Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §30.1.41.pr-30.1.41.16

家屋に接合された建材や装飾品の遺贈の可否

4637 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

家屋に接合された大理石や柱、装飾品などの部材の遺贈について、原則としての禁止、条件付き遺贈による有効化の余地、および公共事業や特定の移転、その他の建築物の部材にまつわる元老院議決と判例による詳細な規則を議論している。

[IDEM libro uicesimo primo ad Sabinum. ]
[同著者『サビヌス註釈』第21巻] したがって、これら以外の残りのものについて見てみよう。
§30.1.41.prCetera igitur praeter haec uideamus. et quidem corpora legari omnia et iura et seruitutes possunt.
そして実に、すべての有体物、権利、および役権は遺贈されることができる。
§30.1.41.1Sed ea quae aedibus iuncta sunt legari non possunt, quia haec legari non posse senatus censuit Auiola et Pansa consulibus.
しかし、家屋に接合されているものは遺贈されることができない。 なぜなら、アウィオラとパンサが執政官の年、元老院はこれらを遺贈することができないと議決したからである。
§30.1.41.2Tractari tamen poterit, si quando marmora uel columnae fuerint separatae ab aedibus, an legatum conualescat.
しかし、いつか大理石や柱が家屋から切り離された場合、遺贈が有効になる(回復する)かどうかが議論されうる。
et si quidem ab initio non constitit legatum, ex post facto non conualescet, quemadmodum nec res mea legata mihi, si post testamentum factum fuerit alienata, quia uires ab initio legatum non habuit.
そして、もし当初から遺贈が成立していなかったならば、事後の事実によって有効になることはない。 ちょうど、私に遺贈された私自身の物が、遺言書作成後に譲渡されたとしても、当初から遺贈が効力を持たなかったために有効にならないのと同様である。
sed si sub condicione legetur, poterit legatum ualere, si exsistentis condicionis tempore mea non sit uel aedibus iuncta non sit, secundum eos, qui et emi rem meam sub condicione et promitti mihi stipulanti et legari aiunt.
しかし、もし条件付きで遺贈されるならば、条件が成就した時点でそれが私のものでないか、あるいは家屋に接合されていないならば、遺贈は有効になりうる。 これは、自分の物を条件付きで購入すること、口頭契約する自分に対して約束されること、そして遺贈されることができると主張する人々の説に従うものである。
purum igitur legatum Catoniana regula impediet, condicionale non, quia ad condicionalia Catoniana non pertinet.
したがって、単純な(無条件の)遺贈はカトーの規則によって阻まれるが、条件付きのものは阻まれない。 なぜなら、カトーの規則は条件付きのものには適用されないからである。
§30.1.41.3Item quaeri potest, si quis binas aedes habens alteras legauerit et ex alteris aliquid iunctum ei cui aedes legauit, an legatum ualebit? mouet quaestionem, quod ex senatus consulto et constitutionibus licet nobis ab aedibus nostris in alias aedes transferre possessoribus earum futuris, id est non distracturis: et ita imperator noster et diuus Seuerus rescripserunt.
また、二つの家屋を所有する者が、一方の家屋を遺贈し、他方の家屋から何らかの接合されているものを、家屋を遺贈した相手に対して遺贈した場合、遺贈は有効であるか、ということが問われうる。 疑問を生じさせるのは、元老院議決および勅法により、我々が自分の家屋から他の家屋へと、それらの将来の占有者、すなわち売却しようとしない者のために移転することが許されていることである。 そして、我々の皇帝および神君セウェルスはそのように勅答した。
numquid ergo et legari possit ei, cui aliam domum legem? sed negandum erit, quia cui legatum est non est possessor futurus.
そうであるなら、私が別の家を遺贈した相手に対しても、遺贈されうるのだろうか。 しかし、これは否定されねばならない。 なぜなら、遺贈を受けた者は、将来の占有者になるわけではないからである。
§30.1.41.4Si duobus domum legauerit Sempronianam et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae quam ei legauerat, non male agitabitur, an ualeat, quia dominus est utriusque legatarius.
もし、二人の者に対してセンプローニアス風の家を遺贈し、その家から彼らのうちの一人に対して、彼に遺贈していたセイアヌス風の家を建築するための大理石を(遺贈した)ならば、それが有効であるかどうかは、十分に議論に値するものとなる。 なぜなら、受遺者は双方の所有者だからである。
et quid si quis domum deductis marmoribus legauerit, quae uoluit heredem habere ad exstruendam domum, quam retinebat in hereditate? sed melius dicetur in utroque detractionem non ualere: legatum tamen ualebit, ut aestimatio eorum praestetur.
また、もしある人が、相続財産の中に留保していた家を建築するために相続人に持たせたいと望んだ大理石を除外して、家を遺贈した場合はどうなるか。 しかし、どちらの場合も除外は有効ではないと言う方が勝っている。 それでも、遺贈はそれらの評価額が給付されるという形で有効となるであろう。
§30.1.41.5Sed si quis ad opus rei publicae faciendum legauit, puto ualere legatum: nam et Papinianus libro undecimo responsorum refert imperatorem nostrum et diuum Seuerum constituisse eos, qui rei publicae ad opus promiserint, posse detrahere ex aedibus suis urbanis atque rusticis et id ad opus uti, quia hi quoque non promercii causa id haberent.
しかし、もし誰かが公共の建物を建設するために(部材を)遺贈したならば、私はその遺贈が有効であると考える。 なぜなら、パピニアヌスも『回答録』第11巻において、我々の皇帝および神君セウェルスが、国家に対して建物の建設を約束した者たちは、自らの都市および地方の家屋から(部材を)取り外して、それをその建設のために使用することができると決定した、と報告しているからである。 なぜなら、彼らもまた商業取引の目的でそれを所有しているわけではないからである。
sed uideamus, utrum ei soli ciuitati legari possit, in cuius territorio est, an et de alia ciuitate in aliam transferre possit.
しかし、それが所在する領土の都市に対してのみ遺贈されうるのか、あるいはある都市から別の都市へと移転することができるのかを見てみよう。
et puto non esse permittendum, quamquam constitutum sit, ut de domu, quam aliquis habet, ei permittatur in domum alterius ciuitatis transferre.
そして、ある人が所有する家から別の都市の家へと移転することが彼に許されると規定されているにせよ、それは(遺贈においては)許されるべきではないと私は考える。
§30.1.41.6Hoc senatus consultum non tantum ad urbem, sed et ad alias ciuitates pertinet.
この元老院議決は、ローマ市だけでなく、他の都市にも適用される。
§30.1.41.7Sed et diuorum fratrum est rescriptum ad libellum Procliani et Epitynchani ob debitum publicum desiderantium ut sibi distrahere permittatur, quod eis ius distrahendi denegauerunt.
しかし、公的な債務のために、それを切り離して売却することを自分たちに許すよう求めたプロクリアヌスとエピテュンカヌスの嘆願書に対する、神君たる共同皇帝たちの勅答もあり、それにおいて彼らは切り離して売却する権利を彼らに拒否した。
§30.1.41.8Hoc senatus consultum non tantum ad aedes, sed et ad balinea uel aliud quod aedificium uel porticus sine aedibus uel tabernas uel popinas extenditur.
この元老院議決は、家屋だけでなく、共同浴場、あるいはその他の建物、家屋を伴わない回廊、店舗、または居酒屋にまで拡張される。
§30.1.41.9Item hoc prohibetur haec legari, quod non alias praestari potest, quam ut aedibus detrahatur subducatur, id est marmora uel columnae.
また、これによって、家屋から取り外され、あるいは引き抜かれることなしには給付されえないようなもの、すなわち大理石や柱を遺贈することが禁止される。
idem et in tegulis et in tignis et ostiis senatus censuit: sed et in bibliothecis parietibus inhaerentibus.
元老院は、瓦、梁、および扉についても同様の議決をした。 さらには、壁に固定されている書架についても同様である。
§30.1.41.10Sed si cancelli sint uel uela, legari poterunt, non tamen fistulae uel castelli.
しかし、格子や帳であるならば、これらは遺贈されうる。 しかし、導水管や給水塔は(遺贈され)えない。
§30.1.41.11Sed automataria aut siquis canthari, per quos aquae saliunt, poterunt legari, maxime si impositicii sint.
しかし、自動装置、あるいは水が噴き出す水盤があるならば、これらは遺贈されうる。 特に、それらが後から設置されたものである場合はそうである。
§30.1.41.12Quid ergo in statuis dicendum? si quidem inhaerent parietibus, non licebit, si uero alias exsistant, dubitari potest: uerum mens senatus plenius accipienda est, ut si qua ibi fuerunt perpetua, quasi portio aedium distrahi non possint.
では、彫像については何と言われるべきか。 もしそれらが壁に固定されているならば許されないが、もし他の状態で存在するならば(すなわち単に置かれているだけなら)、疑念が生じうる。 しかし、元老院の意図はより広く解釈されるべきであり、そこに恒久的に置かれていたものは、あたかも家屋の一部であるかのように、切り離して売却されることはできないとされる。
§30.1.41.13Proinde dicendum est nec tabulas adfixas et parietibus adiunctas uel singula sigilla adaequata legari posse.
したがって、固定され、壁に接合された絵画、あるいは(壁面に)ぴったりと埋め込まれた個々の小彫像も、遺贈されることができないと言うべきである。
§30.1.41.14Sed si parauit quaedam testator quasi translaturus in aliam domum et haec legauit, dubitari poterit, an ualeat: et puto ualere.
しかし、もし遺言者が、別の家に移転させるつもりでいくつかの物を用意し、これらを遺贈したならば、有効であるかどうかが疑われうる。 そして、私は有効であると考える。
§30.1.41.15Sed si ea quae legauit aedibus iunxit, extinctum erit legatum.
しかし、もし彼が遺贈したものを家屋に接合したならば、遺贈は消滅するであろう。
§30.1.41.16Sed si heres ea iunxit, puto non exstingui,
しかし、もし相続人がそれらを接合したならば、私は消滅しないと考える、

語釈・文法注

  1. 30.1.41.1Auiola et Pansa consulibus — 独立奪格(奪格絶対)の構文。歴史的な時間的状況を示しており、アウィオラとパンサが執政官を務めた年(西暦122年)を指す。
  2. 30.1.41.2res mea legata mihi — 「私に遺贈された私自身の物」を表す。この句は比較節 `quemadmodum` の主語であり、直前の主節の動詞 `conualescet` に対応する否定動詞(`nec ... conualescet`)が省略されている。
  3. 30.1.41.4non male agitabitur — 緩叙法(litotes)の表現であり、「悪くなく議論されるであろう」という二重否定から「大いに議論されるであろう」「十分に検討に値する」という強い肯定的意味を表す。
  4. 30.1.41.4detractionem — 対格不定詞構文(A.C.I.) `detractionem non ualere` の主語。「差し引くこと」「除外(分離)すること」という名詞的行為を指す。
  5. 30.1.41.11siquis — 接続詞 `si` と主格複数男性形 `qui`(一部の写本は `si qui`)の結合。名詞 `canthari` を修飾する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §30.1.41.pr-30.1.41.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:30.1.41.pr-30.1.41.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。