Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §24.3.7.pr-24.3.7.8

離婚時の持参金土地における果実と経費の清算

3597 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

離婚時における持参金(土地等)から生じる果実と経費の清算ルールに関し、ウルピアーヌス、パピニアヌス、スカエウォラの見解に基づき、婚姻期間、収穫時期、土地賃貸の条件に応じた分配の計算方法を詳述する。

[ULPIANUS libro trigesimo primo ad Sabinum. ] §24.3.7.prFructus eos esse constat, qui deducta inpensa supererunt: quod Scaeuola et ad mariti et ad mulieris inpensas refert.
果実とは、経費を差し引いて残るものであることが確定している。 スカエウォラはこのことを、夫の経費と妻の経費の双方に適用している。
nam si mulier pridie uindemias doti dedit, mox sublatis a marito uindemiis diuortit, non putat ei undecim dumtaxat mensum fructus restitui, sed et impensas, quae, antequam portiones fructuum fiant, deducendae sunt: igitur, si et maritus aliquid inpendit in eundem annum, utriusque inpensae concurrent.
なぜなら、もし妻が収穫の直前に土地を持参金として与え、その後すぐに夫が収穫を終えたところで離婚したならば、彼は彼女に単に十一ヶ月分の果実が返還されるべきだとは考えず、果実の分け前が決まる前に差し引かれるべき経費も返還されるべきと考えるからである。 したがって、もし夫もその同じ年に何らかの支出をしていたならば、双方の経費が競合することになる。
ita et, si impensarum a muliere factarum ratio habeatur, cum plurimis annis in matrimonio fuit, necesse est primi anni computari temporis quod sit ante datum praedium.
このように、また、妻によってなされた経費が考慮される場合において、彼女が複数年にわたり婚姻状態にあったなら、最初の年については、土地が引き渡される前の期間が計算されることが必要である。
§24.3.7.1Papinianus autem libro undecimo quaestionum diuortio facto fructus diuidi ait non ex die locationis, sed habita ratione praecedentis temporis, quo mulier in matrimonio fuit: neque enim, si uindemiae tempore fundus in dotem datus sit eumque uir ex calendis Nouembribus primis fruendum locauerit, mensis Ianuarii suprema die facto diuortio, retinere uirum et uindemiae fructus et eius anni, quo diuortium factum est, quartam partem mercedis aequum est: alioquin si coactis uindemiis altera die diuortium intercedat, fructus integros retinebit.
しかし、パピニアヌスは『質疑録』第十一巻において、離婚がなされた場合、果実は賃貸借の日からではなく、妻が婚姻関係にあったそれ以前の期間を考慮して分割されるべきであると言う。 というのも、もしぶどう収穫の時期に土地を持参金として与えられ、夫がそれを最初の十一月一日から収益のために賃貸し、一月の最終日に離婚が成立した場合、夫がぶどう収穫の果実と、離婚が成立したその年の賃貸料の四分の一の双方を留保することは公平ではないからである。 さもなければ、もし収穫が終わった翌日に離婚が起こった場合、彼は果実を丸ごと保持することになってしまう。
itaque si fine mensis Ianuarii diuortium fiat et quattuor mensibus matrimonium steterit, uindemiae fructus et quarta portio mercedis instantis anni confundi debebunt, ut ex ea pecunia tertia portio uiro relinquatur.
したがって、もし一月の終わりに離婚がなされ、婚姻が四ヶ月間存続していたならば、ぶどう収穫の果実と、当年の賃貸料の四分の一は合算されなければならず、その金銭から三分の一の分け前が夫に残されるようにすべきである。
§24.3.7.2E contrario quoque idem obseruandum est: nam si mulier percepta uindemia statim fundum uiro in dotem dederit et uir ex calendis Martiis eundem locauerit et calendis Aprilibus primis diuortium fuerit secutum, non solum partem duodecimam mercedis, sed pro modo temporis omnium mensum, quo dotale praedium fuit, ex mercede quae debebitur portionem retinebit.
逆の場合についても、同様のことが遵守されなければならない。 なぜなら、もし妻がぶどう収穫を収取した直後に土地を夫に持参金として与え、夫が三月一日からそれを賃貸し、最初の四月一日に離婚が続いたなら、夫は賃貸料の十二分の一だけでなく、持参金たる土地が存在したすべての月数の期間の割合に応じて、支払われるべき賃貸料からその分け前を留保することになるからである。
§24.3.7.3Item si messes eius anni, quo diuortium factum est, colonum ex forma locationis sequantur, ante uindemiam soluto matrimonio nihilo minus pecunia messium in computationem cum spe futurae uindemiae ueniet.
また、もし離婚がなされた年の収穫が、賃貸借の取り決めに従って小作人に帰属する場合、ぶどう収穫の前に婚姻が解消されたとしても、それにもかかわらず、将来のぶどう収穫の期待とともに、収穫の代金が計算に算入される。
§24.3.7.4Apparet igitur ex his illos fructus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in contributionem uenire.
したがって、これらから、妻が結婚する前に収取したそれらの果実は、分担に入るべきではないことが明らかである。
§24.3.7.5Ob donationes, item ob res amotas ex his fructibus, qui post diuortium percepti sunt, compensationes fieri possunt.
贈与を理由として、また同様に持ち去られた物を理由として、離婚後に収取されたこれらの果実から、相殺を行うことができる。
§24.3.7.6Quod in anno dicitur, potest dici et in sex mensibus, si bis in anno fructus capientur, ut est in locis inriguis.
一年について言われることは、灌漑地におけるように、年に二回果実が収穫される場合には、六ヶ月についても言われうる。
§24.3.7.7Et in pluribus annis idem dici potest, ut in silua caedua.
また、薪炭林におけるように、複数年についても同様のことが言われうる。
§24.3.7.8Item si locatio agri talis sit, ut super annuam mercedem quinquennio quoque aliquid amplius praestaretur: in eo enim quod amplius est tempus ad quinquennium computamus.
また、もし土地の賃貸借が、毎年の賃貸料に加えて五年ごとにも何かさらに多くのものが支払われるようなものであるなら、その超える部分については、我々は期間を五年として計算する。

語釈・文法注

  1. §24.3.7.prnon putat ei undecim dumtaxat mensum fructus restitui, sed et impensas — non putat以下の不定詞句における省略。主動詞putatに導かれる対格不定詞句において、先行するfructus restituiに対応する形で、sed et impensasのあとに別の不定詞(例えばrestituiまたはrestituendas esse)が暗黙のうちに補われて解釈される。
  2. §24.3.7.1neque enim... retinere uirum... aequum est — 非人称表現aequum estの構文。aequum est(公平である)の主語として、対格主語uirumと不定詞retinereを核とする対格不定詞(AcI)句「retinere uirum...」全体が置かれている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §24.3.7.pr-24.3.7.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:24.3.7.pr-24.3.7.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。