[IDEM libro quinto quaestionum.
[同じ著者、同書第5巻より。
] §30.1.108.prSi seruus legatus uiuo testatore fugisse dicatur, et impensa et periculo eius cui legatus sit reddi debet, quoniam rem legatam eo loco praestare heres debeat, in quo a testatore sit relicta.
] もし遺贈された奴隷が、遺言者の生存中に逃亡したと言われる場合、その奴隷は、彼を遺贈された者の費用と危険において返還されなければならない。 なぜなら、相続人は、遺贈された物を遺言者によって残されたその場所で履行すべきだからである。
§30.1.108.1Si id quod ex testamento mihi debes quilibet alius seruo meo donauerit, manebit adhuc mihi ex testamento actio et maxime, si ignorem meam factam esse: alioquin consequens erit, ut etiam, si tu ipse seruo meo eam donaueris, inuito me libereris: quod nullo modo recipiendum est, quando ne solutione quidem inuito me facta libereris.
もしあなたが遺言によって私に負っているものを、他の誰かが私の奴隷に贈与したとしても、私には依然として遺言に基づく訴権が残る。 そして、私がそれが自分のものになったことを知らない場合は特にそうである。 そうでなければ、たとえあなた自身が私の奴隷にそれを贈与したとしても、私の意志に反してあなたが解放されるということになってしまうが、これは到底受け入れられない。 なぜなら、私の意志に反して履行がなされた場合でさえ、あなたが免責されることはないからである。
§30.1.108.2Cum homo Titio legatus esset, quaesitum est, utrum arbitrium heredis est quem uelit dandi an potius legatarii.
ある奴隷がティティウスに遺贈された際、給付する奴隷を誰にしたいかの決定権は、相続人にあるのか、それとも受遺者にあるのかが問われた。
respondi uerius dici electionem eius esse, cui potestas sit qua actione uti uelit, id est legatarii.
私は、どの訴権を行使したいかの権能を持つ者、すなわち受遺者に選択権があると解するのがより正しい、と答えた。
§30.1.108.3Huiusmodi legatum 'illi aut illi, uter eorum prior Capitolium ascenderit' utile esse euidenti argumento probari ait, quod constet usum fructum libertis legatum et qui eorum superuixerit proprietatem utiliter legari.
「彼かあるいは彼の、二人のうち先にカピトリウムに登った方に」というような遺贈は有効である、と彼は明白な論拠によって証明されると言う。 なぜなら、解放奴隷たちに使用収益権が遺贈され、彼らのうち生き残った者に所有権が有効に遺贈されるということが確定しているからである。
idque et de herede instituendo dicendum existimauit.
そして彼は、相続人の指定についても同様に言われるべきであると考えた。
§30.1.108.4Stichum, quem de te stipulatus eram, Titius a te herede mihi legauit: si quidem non ex lucratiua causa stipulatio intercessit, utile legatum esse placebat, sin e duabus, tunc magis placet inutile esse legatum, quia nec absit quicquam nec bis eadem res praestari possit.
私があなたから問答契約していたスティクスを、ティティウスが、相続人であるあなたから私に遺贈した。 もし問答契約が無償の原因に基づかないものであったならば、遺贈は有効であると解されていたが、もし双方とも無償の原因に基づくものであるならば、その時は遺贈は無効であると解する方がより妥当である。 なぜなら、何も失われておらず、また同じ物が二重に給付されることもあり得ないからである。
§30.1.108.5Sed si, cum mihi ex testamento Titii Stichum deberes, eundem a te herede Sempronius mihi legauerit fideique meae commiserit, ut eum alicui restituam, legatum utile erit, quia non sum habiturus: idem iuris erit et si pecuniam a me legauerit: multo magis, si in priore testamento fideicommissum sit.
しかし、あなたがティティウスの遺言によって私にスティクスを給付する義務を負っているときに、センプローニウスが、相続人であるあなたから私に同じスティクスを遺贈し、かつそれを誰かに引き渡すよう私の信託に付した場合、遺贈は有効である。 なぜなら、私はそれを手元に保有し続けるわけではないからである。 私からお金を遺贈させた場合も、同じ法となる。 最初の遺言において信託が課されていた場合は、なおさらそうである。
item si in priore testamento Falcidiae locus sit, quod inde abscidit ratione Falcidiae, ex sequenti testamento consequar.
同様に、最初の遺言においてファルキディウス法の適用がある場合、ファルキディウス法の理由によってそこから削減された部分を、私は次の遺言から得ることになる。
§30.1.108.6Item si domino heres exstitero, qui non esset soluendo, cuius fundum tu mihi dare iussus esses, manebit tua obligatio, sicut maneret, si eum fundum emissem.
同様に、あなたが私に与えるように命じられていた土地の所有者であり、かつ支払不能であった人の相続人に私がなった場合、あなたの義務は存続する。 それは、私がその土地を購入していた場合にその義務が存続するのと同様である。
§30.1.108.7Si ita scriptum erit: 'amplius quam Titio legaui heres meus Seio decem dato', dubitandum non erit, quin et Titio suum legatum maneat et Seio nihil ultra decem debeatur: nam et usitatum fere est sic legare: 'Lucio Titio tot et hoc amplius uxori et liberis eius tot'.
もし次のように書かれているならば、「私がティティウスに遺贈した以上に、私の相続人はセイウスに10を与えよ」、ティティウスに対する彼自身の遺贈は存続し、かつセイウスに対しては10を超えては何も義務づけられないということは、疑う余地がない。 なぜなら、次のように遺贈することはほぼ慣習的だからである。 「ルキウス・ティティウスにこれこれ、そしてこれに加えて、彼の妻と子供たちにこれこれ」。
§30.1.108.8Si ei cui nihil legatum est cum hac adiectione 'hoc amplius' aliquid legetur, minime dubitandum est, quin id quod ita legauerit debeatur: multoque minus dubitandum, si ab eo qui nihil mihi debet ita stipulatus fuero: 'amplius quam mihi debes decem dare spondes'? quin decem debeantur.
もし何も遺贈されていない者に対して、「これに加えて」という付言を伴って何かが遺贈されるならば、そのように遺贈されたものが義務づけられることは、いささかも疑う余地がない。 そして、私に対して何も義務を負っていない者から、私が「あなたが私に負っている以上に、10を与えることを約束するか」と問答契約した場合に、10が義務づけられることは、なおさら疑う余地がない。