Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §30.1.34.pr-30.1.34.15

同一物の重複遺贈と共同受遺者の持分算定

4630 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、同一遺言内や複数遺言における同一物の重複遺贈、重量や数量による不特定物の複数遺贈の扱い、および共同受遺者間の持分の成立や無効要因が持分比率に与える影響について論じる。

[ULPIANUS libro uicesimo primo ad Sabinum. ] §30.1.34.prPlane ubi transferre uoluit legatum in nouissimum, priori non debebitur, tametsi nouissimus talis sit, in cuius persona legatum non constitit.
[ウルピアーヌス『サビヌス註釈』第21巻] 明らかに、遺言者が遺贈を最も新しい受遺者に移転することを望んだ場合には、たとえこの最も新しい者が、その者の人格において遺贈が成立しないような人物であったとしても、前の受遺者には義務づけられない。
at si coniuncti disiunctiue commixti sint, coniuncti unius personae potestate funguntur.
しかし、もし共同指定された者たちと個別指定された者たちとが混ざり合っている場合には、共同指定された者たちは一人の人物の地位を果たす。
§30.1.34.1Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius quam semel peti non potest sufficitque uel rem consequi uel rei aestimationem.
もし同一の物が同一の遺言において複数回遺贈された場合、一度を超えて請求することはできず、物自体を得るか、あるいは物の評価額を得ることで足りる。
§30.1.34.2Sed si duorum testamentis mihi eadem res legata sit, bis petere potero, ut ex altero testamento rem consequar, ex altero aestimationem.
しかし、もし二人の遺言によって私に同一の物が遺贈された場合には、私は二度請求することができ、一方の遺言から物自体を得、他方から評価額を得ることができる。
§30.1.34.3Sed si non corpus sit legatum, sed quantitas eadem in eodem testamento saepius, diuus Pius rescripsit tunc saepius praestandam summam, si euidentissimis probationibus ostendatur testatorem multiplicasse legatum uoluisse: idemque et in fideicommisso constituit.
しかし、遺贈されたものが特定の物ではなく、同一の数量が同一の遺言において複数回遺贈された場合、神君ピウスは、遺言者が遺贈を複数倍にすることを望んでいたことが極めて明白な証拠によって示されるならば、その金額は複数回提供されるべきであると回答した。 そして同様のことを遺言信託についても規定した。
eiusque rei ratio euidens est, quod eadem res saepius praestari non potest, eadem summa uolente testatore multiplicari potest.
そのことの理由は明白であり、同一の物は複数回提供することはできないが、同一の金額は遺言者が望むなら複数倍にすることができるからである。
§30.1.34.4Sed hoc ita erit accipiendum, si non certum corpus nummorum saepius sit relictum, ut puta centum, quae in arca habet, saepius legauit: tunc enim fundo legato esse comparandum credo.
ただし、このことは、特定の貨幣のまとまりが複数回遺贈されたのではない場合にこのように解されるべきである。 例えば、金庫にある100を複数回遺贈した場合がそうである。 なぜなら、その場合には遺贈された土地と同等に扱われるべきであると私は考えるからである。
§30.1.34.5Sed si pondus auri uel argenti saepius sit relictum, Papinianus respondit magis summae legato comparandum, merito, quoniam non species certa relicta uideatur.
しかし、もし一定重量の金または銀が複数回遺贈された場合、パピニアヌスは、特定の個体が遺贈されたとは見なされないため、金額の遺贈に近いものとして比較されるべきであると回答したが、これはもっともなことである。
§30.1.34.6Proinde et si quid aliud est quod pondere numero mensura continetur saepius relictum, idem erit dicendum, id est saepius deberi, si hoc testator uoluerit.
したがって、重量・個数・容量によって特定されるその他のものが複数回遺贈された場合にも、同様のことが言われるべきである。 すなわち、遺言者がそれを望んだのであれば、複数回義務づけられるということである。
§30.1.34.7Quod si rem emissem mihi legatam, usque ad pretium quod mihi abest competet mihi ex testamento actio.
これに対し、もし私に遺贈された物を私が買い取っていた場合には、私に欠けている価格に至るまで、私には遺言に基づく訴えが認められる。
§30.1.34.8Et multo magis hoc dicendum est, si duobus testamentis mihi eadem res legata sit, sed alter me restituere rogauerit uel ipsam rem uel aliud pro ea, aut si sub condicione legasset dandi quid pro ea: nam hactenus mihi abesse res uidetur, quatenus sum praestaturus.
そして、二つの遺言によって私に同一の物が遺贈されたが、一方の遺言者が私に対してその物自体かあるいはその代わりとなる他のものを引き渡すよう求めていた場合、あるいは、その物の代わりに何かを与えるという条件のもとで遺贈していた場合には、このことはなおさら言われるべきである。 なぜなら、私が提供することになる限度において、私にその物が欠けていると見なされるからである。
§30.1.34.9Si coniunctim res legetur, constat partes ab initio fieri.
もし共同で物が遺贈される場合、持分は最初から生じることが確立している。
nec solum hi partem faciunt, in quorum persona constitit legatum, uerum hi quoque, in quorum persona non constitit legatum, ut puta si Titio et seruo proprio sine libertate.
そして、その者において遺贈が成立した人々だけが持分を形成するのではなく、その者において遺贈が成立しなかった人々もまた同様である。 例えば、ティティウスと、自由解放を伴わない自己の奴隷とに対して遺贈された場合がそうである。
§30.1.34.10Sed si in pupillari testamento alii eandem legauerit, quam mihi in suo testamento legauit, Iulianus scribit concursu partes nos habere: interim igitur partem habebit is, cui in suo testamento legauit.
しかし、もし未成年被後見人の遺言において、被後見人の父が彼自身の遺言で私に遺贈したのと同じ物を、他の者に遺贈した場合には、ユリアヌスは、競合によって我々が持分を有すると書いている。 したがって、それまでの間は、父が彼自身の遺言で遺贈した相手が持分を有することになる。
§30.1.34.11Si duobus sit legata, quorum alter heres institutus sit, a semet ipso ei legatum inutiliter uidetur, ideoque quod ei a se legatum est ad collegatarium pertinebit.
もし二人の者に遺贈され、そのうちの一人が相続人に指定されている場合、彼自身から彼に対する遺贈は無効であると見なされ、したがって、彼自身から彼に対して遺贈された部分は共同受遺者に帰属することになる。
§30.1.34.12Inde dicitur, si duo sint heredes, unus ex uncia, alter ex undecim unciis, et eis fundus legatus sit, unciarium heredem undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam.
そこから、もし二人の相続人がいて、一方が12分の1の相続人、他方が12分の11の相続人であり、彼らに土地が遺贈された場合、12分の1の相続人はその土地において11の持分を有し、共同相続人は1の持分を有することになると言われる。
§30.1.34.13Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet: retinet enim pro parte legatum.
もちろん、もし共同受遺者の一人が、遺贈を遺した相続人の相続人となったとしても、そのことによって共同受遺者に対して持分を形成しなくなるわけではない。 なぜなら、彼は自分の持分に応じて遺贈を留保するからである。
§30.1.34.14Si ita Titio legetur: 'fundum Seianum uel usum fructum eius sibi habeto', duo esse legata et arbitrio eius esse, an uelit usum fructum uindicare.
もしティティウスに対して、「セイアヌス土地またはその用益権を自己のために所有せよ」と遺贈された場合、二つの遺贈が存在し、用益権を請求することを望むかどうかは彼の裁量に委ねられている。
§30.1.34.15Sed et si quis ita leget Titio: 'fundum do lego, ut eum pro parte habeat', mihi uidetur posse dici partem habiturum: uideri enim fundi appellatione non totum fundum, sed partem appellasse: nam et pars fundi fundus recte appellatur.
しかしまた、もしある者がティティウスに対して、「私は土地を、彼がそれを持分に応じて所有するように与え、遺贈する」と遺贈した場合、彼は一部を所有することになると言いうると私には思われる。 なぜなら、「土地」という呼称によって、土地全体ではなく一部を呼んだと見なされるからである。 土地の一部もまた正しく「土地」と呼ばれるからである。

語釈・文法注

  1. 30.1.34.prin cuius persona — 法的文脈において「〜の主体の枠組みにおいて」「〜の立場において」を意味する。この句は、ある特定の人物(この場合は最も新しく指定された受遺者)について、遺贈の法的効力が有効に発生するかどうかを判断する基準の在処を示している。
  2. 30.1.34.7quod mihi abest — 関係代名詞 `quod` は先行詞 `pretium` を指し、`abest`(absumの三人称単数現在形、「欠けている」)は、受遺者が遺贈された物を他から買い取ったことで自己の財産から支出され、「失われている、手元にない」状態であることを表す。したがって「出損した額」を意味する。
  3. 30.1.34.11legatum inutiliter uidetur — 名詞 `legatum`(遺贈)を主語とし、不変化詞や副詞 `inutiliter`(無効に)が `uidetur` と組み合わされている。これは本来形容詞を用いるべき箇所だが、省略された受動態不定詞 `legatum [esse]`(遺贈されたこと)を修飾する副詞として「無効に遺贈されたと見なされる」と解釈されている。
  4. 30.1.34.14duo esse legata — 対格不定詞句(間接話法)であり、先行する法学者の決定や見解を示す主節の動詞(`constat` や `Iulianus scribit` など)が文脈上省略されている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §30.1.34.pr-30.1.34.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:30.1.34.pr-30.1.34.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。