Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §1.9.7.pr-1.9.7.2

父の解放や除名と子孫の元老院身分の継承

166 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

元老院議員の地位をめぐり、解放された息子や父親の死後・除名後に宿され生まれた子、および祖父が元老院議員である場合の孫の地位の扱いについての法理が説明される。

[ULPIANUS libro primo ad legem Iuliam et Papiam. ] §1.9.7.prEmancipatum a patre senatore quasi senatoris filium haberi placet.
[ウルピアヌス『ユリウス・パピウス法註釈』第一巻] 元老院議員である父から解放された者も、元老院議員の息子とみなされるのが定説である。
§1.9.7.1Item Labeo scribit etiam eum, qui post mortem patris senatoris natus sit, quasi senatoris filium esse.
同様にラベオは、元老院議員である父の死後に生まれた者も、元老院議員の息子とみなされると書いている。
sed eum, qui posteaquam pater eius de senatu motus est, concipitur et nascitur, Proculus et Pegasus opinantur non esse quasi senatoris filium, quorum sententia uera est: nec enim proprie senatoris filius dicetur is, cuius pater senatu motus est antequam iste nasceretur.
しかし、父親が元老院から除名された後に懐胎され、かつ生まれた者については、プロクルスとペガススは元老院議員の息子とはみなされないと考えており、彼らの意見が正しい。 というのも、自分が生まれる前に父親が元老院から除名された者は、厳密な意味で元老院議員の息子とは呼ばれないからである。
si quis conceptus quidem sit, antequam pater eius senatu moueatur, natus autem post patris amissam dignitatem, magis est ut quasi senatoris filius intellegatur: tempus enim conceptionis spectandum plerisque placuit.
もしある者が、父親が元老院から除名される前に懐胎され、しかし父親がその地位を失った後に生まれたのであれば、元老院議員の息子とみなされるべきである。 なぜなら、多くの者にとって、懐胎の時期が考慮されるべきであるという見解が支持されているからである。
§1.9.7.2Si quis et patrem et auum habuerit senatorem, et quasi filius et quasi nepos senatoris intellegitur.
もしある者が父も祖父も元老院議員であったならば、その者は元老院議員の息子としても、孫としてもみなされる。
sed si pater amiserit dignitatem ante conceptionem huius, quaeri poterit an, quamuis quasi senatoris filius non intellegatur, quasi nepos tamen intellegi debeat: et magis est ut debeat, ut aui potius ei dignitas prosit, quam obsit casus patris.
しかし、もし父親がこの者の懐胎前に地位を失っていたならば、たとえ元老院議員の息子とはみなされないとしても、それでもやはり孫としてみなされるべきかどうかが問題となりうる。 そして、そうみなされるべきであるとする方がより妥当である。 それは、父親の没落が不利益を与えるよりも、むしろ祖父の地位がその者に益するようにするためである。

語釈・文法注

  1. 1.9.7.prEmancipatum a patre senatore quasi senatoris filium haberi placet — 対格不定詞構文。非人称動詞 `placet`(〜が認められている、定説である)の主語として、対格主語 `Emancipatum` と受動不定詞 `haberi` からなる句が機能している。前断片(1.9.6.pr)では解放によって「息子の名称」を失うとされたが、ここではユリウス・パピウス法の恩恵に関して「元老院議員の息子のように」扱われるという例外あるいは補足が示されている。
  2. 1.9.7.1post patris amissam dignitatem — 前置詞 `post` の後に名詞 `dignitatem` と完了分詞 `amissam` が置かれ、分詞が主導的に機能する、いわゆる「アブ・ウルベ・コンディタ(建国以来)」型の構造。「失われた地位の後」ではなく、「父親の地位が失われた後(喪失の後)」と解釈する。
  3. 1.9.7.1magis est ut — 非人称表現で、接続法(ここでは `intellegatur`)を伴う `ut` 節を導き、「〜であるとする方がより妥当である」「〜と解されるべきである」という、複数の学説の中で支持される法解釈の判断の傾きを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §1.9.7.pr-1.9.7.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:1.9.7.pr-1.9.7.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。