[PAULUS libro primo ad edictum aedilium curulium. ] §21.1.43.prBouem qui cornu petit uitiosum esse plerique dicunt, item mulas quae cessum dant: ea quoque iumenta, quae sine causa turbantur et semet ipsa eripiunt, uitiosa esse dicuntur.
[パウルス著『会堂造作官告示註釈第1巻』] 多くの者は、角で突く習性のある雄牛には欠陥があると言い、同様に進むのを拒む雌騾馬についてもそう言う。 理由もなく動揺し、自らを制御から奪い去る家畜についても、欠陥があると述べられている。
§21.1.43.1Qui ad amicum domini deprecaturus confugit, non est fugitiuus: immo etiamsi ea mente sit, ut non impetrato auxilio domum non reuertatur, nondum fugitiuus est, quia non solum consilii, set et facti fugae nomen est.
主人の友人のもとへ、とりなしを求めるために逃げ込んだ者は、逃亡奴隷ではない。 それどころか、仮に、助けが得られない場合には家に戻らないという意図を抱いていたとしても、まだ逃亡奴隷ではない。 なぜなら、「逃亡」という名称は、意図だけでなく、事実のものでもあるからである。
§21.1.43.2Qui persuasu alterius a domino recessit, fugitiuus est, licet id non fuerit facturus citra consilium eius qui persuasit.
他人の説得によって主人から離れた者は、たとえ彼を説得した者の助言がなければそれを行わなかったであろうとしても、逃亡奴隷である。
§21.1.43.3Si seruus meus bona fide tibi seruiens fugerit uel sciens se meum esse uel ignorans, fugitiuus est, nisi animo ad me reuertendi id fecit.
もし善意であなたに仕えている私の奴隷が、自分が私のものであると知っていようが知らなかろうが、逃亡したならば、私のところに戻る意図をもってそれを行ったのでない限り、彼は逃亡奴隷である。
§21.1.43.4Mortis consciscendae causa sibi facit, qui propter nequitiam malosque mores flagitiumue aliquod admissum mortem sibi consciscere uoluit, non si dolorem corporis non sustinendo id fecerit.
邪悪さや悪い素行、あるいは何らかの犯した不名誉な行為のゆえに、自ら死を遂げようとして自分に危害を加える者は、自殺を遂げる目的でこれを行ったものとされるが、身体の痛みに耐えかねてそれを行った場合はそうではない。
§21.1.43.5Si quis seruum emerit et rapto eo ui bonorum raptorum actione quadruplum consecutus est, deinde seruum redhibeat, reddere debebit quod accepit: sed si per eum seruum iniuriam passus iniuriae nomine egerit, non reddet uenditori: aliter forsitan atque si loris ab aliquo caeso aut quaestione de eo habita emptor egerit.
もし誰かが奴隷を購入し、その奴隷が暴力的に奪われたことによって強奪財産訴訟により四倍の額を獲得し、その後に奴隷を契約解除によって返還する場合、彼は受け取ったものを返還しなければならない。 しかし、もしその奴隷を通じて侮辱を被り、侮辱を理由として訴訟を提起した場合には、売主にそれを返還しない。 おそらく、奴隷が誰かから革鞭で打たれたこと、あるいは彼について拷問が行われたことによって買主が訴訟を提起した場合とは異なるであろう。
§21.1.43.6Aliquando etiam redhiberi mancipium debebit, licet aestimatoria, id est quanto minoris, agamus: nam si adeo nullius sit pretii, ut ne expediat quidem tale mancipium domini habere, ueluti si furiosum aut lunaticum sit, licet aestimatoria actum fuerit, officio tamen iudicis continebitur, ut reddito mancipio pretium recipiatur.
時には、たとえ我々が評価訴訟、すなわち減価要求の訴えを提起している場合であっても、奴隷は返還されなければならない。 なぜなら、もしその奴隷が全く無価値であり、そのような奴隷を主人が所有し続けることすら利益にならないほどであれば(例えばそれが狂気であったり精神異常であったりする場合)、たとえ評価訴訟が提起されたとしても、奴隷を返還させた上で代金を回収させることが、裁判官の職権に含まれるからである。
§21.1.43.7Si quis, cum consilium inisset fraudandorum creditorum, redhibuerit non redhibiturus alias, nisi uellet eos fraudare, tenetur creditoribus propter mancipium uenditor.
もし誰かが、債権者を詐害する計画を立てた上で、彼らを詐害する意図がなければ他には返還しなかったであろう奴隷を契約解除により返還した場合、売主はその奴隷に関して債権者たちに対して責任を負う。
§21.1.43.8Pignus manebit obligatum, etiamsi redhibitus fuerit seruus: quemadmodum, si eum alienasset aut usum fructum eius, non recte redhibetur nisi redemptum, sic et pignore liberatum redhibetur.
奴隷が返還されたとしても、質権は拘束されたままである。 ちょうど、もし彼がその奴隷やその使用収益権を譲渡していた場合、買い戻された上でなければ正当に返還されないのと同様に、そのように、質権から解放された上で返還される。
§21.1.43.9Si sub condicione homo emptus sit, redhibitoria actio ante condicionem exsistentem inutiliter agitur, quia nondum perfecta emptio arbitrio iudicis imperfecta fieri non potest: et ideo etsi ex empto uel uendito uel redhibitoria ante actum fuerit, expleta condicione iterum agi poterit.
もし条件付きで奴隷が購入された場合、条件が成就する前に契約解除の訴えを提起しても無効である。 なぜなら、まだ完成していない売買は、裁判官の判断によって未完成にされることはできないからである。 それゆえに、たとえ以前に買主の訴え、売主の訴え、あるいは契約解除の訴えが提起されていたとしても、条件が満たされた後には再度訴えを提起することができる。
§21.1.43.10Interdum etiamsi pura sit uenditio, propter iuris condicionem in suspenso est, ueluti si seruus, in quo alterius usus fructus, alterius proprietas est, aliquid emerit: nam dum incertum est, ex cuius re pretium soluat, pendet, cui sit adquisitum, et ideo neutri eorum redhibitoria competit.
時には、たとえ売買が無条件のものであっても、法的な状況のために未定の状態に置かれる。 例えば、一方に使用収益権があり、他方に所有権がある奴隷が何かを購入した場合である。 なぜなら、彼が誰の財産から代金を支払うかが不確実である間は、誰に対して取得されたのかが未定のままであり、そのため、彼らのいずれにも契約解除の訴えは生じないからである。