Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §12.6.65.pr-12.6.65.9

返還請求の五つの根拠類型と非債弁済の性質

2041 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスは返還請求の対象となる5つの場合(和解、原因、条件、目的、非債務)を挙げ、それぞれの法的性質や返還範囲、および非債務の定義について論じている。

[PAULUS libro septimo decimo ad Plautium. ] §12.6.65.prIn summa, ut generaliter de repetitione tractemus, sciendum est dari aut ob transactionem aut ob causam aut propter condicionem aut ob rem aut indebitum: in quibus omnibus quaeritur de repetitione.
[パウルス『プラウティウス注解』第17巻] 要するに、返還請求について一般的に論ずるために、(何かが)和解のため、理由のため、条件のために、目的のため、あるいは非債務のために与えられるということを知るべきである。 これらすべての場合において、返還請求について問題となる。
§12.6.65.1Et quidem quod transactionis nomine datur, licet res nulla media fuerit, non repetitur: nam si lis fuit, hoc ipsum, quod a lite disceditur, causa uidetur esse.
そして確かに、和解の名目で与えられるものは、たとえいかなる中間の事柄も存在しなかったとしても、返還請求されない。 なぜなら、もし訴訟があったならば、訴訟から離脱するというこのこと自体が、(給付の)原因であるとみなされるからである。
sin autem euidens calumnia detegitur et transactio imperfecta est, repetitio dabitur.
しかし、もし明らかな詐称が暴かれ、かつ和解が未完成であるならば、返還請求が認められる。
§12.6.65.2Id quoque, quod ob causam datur, puta quod negotia mea adiuta ab eo putaui, licet non sit factum, quia donari uolui, quamuis falso mihi persuaserim, repeti non posse.
原因のために与えられるもの、例えば、私の事務が彼によって援助されたと私が思ったような場合、たとえそれがなされていなかったとしても、私が贈与することを望んだのであるから、たとえ誤って思い込んでいたとしても、返還請求することはできない。
§12.6.65.3Sed agere per condictionem propter condicionem legati uel hereditatis, siue non sit mihi legatum siue ademptum legatum, possum, ut repetam quod dedi, quoniam non contrahendi animo dederim, quia causa, propter quam dedi, non est secuta.
しかし、遺贈または遺産の条件のために(何かを与えた場合)、私に遺贈がなされなかったか、あるいは遺贈が撤回されたときには、私が与えたものを返還請求するために、不当利得返還請求によって訴えることが、私はできる。 なぜなら、私は契約を結ぶ意思で与えたのではなく、私が与えた理由が実現しなかったからである。
idem et si hereditatem adire nolui uel non potui.
私が遺産を相続することを望まなかったか、あるいはできなかった場合も同様である。
non idem potest dici, si seruus meus sub condicione heres institutus sit et ego dedero, deinde manumissus adierit: nam hoc casu secuta res est.
もし私の奴隷が条件付きで相続人に指定され、私が(条件成就のために何かを)与え、その後その奴隷が解放されて相続を承認した場合には、同様のことは言えない。 なぜなら、この場合には、目的が実現したからである。
§12.6.65.4Quod ob rem datur, ex bono et aequo habet repetitionem: ueluti si dem tibi, ut aliquid facias, nec feceris.
目的のために与えられるものは、善意と公平に基づき返還請求権を有する。 例えば、君が何かをするように私が君に(何かを)与えたのに、君がしなかった場合である。
§12.6.65.5Ei, qui indebitum repetit, et fructus et partus restitui debet deducta impensa.
非債務の返還を請求する者に対しては、経費を差し引いた上で、果実と産児の双方が返還されなければならない。
§12.6.65.6In frumento indebito soluto et bonitas est et, si consumpsit frumentum, pretium repetet.
非債務として小麦が支払われた場合、その品質も(考慮対象と)なり、また、もし彼が小麦を消費してしまったならば、その代金を返還請求することになる。
§12.6.65.7Sic habitatione data pecuniam condicam, non quidem quanti locari potuit, sed quanti tu conducturus fuisses.
同様に、居住が与えられた場合、私は金銭を不当利得返還請求することになるが、それはいくらで賃貸され得たかという額ではなく、君がいくらで借りるつもりであったかという額である。
§12.6.65.8Si seruum indebitum tibi dedi eumque manumisisti, si sciens hoc fecisti, teneberis ad pretium eius, si nesciens, non teneberis, sed propter operas eius liberti et ut hereditatem eius restituas.
もし私が君に非債務である奴隷を与え、君が彼を解放した場合、もし君が知ってこれを行ったならば、君はその代金について義務を負い、もし知らずに行ったのなら義務を負わないが、ただし、その解放自由人の労役のため、および彼の遺産を返還するためには(義務を負う)。
§12.6.65.9Indebitum est non tantum, quod omnino non debetur, sed et quod alii debetur, si alii soluatur, aut si id quod alius debebat alius quasi ipse debeat soluat.
非債務とは、まったく債務でないものだけを指すのではなく、ほかの人に負っているものが別の人に支払われた場合や、あるいは、ほかの人が負っていたものを別の人があたかも自分自身が負っているかのように支払った場合もそうである。

語釈・文法注

  1. 12.6.65.prdari — 対格の主語(aliquidなど)が明示されていないが、非人称受動形、あるいは「何かが与えられること」という一般的な意味として解釈される。sciendum est の補文である対格不定詞句を構成している。
  2. 12.6.65.2repeti non posse — 写本は repete としているが、受動不定詞 repeti と解する。これは pr. 節の sciendum est に支配される対格不定詞句の連続であり、全体として「原因のために与えられるものもまた…返還請求できない(ということを知るべきである)」という意味になる。
  3. 12.6.65.3quoniam non contrahendi animo dederim — dederim は接続法完了形。原因節 quoniam において、客観的な事実というよりは、給付を行った本人の主観的な意思(契約締結の意思がなかったこと)を前提として示しているため、接続法が用いられている。
  4. 12.6.65.8sed propter operas eius liberti et ut hereditatem eius restituas — 直前の non teneberis(責任を負わない)を制限する例外規定。文脈上、teneberis が省略されており、「解放自由人の労役のため、およびその遺産を返還するためには(責任を負う)」という限定的な返還義務があることを示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §12.6.65.pr-12.6.65.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:12.6.65.pr-12.6.65.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。