Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §22.1.38.pr-22.1.38.16

対人訴訟における果実返還の諸原則

3198 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

対人訴訟における果実返還の一般原則と、持参金、非債弁済、詐害行為取消、占有禁令などの個別ケースにおける果実返還・分配の要件を扱う。

[PAULUS libro sexto ad Plautium.
[パウルス、プラウティウス注解第6巻。
] §22.1.38.prUideamus generali, quando in actione quae est in personam etiam fructus ueniant.
] 対人訴訟において、いつ果実もまた請求の対象となるか、一般論として見てみよう。
§22.1.38.1Et quidem si fundus ob rem datus sit, ueluti dotis causa, et renuntiata adfinitas, fructus quoque restituendi sunt, utique hi qui percepti sunt eo tempore quo sperabatur adfinitas, sed et posteriores, si in re mora fuit, ut ab illo, qui reddere debeat, omnimodo restituendi sunt.
そして、もし土地がある目的のために、たとえば持参金として与えられ、婚姻関係の約束が破棄された場合、果実もまた返還されなければならない。 それは、婚姻関係が期待されていた時期に収取された果実はもちろんのこと、返還に遅滞があった場合には、返還すべき者によっていかなる場合にも返還されるべきその後の果実も同様である。
sed et si per mulierem stetit, quo minus nuptiae contrahantur, magis est, ut debeat fructus recipere: ratio autem haec est, quod, si sponsus non conueniebatur restituere fructus, licuerat ei neglegere fundum.
しかし、もし婚姻が結ばれなかったことについて女性の側に責任がある場合であっても、彼女が果実を受け取るべきであるというのが、より有力な見解である。 その理由は、もし婚約者が果実を返還するよう訴えられないのであれば、彼には土地を放置することが許されたであろうからである。
§22.1.38.2Item si indebitum fundum solui et repeto, fructus quoque repetere debeo.
また、もし私が債務がないのに土地を支払い、それを返還請求する場合、私は果実もまた請求しなければならない。
§22.1.38.3Idemque est, si mortis causa fundus sit donatus et reualuerit qui donauit atque ita condictio nascatur.
死因贈与として土地が贈与され、贈与者が回復し、それによって不当利得返還請求が生じる場合も、同様である。
§22.1.38.4In Fabiana quoque actione et Pauliana, per quam quae in fraudem creditorum alienata sunt reuocantur, fructus quoque restituuntur: nam praetor id agit, ut perinde sint omnia, atque si nihil alienatum esset: quod non est iniquum (nam et uerbum 'restituas', quod in hac re praetor dixit, plenam habet significationem), ut fructus quoque restituantur.
ファビアヌス訴訟およびパウリアヌス訴訟――これらによって、債権者を詐害して処分された財産が取り戻されるのであるが――においても、果実が返還される。 なぜなら、政務官はすべてをあたかも何も処分されなかったかのように戻しようとするからである。 そして、果実も返還されることは不公平ではない(なぜなら、この件に関して政務官が用いた「返還せよ」という言葉は、完全な意味を有しているからである)。
§22.1.38.5Et ideo cum restitui praetor uult, ueluti in interdicto unde ui, etiam fructus sunt restituendi.
それゆえ、政務官が返還を望む場合、たとえば暴力奪取に関する占有回収の禁令においてがそうであるが、果実も返還されなければならない。
§22.1.38.6Item si ui metusue causa rem tradam, non aliter mihi restituisse uidetur, quam si fructus mihi restituat: nec mora mea mihi aliquid aufert.
また、もし私が暴力または畏怖によって物を引き渡した場合、相手が私に果実を返還するのでなければ、私に返還したとはみなされない。 そして、私の遅滞が私から何かを奪うことはない。
§22.1.38.7Si actionem habeam ad id consequendum quod meum non fuit, ueluti ex stipulatu, fructus non consequar, etiamsi mora facta sit: quod si acceptum est iudicium, tunc Sabinus et Cassius ex aequitate fructus quoque post acceptum iudicium praestandos putant, ut causa restituatur, quod puto recte dici.
もし私が、私のものでなかったものを獲得するための訴訟を、たとえば問答契約に基づいて提起する場合、たとえ遅滞が生じたとしても、私は果実を獲得できない。 しかし、訴訟が引き受けられた後は、サビヌスとカッシウスは、衡平に基づき、事態が原状に復されるように、訴訟引き受け後の果実もまた提供されるべきであると考えており、これは正しく言われていると私は考える。
§22.1.38.8Ex causa etiam emptionis fructus restituendi sunt.
売買の原因に基づいてもまた、果実は返還されなければならない。
§22.1.38.9Sed in societatibus fructus communicandi sunt.
しかし、組合においては、果実は分配されなければならない。
§22.1.38.10Si possessionem naturalem reuocem, proprietas mea manet, uideamus de fructibus.
もし私が自然占有を回収する場合、所有権は私のままであるが、果実について検討してみよう。
et quidem in deposito et commodato fructus quoque praestandi sunt, sicut diximus.
実際、寄託および使用貸借においては、我々が述べたように、果実も提供されなければならない。
§22.1.38.11In interdicto quoque quod ui aut clam magis est, ut omnis causa et fructus restituantur.
暴力または隠密による行為に関する禁令においても、すべての事態および果実が返還されるべきであるというのが、より有力な見解である。
§22.1.38.12Ante matrimonium quoque fructus percepti dotis fiunt et cum ea restituuntur.
婚姻前に収取された果実も、持参金の一部となり、持参金とともに返還される。
§22.1.38.13Eadem ratio est in fructibus praediorum urbanorum.
都市不動産の果実についても、同様の理が適用される。
§22.1.38.14Item si diuidere fundum tecum uelim, tu nolis et colam, an fructus diuidi debeant post deductionem impensarum? et puto diuidendos.
また、もし私があなたと土地を分割したいのに、あなたがそれを望まず、私が土地を耕作した場合、費用の控除後に果実を分割すべきだろうか。 私は分割されるべきであると考える。
§22.1.38.15In ceteris quoque bonae fidei iudiciis fructus omnimodo praestantur.
その他の善意の訴訟においても、果実はいかなる場合にも提供される。
§22.1.38.16Si dos praelegata fuerit, ante nuptias percepti fructus in causa legati ueniunt.
もし持参金が先遺贈された場合、婚姻前に収取された果実は、遺贈の対象に含まれる。

語釈・文法注

  1. §22.1.38.prgenerali — 名詞の省略(例:`disputatione`「議論」や `ratione`「理由、論理」の与格・奪格)あるいは副詞的な用法として、「一般的に」または「一般論において」と解釈される。
  2. §22.1.38.1per mulierem stetit, quo minus — 非人称表現 `per aliquem stat`(〜のせいで〜となる、〜に責任がある)に、否定の意図を含む接続法従属節を導く `quominus`(〜しないように)が後続する構文。「女性の側に婚姻不成立の責任がある」ことを意味する。
  3. §22.1.38.1si sponsus non conueniebatur ... licuerat — 条件文において、帰結節の動詞に非人称の許容表現 `licuerat`(直説法過去完了)が使われている。可能・必要・許容を意味する動詞は、反実仮想条件文において接続法ではなく直説法が好まれるというラテン語の構文規則に基づいている。
  4. §22.1.38.4atque si nihil alienatum esset — 接続詞 `atque si`(〜であるかのように)は比喩的な比較の仮定を表し、接続法過去完了 `alienatum esset` を伴って、過去の事実(実際には処分されたこと)と反対の状況を想定している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §22.1.38.pr-22.1.38.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:22.1.38.pr-22.1.38.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。