Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §29.7.8.pr-29.7.8.6

遺言補足書の四類型と作成能力および身分変動の影響

4584 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスは、遺言補足書の四つの作成方法、および遺言作成能力や地位の変更(養親縁組、兵役、奴隷の解放など)が遺言補足書の効力に与える影響について論じている。

[PAULUS libro singulari de iure codicillorum. ]
[パウルス、『遺言補足書論』単巻]遺言補足書は四つの方法で作成される。
§29.7.8.prConficiuntur codicilli quattuor modis: aut enim in futurum confirmantur aut in praeteritum aut per fideicommissum testamento facto aut sine testamento.
すなわち、将来に向けて確認されるか、過去に向けて確認されるか、遺言書が作成されて信託を通じて[授与される]か、あるいは遺言書なしに[授与される]かのいずれかである。
§29.7.8.1Sed ideo fideicommissa dari possunt ab intestato succedentibus, quoniam creditur pater familias sponte sua his relinquere legitimam hereditatem.
しかし、無遺言で相続する者たちから信託が与えられうるのは、家父長が自発的に彼らに法定相続財産を残したと信じられるからである。
§29.7.8.2Codicilli totiens ualent, quotiens quis testamentum quoque facere possit.
遺言補足書は、人が遺言書をも作成できる場合に限り有効である。
non tamen hoc ita intellegemus, ut exigamus potuisse eum eo tempore, quo scribit eos codicillos, testamentum facere: quid enim, si sufficientium testium facultatem non habuit? sed si iure testamenti factionem habuit.
しかし、このことを、彼がそれらの遺言補足書を書く時点で遺言書を作成できたことを求めるほどに理解すべきではない。 というのも、十分な数の証人を得る機会がなかったとしたらどうであろうか。 そうではなく、法的に遺言作成能力を有していた場合[に有効となるの]である。
§29.7.8.3Si post factum testamentum codicillos quis confirmauerit, deinde adrogandum se praebuerit et ibi codicillos fecerit atque ita emancipatus decesserit, quaeritur, an ex codicillis legata debeantur: nam et testamentum ualet, sed eo tempore eos fecit, quo testamenti factionem non habuit.
もし、ある者が遺言書を作成した後に遺言補足書を確認し、その後、養親縁組に身を委ねてその状態のもとで遺言補足書を作成し、そうして解放されて死亡した場合、遺言補足書に基づく遺贈が履行されるべきかどうかが問われる。 というのも、遺言書も有効ではあるが、彼は遺言作成能力を有していなかった時点でそれらの補足書を作成したからである。
nec similis est muto, qui recte codicillos confirmauerit: licet enim is testamentum facere non possit, tamen testamentum quod ante fecerat in eodem statu est, huius autem testamentum sublatum est et de alienis quodammodo rebus testatur.
また、彼は、適法に遺言補足書を確認した口のきけない者とも似ていない。 なぜなら、口のきけない者は遺言書を作成することはできないとはいえ、以前に作成した遺言書は同じ状態にとどまるのに対し、彼(養親縁組された者)の遺言書は[一旦]消滅しており、ある意味で他人の財産について遺言をしているからである。
sed dicemus codicillos ualere: nam et si postumus natus ruperit testamentum et decesserit, nihilo minus codicilli ualent.
しかし、我々は遺言補足書は有効であると主張すべきである。 なぜなら、死後出生子が生まれて遺言書を無効にし、[その子が]死亡した場合であっても、それにもかかわらず遺言補足書は有効だからである。
§29.7.8.4Si miles testamentum quidem ante militiam, sed codicillos in militia fecerit, an iure militari ualeant codicilli, quaeritur, quoniam testamentum iure communi ualet, nisi si militiae tempore signauit uel quaedam adiecerit.
もし兵士が、兵役の前に遺言書を、しかし兵役中に遺言補足書を作成した場合、その遺言補足書が軍法によって有効であるかどうかが問われる。 というのも、その遺言書は、兵役の期間中に彼が封印したか、あるいは何らかの追加を施したのでない限り、市民法によって有効だからである。
certe codicilli militiae tempore facti non debent referri ad testamentum, sed iure militari ualent.
確かに、兵役中に作成された遺言補足書は遺言書に関連付けられるべきではないが、軍法によって有効となる。
§29.7.8.5Si ei seruo, qui testamento legatum acceperit, libertas codicillis detur, utile legatum esse dicemus, quasi ab initio constiterit legatum.
もし、遺言書において遺贈を受け取った奴隷に対して、遺言補足書において自由が与えられるならば、あたかも当初から遺贈が成り立っていたかのように、その遺贈は有効であると言うべきである。
§29.7.8.6Si quis certi generis codicillos confirmauerit, puta 'quos nouissimos fecero', non utique statim quae codicillis dantur consistere uidebuntur, quamdiu alii quoque fieri possint, et ideo si alii postea fiant, legata in prioribus data non ualebunt.
もしある者が、例えば「私が最後に作成するであろうもの」といった特定の種類の遺言補足書を確認した場合、他の補足書も作成されうる限り、遺言補足書によって与えられる事柄が直ちに確定するとはみなされず、したがって、後に他の補足書が作成されるならば、先の補足書において与えられた遺贈は効力を有しない。

語釈・文法注

  1. §29.7.8.prtestamento facto aut sine testamento — `testamento facto`は奪格絶対。遺言が作成されている場合と、無遺言の場合の対比。遺言補足書は、遺言書が存在する場合にはその中に含まれる信託(fideicommissum)を通じて有効となり、遺言書が存在しない場合には無遺言相続人に課される信託として機能する。
  2. §29.7.8.2sed si iure testamenti factionem habuit — 省略文。直前の `non ... ut exigamus...` を承けて、`sed [exigimus] si...`(しかし、もし彼が法的に遺言作成能力を有していたか[を求める])あるいは `sed [codicilli ualent] si...`(そうではなく、もし彼が能力を有していたならば[遺言補足書は有効である])と補って解釈する。
  3. §29.7.8.3adrogandum se praebuerit — `adrogandum` は動形容詞(未来受動分詞)で、`se praebere`(自らを〜に供する、委ねる)の目的・対象を表す。他主権者(alieni iuris)となる養親縁組(adrogatio)に自ら合意したことを意味する。
  4. §29.7.8.5utile legatum — ローマ法における `utilis` は、単に「有用な」ではなく「法的に有効な、効力を有する」という意味の術語として機能している。ここでは、遺言書で奴隷に遺贈された財産が、遺言補足書での自由解放によって遡及的に有効となることを指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §29.7.8.pr-29.7.8.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:29.7.8.pr-29.7.8.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。