Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §24.3.38.pr

無断の再婚約と妻の有責離婚における持参金留置権

3630 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

家子の離婚と、父親による勝手な再婚(婚約)合意およびその破棄をめぐり、婚姻解消の責任が妻側にある場合の持参金留置権の帰属が論じられる。

[MARCELLUS libro singulari responsorum. ] §24.3.38.prLucius Titius cum esset filius familias, uoluntate patris uxorem Maeuiam duxit et dotem pater accepit: Maeuia Titio repudium misit: postea pater repudiati absente filio sponsalia cum ea de nomine filii sui fecit: Maeuia deinde repudium sponsalibus misit atque ita alii nupsit.
[マルケッルス、『答申集』単巻] ルキウス・ティティウスは家子であった時に、父親の同意のもとマエウィアを妻に娶り、父親が持参金を受け取った。 マエウィアはティティウスに離婚の通告を送った。 その後、離婚された息子の父親は、息子の不在中に、息子の名において彼女との婚約を行った。 その後、マエウィアは婚約破棄の通告を送り、そのようにして別の者と結婚した。
quaero, si Maeuia aget cum Lucio Titio quondam marito et a patre herede relicto de dote et probetur culpa mulieris matrimonium dissolutum, an possit maritus propter culpam mulieris dotem retinere.
私は問う、もしマエウィアが、かつての夫であり、父親から相続人に指定されて残されたルキウス・ティティウスに対して持参金返還の訴えを提起し、かつ婚姻が女の過失によって解消されたことが証明される場合、夫は女の過失を理由に持参金の一部を留置することができるか。
Marcellus respondit, etiamsi ut heres institutus a patre Titius conueniretur, tamen, si sponsalibus non consensisset, culpam mulieris multandam esse.
マルケッルスは答えた。 たとえティティウスが父親によって指定された相続人として訴えられるとしても、もし彼がその婚約に同意していなかったのであれば、やはり女の過失は罰せられるべきである(すなわち、留置権が認められるべきである)。

語釈・文法注

  1. 24.3.38.prrepudiati absente filio — repudiati は名詞化した完了受動分詞で、属格として pater にかかり、「離婚された(息子ティティウス)の(父親)」の意。absente filio は名詞と現在分詞による独立奪格(「息子が不在の間に」)である。
  2. 24.3.38.prprobetur culpa mulieris matrimonium dissolutum — probetur(接続法受動態)の主語は、不定詞 esse が省略された対格不定詞句 matrimonium dissolutum [esse](婚姻が解消されたこと)であり、culpa mulieris はその原因を示す奪格(「女の過失によって」)である。
  3. 24.3.38.pretiamsi ut heres institutus a patre Titius conueniretur — Titius が主動詞 conueniretur(接続法未完了過去受動態「訴えられる、呼び出される」)の主語。ut heres institutus a patre は「父親から指定された相続人として」という主格補語的な表現。
  4. 24.3.38.prculpam mulieris multandam esse — 動詞 respondit に続く間接話法の対格不定詞句。multandam esse は動形容詞(接尾辞 -ndus)と esse からなる。法律上、これは妻側の過失によって持参金の留置(retentio)が認められるべきであることを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §24.3.38.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:24.3.38.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。