Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §21.1.1.pr-21.1.1.11

造営官告示による売主の瑕疵告知義務と責任

3015 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、奴隷や動物の売買における会堂上級造営官告示の適用範囲、隠れた瑕疵(病気や欠陥)に関する売り手の告知義務と責任範囲、および身体的瑕疵と精神的瑕疵の区別について論じている。

[ULPIANUS libro primo ad edictum aedilium curulium. ]
[ウルピアーヌス『会堂上級造営官告示註釈』第1巻] ラベオーは、会堂上級造営官の物の売買に関する告示は、土地に属するものについても、動くものあるいは自ら動くものについても同様に適用されると書いている。
§21.1.1.prLabeo scribit edictum aedilium curulium de uenditionibus rerum esse tam earum quae soli sint quam earum quae mobiles aut se mouentes.
造営官たちは言う。
§21.1.1.1Aiunt aediles: 'Qui mancipia uendunt certiores faciant emptores, quid morbi uitiiue cuique sit, quis fugitiuus erroue sit noxaue solutus non sit: eademque omnia, cum ea mancipia uenibunt, palam recte pronuntianto.
『奴隷を売る者は、それぞれの奴隷にどのような病気や欠陥があるか、誰が逃亡奴隷や徘徊者であるか、あるいは誰が加害責任から解放されていないかを買い手に知らせるべきである。 そして、それらの奴隷が販売される際には、これらすべてのことを公に正しく告知すべきである。
quodsi mancipium aduersus ea uenisset, siue aduersus quod dictum promissumue fuerit cum ueniret, fuisset, quod eius praestari oportere dicetur: emptori omnibusque ad quos ea res pertinet iudicium dabimus, ut id mancipium redhibeatur.
しかし、もし奴隷がこれらに反して販売された場合、あるいは、販売される際に言明され、もしくは約束されたことと異なる状態にその奴隷があった場合で、その点について補償されるべきであると主張されるならば、我々は買い手およびその件に関係するすべての人々に対して、その奴隷が返還されるための訴権を与える。
si quid autem post uenditionem traditionemque deterius emptoris opera familiae procuratorisue eius factum erit, siue quid ex eo post uenditionem natum adquisitum fuerit, et si quid aliud in uenditione ei accesserit, siue quid ex ea fructus peruenerit ad emptorem, ut ea omnia restituat.
ただし、売買および引渡しの後に、買い手、その家族、またはその代理人の行為によって何らかの点で損なわれた場合、あるいは、売買の後にその奴隷から何かが生まれ、もしくは取得された場合、そして売買において他に何かがそれに付加された場合、あるいはその奴隷から生じた果実が買い手に帰属した場合、買い手はこれらすべてを返還しなければならない。
item si quas accessiones ipse praestiterit, ut recipiat.
同様に、買い手自身が何らかの従たる給付をなした場合には、それを受け取るものとする。
item si quod mancipium capitalem fraudem admiserit, mortis consciscendae sibi causa quid fecerit, inue harenam depugnandi causa ad bestias intromissus fuerit, ea omnia in uenditione pronuntianto: ex his enim causis iudicium dabimus.
同様に、もし奴隷が死刑に値する罪を犯したことがあり、自殺を図るために何かをしたことがあり、あるいは闘技場で猛獣と戦うために送り込まれたことがあるならば、それらすべてを売買の際に告知すべきである。 なぜなら、我々はこれらの原因に基づいて訴権を与えるからである。
hoc amplius si quis aduersus ea sciens dolo malo uendidisse dicetur, iudicium dabimus'.
これに加えて、誰かがこれらに反して悪意をもって知りながら販売したと主張される場合には、我々は訴権を与える。
§21.1.1.2Causa huius edicti proponendi est, ut occurratur laciis uendentium et emptoribus succurratur, quicumque decepti a uenditoribus fuerint: dummodo sciamus uenditorem, etiamsi ignorauit ea quae aediles praestari iubent, tamen teneri debere: nec est hoc iniquum: potuit enim ea nota habere uenditor: neque enim interest emptoris, cur fallatur, ignorantia uenditoris an calliditate.
』この告示を提示する理由は、売り手の欺瞞に対抗し、売り手によってだまされたすべての買い手を救済することにある。 ただし、売り手は、造営官が保証するよう命じている事柄を知らなかったとしても、なお責任を負わねばならないことを、我々は知っておくべきである。 そしてこれは不公平ではない。 売り手はそれらを知っておくことができたからである。 買い手にとっては、自分がだまされる理由が、売り手の無知によるものか、あるいはずる賢さによるものかは、どちらでもよいことだからである。
§21.1.1.3Illud sciendum est edictum hoc non pertinere ad uenditiones fiscales.
この告示は国庫による売買には適用されないということを知っておかねばならない。
§21.1.1.4Si tamen res publica aliqua faciat uenditionem, edictum hoc locum habebit.
しかし、もし何らかの自治体が売買を行う場合には、この告示が適用される。
§21.1.1.5In pupillaribus quoque uenditionibus erit edicto locus.
被後見人の売買においても、告示の適用がある。
§21.1.1.6Si intellegatur uitium morbusue mancipii (ut plerumque signis quibusdam solent demonstrare uitia), potest dici edictum cessare: hoc enim tantum intuendum est, ne emptor decipiatur.
もし奴隷の欠陥や病気が明らかな場合(欠陥は通常、特定の徴候によって示されるものであるが)、告示は適用されないと言うことができる。 なぜなら、買い手がだまされないようにすることだけが配慮されるべきだからである。
§21.1.1.7Sed sciendum est morbum apud Sabinum sic definitum esse habitum cuiusque corporis contra naturam, qui usus eius ad id facit deteriorem, cuius causa natura nobis eius corporis sanitatem dedit: id autem alias in toto corpore, alias in parte accidere (namque totius corporis morbus est puta φθίσις febris, partis ueluti caecitas, licet homo itaque natus sit): uitiumque a morbo multum differre, ut puta si quis balbus sit, nam hunc uitiosum magis esse quam morbosum.
しかし、サビーヌスにおいて、病気とは、自然に反する各個人の身体の状態であり、その身体の使用を、自然が我々にその身体の健康を与えた目的のために、より悪くするもの、と定義されていることを知っておかねばならない。 そしてそれは、ある時は身体全体に、ある時は一部分に生じる(というのは、身体全体の病気とは、例えば肺結核や熱病であり、一部分の病気とは、例えば、たとえそのように生まれついたとしても、盲目である)。 そして、欠陥は病気とは大きく異なり、例えば誰かが吃音者である場合、この者は病気であるというよりはむしろ欠陥があるということになる。
ego puto aediles tollendae dubitationis gratia bis κατὰ τοῦ σὺτοῦ idem dixisse, ne qua dubitatio superesset.
私は、造営官たちが疑念を取り除くために、同一のことについて同じことを二度言ったのであり、それは疑念が残らないようにするためであったと考える。
§21.1.1.8Proinde si quid tale fuerit uitii siue morbi, quod usum ministeriumque hominis impediat, id dabit redhibitioni locum, dummodo meminerimus non utique quodlibet quam leuissimum efficere, ut morbosus uitiosusue habeatur.
したがって、もしその奴隷の使用や役務を妨げるような、そのような欠陥や病気があるならば、それは返還の理由となる。 ただし、極めて軽微なあらゆる事柄が、病気である、あるいは欠陥があるとみなされる原因になるわけではないということを、我々が覚えておく限りにおいてである。
proinde leuis febricula aut uetus quartana quae tamen iam sperni potest uel uulnusculum modicum nullum habet in se delictum, quasi pronuntiatum non sit: contemni enim haec potuerunt.
したがって、軽い微熱や、もはや無視できる古い四日熱、あるいは適度な小さな傷などは、告知されなかったからといって、それ自体に何の不都合もなく、これらは無視され得たのである。
exempli itaque gratia referamus, qui morbosi uitiosique sunt.
そこで、例証として、どのような者が病気であり、また欠陥があるのかを挙げよう。
§21.1.1.9Apud Uiuianum quaeritur, si seruus inter fanaticos non semper caput iactaret et aliqua profatus esset, an nihilo minus sanus uideretur.
ウィウィアーヌスにおいて次の点が問われている。 もし奴隷が狂信者たちの間で常に頭を振っているわけではなく、いくつかの預言を口にしたことがある場合、それでもなお健康であるとみなされるべきか。
et ait Uiuianus nihilo minus hunc sanum esse: neque enim nos, inquit, minus animi uitiis aliquos sanos esse intellegere debere: alioquin, inquit, futurum, ut in infinito hac ratione multos sanos esse negaremus, ut puta leuem superstitiosum iracundum contumacem et si qua similia sunt animi uitia: magis enim de corporis sanitate, quam de animi uitiis pro||mitti.
そしてウィウィアーヌスは、この者はそれでもなお健康であると言う。 なぜなら、我々は精神の欠陥によって誰かが不健康であると理解すべきではないからである、と彼は言う。 さもなければ、この理屈によれば、例えば浮気者、迷信深い者、怒りっぽい者、強情な者、その他これらに類する精神の欠陥を持つ多くの人々が健康であることを我々は無限に否定することになってしまうだろう、と彼は言う。 なぜなら、約束は精神の欠陥についてよりも、むしろ身体の健康についてなされるからである。
interdum tamen, inquit, uitium corporale usque ad animum peruenire et eum uitiare: ueluti contingeret φρενητικῷ, quia id ei ex febribus acciderit.
しかし時には、身体的な欠陥が精神にまで達し、それを損なうこともある、と彼は言う。 例えば狂躁病者に起こるようなことであり、これは熱病によって彼に生じたものだからである。
quid ergo est? si quid sit animi uitium tale, ut id a uenditore excipi oporteret neque id uenditor cum sciret pronuntiasset, ex empto eum teneri.
それではどうなるか。 もし売り手によって除外されるべきであるような精神の欠陥があり、売り手がそれを知りながら告知しなかった場合には、買い手は売買契約に基づく訴えによって売り手の責任を追及できる。
§21.1.1.10Idem Uiuianus ait, quamuis aliquando quis circa fana bacchatus sit et responsa reddiderit, tamen, si nunc hoc non faciat, nullum uitium esse: neque eo nomine, quod aliquando id fecit, actio est, sicuti si aliquando febrem habuit: ceterum si nihilo minus permaneret in eo uitio, ut circa fana bacchari soleret et quasi demens responsa daret, etiamsi per luxuriam id factum est, uitium tamen esse, sed uitium animi, non corporis, ideoque redhiberi non posse, quoniam aediles de corporalibus uitiis loquuntur: attamen ex empto actionem admittit.
同じくウィウィアーヌスは言う。 かつて誰かが神殿の周りで狂乱し、神託を告げたことがあったとしても、もし現在これを行っていないのであれば、何らの欠陥もない。 かつてそれを行ったという名目での訴えは、かつて熱病にかかったことがある場合と同様に、存在しない。 しかし、もし彼がそれにもかかわらずその欠陥にとどまり続け、神殿の周りで狂乱する習慣があり、狂人のように神託を告げるのであるならば、たとえそれが放縦によってなされたことであっても、やはり欠陥ではあるが、それは身体の欠陥ではなく精神の欠陥であり、それゆえ返還することはできない。 なぜなら造営官たちは身体の欠陥について述べているからである。 しかしながら、彼は売買契約に基づく訴えを認めている。
§21.1.1.11Idem dicit etiam in his, qui praeter modum timidi cupidi auarique sunt aut iracundi
同じく、過度に臆病、貪欲、強欲、あるいは怒りっぽい者たちについても、同様のことを言っている……

語釈・文法注

  1. §21.1.1.prsoli — soli は名詞 solum(土地)の属格で、ここでは属格の所有・所属機能を表し、「土地に属するもの」を意味する。
  2. §21.1.1.1quod eius — eius は指示代名詞 id の属格で、関係代名詞 quod に係る部分属格である。「その(=言明または約束された内容の)うち、…されるべきもの」という法律文言の定型表現である。
  3. §21.1.1.2dummodo sciamus — 接続詞 dummodo(…である限り)に接続法現在 sciamus が伴う、但し書き(条件・制限)の構文である。
  4. §21.1.1.7κατὰ τοῦ σὺτοῦ — 写本によるギリシア語の表記。標準的には κατὰ τοῦ αὐτοῦ(同一のものについて、重複して)と解釈され、直前の bis とともに、造営官が「病気(morbus)」と「欠陥(uitium)」を並記した冗長性を説明している。
  5. §21.1.1.9promitti — 動詞 promitto(約束する、保証する)の現在受動態不定詞。inquit(彼は言う)に導かれた間接話法において、非人称的に、あるいは「約束(保証)がなされる」という意味の対格不定詞構文(主語の省略)として機能している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §21.1.1.pr-21.1.1.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:21.1.1.pr-21.1.1.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。