Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §26.6.4.pr-26.6.4.4

後見人の確認請求を怠った母親への制裁と免責

3835 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

父親が不法に指定した後見人の確認を請求しなかった母親に対する勅法上の制裁について、制裁が適用される場合と、残りの後見人の充足や不適格後見人の告発義務免除などによって免責される場合を論じる。

[TRYPHONINUS libro tertio decimo disputationum. ] §26.6.4.prCredendum est et eam matrem constitutione contineri, quae a patre non legitime tutores testamento uel codicillis datos filiis impuberibus non postulauit decreto confirmari.
[トリフォニヌス、『論議集』第十三巻] 父親によって、幼児である子供たちに対し、遺言書または補足遺言により適法ではない形で指定された後見人たちについて、決定による確認を請求しなかった母親もまた、勅法の適用範囲に含まれると解すべきである。
§26.6.4.1Sin autem idoneis datis tutoribus pluribus unus eorum uel decessit uel temporalem excusationem accepit, mater, quae propterea in loco illius alium non petit, quia numerus reliquorum administrationi tutelae sufficiebat, incidit quidem in uerba constitutionis, sed sententia excusatur.
しかし、複数の適任の後見人が指定されたが、そのうちの一人が死亡したか、あるいは一時的な免除を得た場合において、残りの者の数が後見事務の執行に十分であったために、その代わりに他の者を請求しなかった母親は、確かに勅法の文言には抵触するが、その趣旨によって免責される。
§26.6.4.2Sed si suspecto tutore pupilli accusato decretum erit ei adiungi alios, mater eos quoque petere debet et, si non petit, incidet in sententiam constitutionis.
しかし、被後見人の後見人が不適格として告発され、彼に他の者たちを付加すべきことが決定された場合、母親は彼らをも請求しなければならず、もし請求しないならば、勅法の趣旨に抵触することになる。
§26.6.4.3Haec autem mater ab omni quidem bonorum uindicatione intestatorum filiorum repellitur.
一方、この母親は、無遺言の子供たちの財産のいかなる請求からも排斥される。
si uero maritus ei fideicommissum a filio reliquerit, cui mulier non petit tutorem, 'si sine liberis decesserit', uel sub hac ipsa condicione 'si intestatus mortuus erit', fideicommissi petitio, quae ex alieno iudicio descendit, non est perempta.
しかし、もし夫が、彼女が後見人を請求しなかった子供から給付されるべき遺託を、「もし子供なしに死亡したならば」という条件、あるいはまさに「もし無遺言で死亡したならば」という条件のもとで彼女に残していた場合、他者の意思に由来するものである遺託の請求権は、消滅しない。
§26.6.4.4Quae autem suspectum tutorem non fecit, nec uerbis nec sententia constitutionis in poenam incidit, quod eiusmodi facta diiudicare et aestimare uirilis animi est et potest etiam delicta ignorare mater, satisque est eam petisse talem, qui inquisitione per praetorem habita idoneus apparuit.
しかし、後見人を不適格として告発しなかった母親は、勅法の文言によっても趣旨によっても罰則に抵触しない。 なぜなら、このような事由を判断し評価することは男性的精神に属することであり、また母親は非行を知らないこともあり得るからである。 そして、法務官による審理が行われた結果として適任と認められたような者を彼女が請求したことで十分だからである。
et ideo nec iudicium eius sufficit ad eligendos tutores, sed inquisitio fit, etiamsi maxime in bona propria liberis suis testamento tutores dederit.
それゆえ、後見人を選定するにあたって彼女の判断だけでは十分ではなく、たとえ彼女が自身の財産のために遺言によって子供たちに後見人を指定したとしても、やはり審理が行われるのである。

語釈・文法注

  1. §26.6.4.prtutores testamento uel codicillis datos ... postulauit decreto confirmari — 対格不定詞構文。`datos` は `tutores` に係る形容詞的分詞。`postulauit` の目的語として「不法に指定された後見人たちが(`tutores datos`)決定により確認されること(`confirmari`)を[母親が]請求した」という構造を表す。
  2. §26.6.4.3ex alieno iudicio descendit — 「他人の判断(意思)に由来する」の意。ここでの「他人(`alieno`)」とは遺託を遺した夫(子供の父親)を指す。母親自身が制裁を受ける原因となった不作為があっても、第三者(夫)の生存時の意思に基づく遺託請求権は影響を受けないことを示す。
  3. §26.6.4.4uirilis animi est — 性質を表す属格(属格の述語的用法)。「男性的精神の(特質)である」すなわち「男性にこそふさわしい」という意味。女性には後見人の不適格性を判断・告発する法的・社会的な判断力を期待しないという、当時のローマ法の法理的な前提を反映している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §26.6.4.pr-26.6.4.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:26.6.4.pr-26.6.4.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。