[IDEM libro secundo ad edictum aedilium curulium. ]
[同じ著者、『会堂造作官告示註釈第2巻』] 造作官たちは次のように言う。
§21.1.38.prAediles aiunt: 'Qui iumenta uendunt, palam recte dicunto, quid in quoque eorum morbi uitiique sit, utique optime ornata uendendi causa fuerint, ita emptoribus tradentur.
「役獣を販売する者は、それらの各々にどのような病気や欠陥があるかを、公に正しく告げよ。 また、販売のために最も良く装飾されていた通りに、そのように買主に引き渡されるべし。
si quid ita factum non erit, de ornamentis restituendis iumentisue ornamentorum nomine redhibendis in diebus sexaginta, morbi autem uitiiue causa inemptis faciendis in sex mensibus, uel quo minoris cum uenirent fuerint, in anno iudicium dabimus.
もしそのようになされなかったならば、装飾を返還させること、または装飾を理由に役獣を契約解除させることについては60日以内に、病気や欠陥を理由に売買をなかったものとすることについては6ヶ月以内に、あるいはそれらが販売されたときにより安価であったはずの額については1年以内に、我々は訴訟を認めるであろう。
si iumenta paria simul uenierint et alterum in ea causa fuerit, ut redhiberi debeat, iudicium dabimus, quo utrumque redhibeatur'.
もし役獣のつがいが同時に販売され、その一方が契約解除されるべき状態にあるならば、両方が契約解除されるための訴訟を我々は認めるであろう。
§21.1.38.1Loquuntur aediles in hoc edicto de iumentis redhibendis.
」造作官たちはこの告示において、役獣の契約解除について語っている。
§21.1.38.2Causa autem huius edicti eadem est, quae mancipiorum redhibendorum.
ところで、この告示の理由は、奴隷たちの契約解除のそれと同じである。
§21.1.38.3Et fere eadem sunt in his, quae in mancipiis, quod ad morbum uitiumue attinet: quidquid igitur hic diximus, huc erit transferendum.
そして、病気や欠陥に関する限り、これらの場合においても奴隷の場合とほぼ同じことが当てはまる。 したがって、我々がそこで述べたことはすべて、ここに転用されるべきである。
et si mortuum fuerit iumentum, pari modo redhiberi poterit, quemadmodum mancipium potest.
また、もし役獣が死んだ場合にも、奴隷の場合と同様の方法で契約解除することができる。
§21.1.38.4Iumentorum autem appellatione an omne pecus contineatur, uideamus.
しかし、『役獣』という呼称にすべての家畜が含まれるかどうかを見てみよう。
et difficile est, ut contineatur: nam aliud significant iumenta, aliud significatur pecoris appellatione.
それが含まれるということは困難である。 なぜなら、『役獣』は別のものを意味し、『家畜』の呼称によっては別のものが意味されるからである。
§21.1.38.5Idcirco elogium huic edicto subiectum est, cuius uerba haec sunt: 'quae de iumentorum sanitate diximus, de cetero quoque pecore omni uenditores faciunto'.
それゆえ、この告示には付言が付け加えられており、その文言は次の通りである。 「我々が役獣の健全性について述べたことは、他のすべての家畜についても、売主たちは行わなければならない。
§21.1.38.6Unde dubitari desiit, an hoc edicto boues quoque contineantur: etenim iumentorum appellatione non contineri eos uerius est, sed pecoris appellatione continebuntur.
」これによって、牛もこの告示に含まれるかどうかの疑いはなくなった。 実際、牛が『役獣』の呼称には含まれないということはより真実であるが、『家畜』の呼称によって含まれることになるからである。
§21.1.38.7Sed enim sunt quaedam, quae in hominibus quidem morbum faciunt, in iumentis non adeo: ut puta si mulus castratus est, neque morbi neque uitii quid habere uidetur, quia neque de fortitudine quid eius detrabitur neque de utilitate, cum ad generandum numquam sit habilis.
しかしながら、人間においては病気を引き起こすが、役獣においては必ずしもそうではないものがある。 例えば、去勢された騾馬は、病気も欠陥も持っていないと見なされる。 なぜなら、そもそも繁殖に適したものではないため、その頑健さも有用性も損なわれないからである。
Caelius quoque scribit non omnia animalia castrata ob id ipsum uitiosa esse, nisi propter ipsam castrationem facta sunt inbecilliora: et ideo mulum non esse uitiosum.
カエリウスもまた、すべての去勢された動物がそれ自体のゆえに欠陥ありとされるわけではなく、その去勢自体のために弱くなった場合を除くと書いている。 それゆえ、騾馬は欠陥ありではない。
idem refert Ofilium existimasse equum castratum sanum esse, sicuti spado quoque sanus est, sed si emptor ignorauit, uenditor scit, ex empto esse actionem: et uerum est quod Ofilus.
同著者は、オフィリウスが、去勢された馬は健全である(去勢された人間もまた健全であるように)と考えたことを伝えている。 しかし、もし買主がそれを知らず、売主が知っていたならば、売買に基づく訴えが認められる。 そして、オフィリウスの言うことは正しい。
§21.1.38.8Quaesitum est, si mula talis sit, ut transiungi non possit, an sana sit.
もし雌の騾馬が、繋ぎ替えることができないような性質である場合、健全であるかどうかが問われた。
et ait Pomponius sanam esse: plerasque denique carrucharias tales esse, ut non possint transiungi.
ポンポニウスは健全であると言う。 つまり、馬車用の雌騾馬の多くは、繋ぎ替えることができないようなものである、ということである。
§21.1.38.9Idem ait, si nata sit eo ingenio aut corpore, ut alterum iugum non patiatur, sanam non esse.
同著者は、もし雌騾馬が、他のつがいを容認しないような気質や肉体を持って生まれたならば、健全ではないと言う。
§21.1.38.10Non tantum autem ob morbum uitiumue redhibitio locum habebit in iumentis, uerum etiam si contra dictum promissumue, erit locus redhibitioni exemplo mancipiorum.
しかし、役獣において契約解除が認められるのは、病気や欠陥のためだけではなく、告げられたことや約束されたことに反する場合にも、奴隷の例に倣って契約解除の余地がある。
§21.1.38.11Uendendi autem causa ornatum iumentum uideri Caelius ait non, si sub tempus uenditionis, hoc est biduo ante uenditionem ornatum sit, sed si in ipsa uenditione ornatum sit, aut ideo, inquit, uenale cum esset sic ornatum inspiceretur: semperque cum de ornamentis agitur, et in actione et in edicto adiectum est: 'uendendi causa ornata ducta esse': poterit enim iumentum ornatum itineris causa duci, deinde uenire.
ところで、カエリウスは、役獣が販売のために装飾されたと見なされるのは、販売の直前、すなわち販売の2日前に装飾された場合ではなく、販売そのものの時に装飾されていたか、あるいは、販売中であるときにそのように装飾されて見分に付されていた場合であると言う。 そして、装飾が問題にされるときには常に、訴訟においても告示においても、「販売のために装飾されて引かれてきたこと」と付け加えられている。 なぜなら、役獣は旅のために装飾されて引かれ、その後に売られることもあり得るからである。
§21.1.38.12Si plura iumenta uenierint, non omnia erunt redhibenda propter unius ornamentum: nam et si uitiosum sit unum iugum, non tamen propter hoc cetera iuga redhibebuntur.
もし複数の役獣が販売された場合、そのうちの1頭の装飾のためにすべてが契約解除されるべきではない。 なぜなら、仮につがいのうちの一組に欠陥があったとしても、そのために他のつがいが契約解除されることはないからである。
§21.1.38.13Si forte iugum mularum sit, quarum altera uitiosa est, non ex pretio tantum uitiosae, sed ex utriusque erit componendum, quanti minoris sit: cum enim uno pretio utraeque uenierint, non est separandum pretium, sed quanto minoris cum ueniret utrumque fuit, non alterum quod erat uitiosum.
もし仮に、雌騾馬のつがいがあり、その一方が欠陥ありである場合、欠陥のある方の価格のみからではなく、両方の価格から、どれだけ価値が減少したかが算定されなければならない。 なぜなら、両方が単一の価格で販売されたときには、価格を分けるべきではなく、販売されたときに両方を合わせてどれだけ価値が低かったかに基づくべきであり、欠陥のあった一方のみに基づくべきではないからである。
§21.1.38.14Cum autem iumenta paria ueneunt, edicto expressum est, ut, cum alterum in ea causa sit, ut redhiberi debeat, utrumque redhibeatur: in qua re tam emptori quam uenditori consulitur, dum iumenta non separantur.
ところで、役獣のつがいが販売されるとき、その一方が契約解除されるべき状態にあるならば両方が契約解除されるべし、と告示に明記されている。 この点においては、役獣が引き離されないことによって、買主と売主の双方の便宜が図られている。
simili modo et si triga uenierit, redhibenda erit tota, et si quadriga, redhibeatur.
同様に、もし3頭立てが販売されたならば、その全体が契約解除されるべきであり、4頭立てであれば、それが契約解除されるべきである。
sed si duo paria mularum sint et una mula uitiosa sit uel par, solum par redhibebitur, alterum non: si tamen nondum sint paria constituta, sed simpliciter quattuor mulae uno pretio uenerint, unius erit mulae redhibitio, non omnium: nam et si polia uenierit, dicemus unum equum qui uitiosus est, non omnem poliam redhiberi oportere.
しかし、もし雌騾馬の2つのつがいがあり、1頭の雌騾馬または片方のつがいが欠陥ありであるならば、そのつがいのみが契約解除され、他方は解除されない。 もっとも、もしつがいがまだ結成されておらず、単に4頭の雌騾馬が単一の価格で販売されたならば、1頭の雌騾馬のみが契約解除の対象となり、すべてではない。 なぜなら、仮に馬のチームが販売されたとしても、欠陥のある1頭の馬のみが契約解除されるべきであり、チーム全体ではないと言うべきだからである。
haec et in hominibus dicemus pluribus uno pretio distractis, nisi si separari non possint, ut puta si tragoedi uel mimi
これらのことは、複数の奴隷が単一の価格で売却された場合にも、それらが引き離され得ない場合(例えば、悲劇役者やパントマイム役者たち...)を除いて、我々は適用するであろう。