 소송 선택 등 유증과 관련된 다양한 법적 사례들을 논한다.

[IULIANUS libro trigesimo tertio digestorum. ]
[IULIANUS libro trigesimo tertio digestorum.] "만약 티티우스가 나의 상속인에게 자신이 마에비우스에게 100을 줄 것을 보증한다면, 나의 상속인은 티티우스에게 100을 주어야 한다"라는 식의 유증은 유효한 유증이다.
§30.1.84.prHuiusmodi legatum: 'Si Titius heredi meo cauerit centum Maeuio se daturum, et heres meus Titio centum dato', utile legatum est, quemadmodum quod alicui legatum ex causa fideicommissi restituatur.
이는 누군가에게 유증된 것이 신탁유증에 기하여 인도되는 것과 마찬가지이다.
§30.1.84.1Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: 'Si Titius heredi meo cauerit se in municipio ex centum aureis opus facturum, tum ei centum aureos heres meus dare damnas esto'. §30.1.84.2Si Sempronius Titium heredem instituerit et ab eo post biennium fundum dari iusserit Maeuio, Titius deinde ab herede suo eundem fundum Maeuio praesenti die legauerit et Maeuius pretium fundi ab herede Titii acceperit: si ex testamento Sempronii fundum petere uelit, exceptione repelli poterit si pretio fundi contentus non erit.
동일한 논리로 다음의 유증 역시 유효할 것이다. "만약 티티우스가 나의 상속인에게 자치시에서 100아우레우스로 공사를 수행할 것을 보증한다면, 그때 나의 상속인은 그에게 100아우레우스를 줄 의무를 진다." 셈프로니우스가 티티우스를 상속인으로 지정하고 그로부터 2년 후에 그 토지를 마에비우스에게 줄 것을 명했으며, 그 후 티티우스가 자신의 상속인으로부터 동일한 토지를 마에비우스에게 즉시 유증했고, 마에비우스가 티티우스의 상속인으로부터 토지의 대금을 받았다면, 만약 그가 셈프로니우스의 유언에 따라 토지를 청구하고자 할 때, 토지의 대금에 만족하지 않는 한 항변에 의해 물리쳐질 수 있다.
§30.1.84.3Si cui homo legatus fuisset et per legatarium stetisset, quo minus Stichum, cum heres tradere uolebat, acciperet, mortuo Sticho exceptio doli mali heredi proderit.
만약 누군가에게 노예가 유증되었고, 상속인이 스티쿠스를 인도하려 했을 때 수증자 측의 사정으로 인해 이를 수령하지 않았는데 그 후 스티쿠스가 사망했다면, 악의의 항변이 상속인에게 유익할 것이다.
§30.1.84.4Aedes, quibus heredis aedes seruiebant, legatae sunt traditae legatario non imposita seruitute.
상속인의 가옥이 지역권을 부담하고 있던 상대방 가옥이 유증되어 수증자에게 인도되었으나 지역권이 설정되지 않았다.
dixi posse legatarium ex testamento agere, quia non plenum legatum accepisset: nam et eum, qui debilitatum ab herede seruum acceperit, recte ex testamento agere.
나는 수증자가 완전한 유증을 받은 것이 아니므로 유언에 기한 소를 제기할 수 있다고 말했다. 왜냐하면 상속인에 의해 불구로 만들어진 노예를 인도받은 자 역시 유언에 기한 소를 정당하게 제기할 수 있기 때문이다.
§30.1.84.5Qui seruum testamento sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex testamento egerit et seruum acceperit, actione ex uendito absolui debet, quia hoc iudicium fidei bonae est et continet in se doli mali exceptionem.
유언으로 자신에게 유증된 노예를 유증 사실을 모른 채 상속인으로부터 매수한 자가, 유증을 알게 된 후에 유언에 기한 소를 제기하여 노예를 인도받았다면, 그는 매도인의 소에서 면책되어야 한다. 왜냐하면 이 재판은 선의의 재판이고 그 자체로 악의의 항변을 포함하고 있기 때문이다.
quod si pretio soluto ex testamento agere instituerit, hominem consequi debebit, actione ex empto pretium reciperabit, quemadmodum reciperaret, si homo euictus fuisset.
그러나 만약 대금을 지급한 후에 그가 유언에 기한 소를 제기하기 시작했다면, 그는 노예를 획득해야 하며, 매수인의 소에 의해 대금을 회수할 것이다. 이는 노예가 추탈되었을 때 그가 회수할 수 있는 것과 마찬가지이다.
quod si iudicio ex empto actum fuerit et tunc actor compererit legatum sibi hominem esse et agat ex testamento, non aliter absolui heredem oportebit, quam si pretium restituerit et hominem actoris fecerit.
만약 매수인의 소에 의한 재판이 제기되었고 그때 원고가 그 노예가 자신에게 유증된 것임을 알게 되어 유언에 기한 소를 제기한다면, 상속인은 대금을 반환하고 그 노예를 원고의 소유로 만들지 않는 한 면책될 수 없다.
§30.1.84.6Cum pater pro filia sua dotis nomine centum promisisset, deinde eidem centum eadem legasset, doli mali exceptione heres tutus erit, si et gener ex promissione et puella ex testamento agere instituerit: conuenire enim inter eos oportet, ut alterutra actione contenti sint.
아버지가 딸을 위해 지참금 명목으로 100을 약속하고, 그 후 동일한 딸에게 그 동일한 100을 유증한 경우, 사위가 약속에 기하여 소를 제기하고 딸이 유언에 기하여 소를 제기하기 시작한다면, 상속인은 악의의 항변에 의해 보호받을 것이다. 왜냐하면 그들 사이에서 어느 한쪽의 소송만으로 만족하도록 합의해야 하기 때문이다.
§30.1.84.7Si ita cui legatum esset: 'Si tabulas chirographi mei heredi meo reddiderit, heres meus ei decem dato', huiusmodi condicio hanc uim habet 'si heredem meum debito liberauerit'. quare et, si tabulae exstabunt, non intellegetur condicioni satisfecisse creditor, nisi acceptum heredi fecerit, et, si tabulae in rerum natura non fuerint, existimabitur inplesse condicionem, si heredem liberauerit, nec ad rem pertinebit, iam tunc cum testamentum ficbat tabulae interciderint an postea uel mortuo testatore. §30.1.84.8Si Titio et Maeuio legatus fuerit Stichus, qui Titii erat, debebitur pars Stichi Maeuio: nam Titius, quamuis ad legatum non admittatur, partem faciet. §30.1.84.9'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato'. si dixerit heres Stichum se uelle dare, Sticho mortuo liberabitur. cum autem semel dixerit heres, utrum dare uelit, mutare sententiam non poterit. §30.1.84.10Legatum est ita: 'Fundum Cornelianum et mancipia, quae in eo fundo cum moriar mea erunt, heres meus Titio dato'. ancilla, quae in eo fundo esse consueuerat, mortis tempore cum in fuga esset, enixa est: quaero, an uel ipsa uel partus eius legato cedat. respondi: ancilla quamuis in fuga sit, legata uidetur et, licet fugitiua erat, perinde habetur ac si in eo fundo fuisset moriente patre familias: huic consequens est, ut partus quoque matrem sequatur et perinde legato cedat, ac si in fundo editus fuisset. §30.1.84.11Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donauit, Stichus in obligatione remanet. §30.1.84.12Quibus ita legatum fuerit: 'Titio et Maeuio singulos seruos do lego', constat eos non concursuros in eundem seruum, sicuti non concurrunt, cum ita legatur: 'Titio seruum do lego: Maeuio alterum seruum do lego'. §30.1.84.13Si is cui legatum fuerat antequam constitueret, qua actione uti uellet, decessit duobus heredibus relictis, legatum accipere simul uenientes, nisi consenserint, non possunt: quare quamdiu alter rem uindicare uult, alter in personam agere non potest. sed si consenserint, rem communiter habebunt: consentire autem uel sua sponte debent uel iudice imminente.
만약 누군가에게 다음과 같이 유증되었다면: "만약 나의 자필 차용증 서판을 나의 상속인에게 반환한다면, 나의 상속인은 그에게 10을 주어야 한다", 이러한 조건은 "나의 상속인을 채무로부터 면제해 준다면

어휘·문법 주석

  1. 30.1.84.2si pretio fundi contentus non erit — 조건절 "si pretio fundi contentus non erit"(만약 그가 토지의 대금에 만족하지 않는다면)은 이미 토지 대금을 받았음에도 그것만으로 만족하지 않고 추가로 토지 자체를 청구하는 상황을 가리킨다. 이처럼 이중으로 이득을 취하려는 행위는 '악의(dolus)'로 취급되므로, 상속인은 '악의의 항변(exceptio doli mali)'을 통해 원고의 청구를 물리칠 수 있다.
  2. 30.1.84.8partem faciet — 공동유증에서 각 수증자에게 할당될 몫을 발생시키는 것을 의미한다. 티티우스는 원래 스티쿠스의 소유자였기 때문에 "자신의 물건에 대한 유증은 무효이다"(suae rei legatum non ualet)라는 로마법 원칙에 따라 유증을 받을 수 없으나("quamuis ad legatum non admittatur"), 공동수증자로 명명됨으로써 다른 수증자인 마에비우스의 지분을 절반으로 제한하는 효과를 가져온다.
  3. 30.1.84.13qua actione uti uellet — 의문형용사 "qua"에 의해 이끌리는 간접의문절로, 접속법 미완료과거 "uellet"이 사용되었다. 이는 수증자가 유증물의 인도를 구함에 있어서 상속인을 상대로 대물소송(uindicatio)을 제기할 것인지, 아니면 대인소송(actio ex testamento)을 제기할 것인지의 선택권을 결정하기 전의 상태를 가리킨다.

이 구절 인용하기

유스티니아누스 1세, 학설휘찬 §30.1.84.pr-30.1.84.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:30.1.84.pr-30.1.84.13

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.