Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §28.7.8.pr-28.7.8.8

法務官告示による宣誓条件の免除とその適用範囲

4328 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

宣誓を課す条件(宣誓条件)が法務官の告示によって免除されること、その適用範囲(遺言、遺託、死因贈与など)、および宣誓内容の実行可能性や免除の手続き上の性質について論じる。

[ULPIANUS libro quinquagesimo ad edictum.
[ウルピアヌス、同『告示註釈』Template:No_space第五十巻。
] §28.7.8.prQuae sub condicione iurisiurandi relinquuntur, a praetore reprobantur: prouidit enim, ne is, qui sub iurisiurandi condicione quid accepit, aut omittendo condicionem perderet hereditatem legatumue aut cogeretur turpiter accipiendi condicionem iurare.
] 宣誓の条件のもとで残されるものは、法務官によって排斥される。 というのも、法務官は、宣誓の条件のもとで何かを受け取った者が、条件を不履行にすることによって遺産や遺贈を失うか、あるいは、受け取るために不名誉にも宣誓することを強制されるか、そのいずれにもならないよう配慮したからである。
uoluit ergo eum, cui sub iurisiurandi condicione quid relictum est, ita capere, ut capiunt hi, quibus nulla talis iurisiurandi condicio inseritur, et recte: cum enim faciles sint nonnulli hominum ad iurandum contemptu religionis, alii perquam timidi metu diuini numinis usque ad superstitionem, ne uel hi uel illi aut consequerentur aut perderent quod relictum est, praetor consultissime interuenit.
したがって、法務官は、宣誓の条件のもとで何かを残された者が、そのような宣誓の条件を一切挿入されていない者たちが受け取るのと同様に受け取ることを欲したのであり、それは正しい。 なぜなら、一部の人々は宗教への軽蔑から安易に宣誓しがちであり、他の人々は神の力の畏怖から迷信に至るほどに極めて臆病であるため、これらの人々もあのような人々も、残されたものを獲得したり失ったりすることがないように、法務官は極めて思慮深く介入したからである。
etenim potuit is, qui uoluit factum, quod religionis condicione adstringit sub condicione faciendi relinquere: ita enim homines aut facientes admitterentur aut non facientes deficerentur condicione.
というのも、宗教的条件によって拘束する行為を望んだ者は、それを「なすこと」という条件のもとで残すことができたからである。 そのようにすれば、人々は実行することで認められるか、あるいは実行しないことで条件を欠いて失うかしたであろうから。
H §28.7.8.1oc edictum etiam ad legata pertinet, non tantum ad heredum institutionem.
この告示は遺贈にも適用され、相続人の指定だけに留まらない。
§28.7.8.2In fideicommissis quoque oportebit eos, qui de fideicommisso cognoscunt, subsequi praetoris edictum eapropter, quia uice legatorum funguntur.
遺託においても、遺託について審理する者たちは、それらが遺贈の代わりを務めるという理由から、法務官の告示に従うべきである。
§28.7.8.3Et in mortis causa donationibus dicendum est edicto locum esse, si forte quis cauerit, nisi iurasset se aliquid facturum, restituturum quod accepit: oportebit itaque remitti cautionem.
また、死因贈与においても、もし仮に、自分が何かをなすことを宣誓しなければ受け取ったものを返還する旨を確約していた場合には、告示の適用があると主張されるべきである。 したがって、その確約は免除されるべきである。
§28.7.8.4Si quis sub iurisiurandi condicione et praeterea sub alia sit institutus, huic uidendum est an remittatur condicio: et magis est, ut remitti iurisiurandi condicio debeat, licet alii condicioni parendum habeat.
もしある者が宣誓の条件のもとで、かつそれ以外に別の条件のもとでも指定されていた場合、この者について条件が免除されるかどうかが検討されねばならない。 そして、別の条件には従わねばならないとしても、宣誓の条件は免除されるべきであるとするのが、より有力である。
§28.7.8.5Sed si sub iurisiurandi condicione sit institutus aut si decem milia dederit, hoc est alternata condicione, ut aut pareat condicioni aut iuret aliud quid, uidendum, numquid remitti ei condicio non debet, quia potest alteri condicioni parendo esse securus.
しかし、もし彼が「宣誓の条件のもとで、あるいは1万を支払うなら」という、すなわち選択的条件(条件に従うか、あるいは何か他のことを宣誓するかというもの)のもとで指定されていた場合、別の条件に従うことで安全になりうるのだから、彼に対して条件が免除されるべきではないのではないかが検討されねばならない。
sed est uerius remittendam condicionem, ne alia ratione condicio alia eum urgeat ad iusiurandum.
しかし、別の理由によって別の条件が彼に宣誓を強いることのないよう、条件は免除されるべきであるとするのが、より真実である。
§28.7.8.6Quotiens heres iurare iubetur daturum se aliquid uel facturum: quod non improbum est, actiones hereditarias non alias habebit, quam si dederit uel fecerit id, quod erat iussus iurare.
相続人が、何かを支払うか、または何かをなすことを宣誓するよう命じられている場合、それが不当なものでない限り、彼は、宣誓するよう命じられていたことを支払うか実行した場合にのみ、相続に関する訴権を持つことになる。
§28.7.8.7Mortuo autem uel manumisso Sticho uiuo testatore qui ita heres institutus est, si iurasset se Stichum manumissurum, non uidebitur defectus condicione heres, quamuis uerum sit compellendum eum manumittere, si uiueret.
しかし、遺言者の生存中にスティクスが死亡したか、または解放された場合で、「スティクスを解放することを宣誓したならば」という条件で相続人に指定されていた者は、仮に彼が生存していれば彼を解放することを強制されるべきであったというのは真実であるとしても、条件を欠いた相続人とはみなされない。
idem est et si ita heres institutus esset quis: 'Titius heres esto ita, ut Stichum manumittat' aut 'Titio centum ita lego, ut Stichum manumittat'.
誰かが以下のように相続人に指定されていた場合も同様である。 「ティティウスは、スティクスを解放するという条件で、相続人たれ」、あるいは「ティティウスに、スティクスを解放するという条件で、100を遺贈する」。
nam mortuo Sticho nemo dicet summouendum eum: non uidebitur enim defectus condicione, si parere condicioni non possit: implenda est enim uoluntas, si potest.
なぜなら、スティクスが死亡した場合、彼が排除されるべきであると言う者は誰もいないからである。 条件に従うことができない場合、彼は条件を欠いたとはみなされない。 というのも、意思は可能であれば実行されるべきだからである。
§28.7.8.8De hoc iureiurando remittendo non est necesse adire praetorem: semel enim in perpetuum a praetore remissum est nec per singulos remittendum.
この宣誓の免除に関しては、法務官に申し立てる必要はない。 なぜなら、法務官によって一挙かつ恒久的に免除されており、個々のケースごとに免除されるべきものではないからである。
et idcirco ex quo dies legati cesserit, remissum uidetur etiam ignorante scripto herede.
したがって、遺贈の効力発生日が到来した時点から、指定された相続人がそれを知らなくとも、免除されたとみなされる。
ideoque in herede legatarii recte probatur, ut post diem legati cedentem si decesserit legatarius, debeat heres eius actione de legato uti, quasi pure legato relicto ei cui heres exstiterat.
それゆえ、受遺者の相続人において、遺贈の効力発生日の到来後に受遺者が死亡した場合、その相続人は、自分がその相続人となった者に対して、まるで単純無条件に遺贈が残されたかのように、遺贈に関する訴権を行使すべきである、と正しく認められている。

語釈・文法注

  1. §28.7.8.prturpiter accipiendi condicione iurare — 副詞 turpiter は動詞 iurare(宣誓する)を修飾しており、「遺贈等の獲得(accipiendi)の条件のために、不名誉にも宣誓することを余儀なくされる」という意味になる。accipiendi の目的語(遺贈や遺産など)は文脈上自明なため省略されている。
  2. §28.7.8.3nisi iurasset se aliquid facturum, restituturum quod accepit — 確約(cautio)の内容を説明する対格不定詞句(restituturum [esse])のなかに、否定の条件節(nisi iurasset...)が挿入されている。全体として「もし自分が何かを行うことを宣誓しなかったならば(nisi iurasset)、受け取ったものを返還する(restituturum [esse])」という二重の条件・確約の構造を示す。
  3. §28.7.8.5ne alia ratione condicio alia eum urgeat ad iusiurandum — 主語は condicio alia(別の条件)であり、alia ratione は「別の方法(または理由)によって」を意味する副詞句である。選択的条件(宣誓するか、支払うか)において、支払いの条件が何らかの理由で宣誓を強制する結果にならないよう、条件全体(または宣誓条件)が免除されるべきであるという法的判断の理由を説明している。
  4. §28.7.8.7Titius heres esto ita, ut Stichum manumittat — ita, ut 構文が用いられているが、これは単なる結果節ではなく、ここでは相続人指定に伴う「〜という条件(負担)のもとで」というModus(様態・負担)を表現している。
  5. §28.7.8.8quasi pure legato relicto ei cui heres exstiterat — pure は「単純無条件に」を意味する副詞。奪格独立句「legato relicto」(遺贈が残された状態で)に quasi が付いて「あたかも単純無条件に遺贈が残されたかのように」となる。ei cui heres exstiterat は、受遺者(ei)の相続人(heres exstiterat)となった関係を示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §28.7.8.pr-28.7.8.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:28.7.8.pr-28.7.8.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。