[POMPONIUS libro singulari enchiridii. ] §1.2.2.32Capta deinde Sardinia, mox Sicilia, item Hispania, deinde Narbonensi prouincia totidem praetores, quot prouinciae in dicionem uenerant, creati sunt, partim qui urbanis rebus, partim qui prouincialibus praeessent.
その後サルディニアが、次いでシキリアが、同様にヒスパニアが、次いでナルボネンシス属州が占領されたとき、支配下に入った属州と同じ数の法務官が創設され、一部は都市の事柄を、一部は属州の事柄を管轄することとなった。
deinde Cornelius Sulla quaestiones publicas constituit, ueluti de falso, de parricidio, de sicariis, et praetores quattuor adiecit.
その後、コルネリウス・スッラが公的査問所、例えば偽造に関するもの、親殺しに関するもの、暗殺者に関するものを設置し、法務官を四人追加した。
deinde Gaius Iulius Caesar duos praetores et duos aediles qui frumento praeessent et a Cerere cereales constituit.
その後、ガイウス・ユリウス・カエサルは、二人の法務官と、穀物を管轄しケレース神にちなんでケレアーレースと呼ばれる二人の按察官を設置した。
ita duodecim praetores, sex aediles sunt creati.
このようにして十二人の法務官、六人の按察官が創設された。
diuus deinde Augustus sedecim praetores constituit.
その後、神君アウグストゥスは十六人の法務官を設置した。
post deinde diuus Claudius duos praetores adiecit qui de fideicommisso ius dicerent, ex quibus unum diuus Titus detraxit: et adiecit diuus Nerua qui inter fiscum et priuatos ius diceret.
その後さらに、神君クラウディウスは信託遺贈について裁判を行う二人の法務官を追加し、彼らのうち一人を神君ティトゥスが削減した。 そして、神君ネルウァは国庫と私人の間で裁判を行う一人を追加した。
ita decem et octo praetores in ciuitate ius dicunt.
このようにして、十八人の法務官が市内で裁判を行っている。
§1.2.2.33Et haec omnia, quotiens in re publica sunt magistratus, obseruantur: quotiens autem proficiscuntur, unus relinquitur, qui ius dicat: is uocatur praefectus urbi.
そして、これらすべては、国家内に政務官たちがいるときには常に遵守される。 しかし、彼らが出発するときにはいつでも、裁判を行うための一人が残される。 その者は都市長官と呼ばれる。
qui praefectus olim constituebatur: postea fere Latinarum feriarum causa introductus est et quotannis obseruatur.
この長官は、かつては臨時に樹立されていたが、後に主としてラティウムの祭礼のために導入され、毎年遵守されている。
nam praefectus annonae et uigilum non sunt magistratus, sed extra ordinem utilitatis causa constituti sunt.
というのも、食糧長官や夜警長官は政務官ではなく、必要性(実用性)のために特別に(臨時に)設置されたものだからである。
et tamen hi, quos Cistiberes diximus, postea aediles senatus consulto creabantur.
しかしながら、我々がテヴェレ川のこちら側の者たち(五人官)と呼んだこれら平民の官職も、後に元老院決議によって按察官として創設されることとなった。
§1.2.2.34Ergo ex his omnibus decem tribuni plebis, consules duo, decem et octo praetores, sex aediles in ciuitate iura reddebant.
したがって、これらすべての者から、十人の平民護民官、二人の執政官、十八人の法務官、六人の按察官が市内で法を宣していた。
§1.2.2.35Iuris ciuilis scientiam plurimi et maximi uiri professi sunt: sed qui eorum maximae dignationis apud populum Romanum fuerunt, eorum in praesentia mentio habenda est, ut appareat, a quibus et qualibus haec iura orta et tradita sunt.
市民法の知識は、非常に多くの、また最も偉大な人々によって講じられてきた。 しかし、ローマ市民の間で最も高い評価を得た人々について、さしあたり言及されなければならない。 それは、誰によって、またどのような人々によって、これらの法が創始され伝達されたかを明らかにするためである。
et quidem ex omnibus, qui scientiam nancti sunt, ante Tiberium Coruncanium publice professum neminem traditur: ceteri autem ad hunc uel in latenti ius ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant.
そして実際、知識を獲得したすべての人々のうち、ティベリウス・コルンカニウス以前に公に教授した者は誰もいないと伝えられている。 それ以外の者たちは、この人に至るまでは市民法を秘密のうちに保持しようと考えており、学ぶことを望む人々に対して自らの時間を提供するよりも、むしろ相談者に対してのみ自らを進んで対応させていた。
§1.2.2.36Fuit autem in primis peritus PUBLIUS PAPIRIUS, qui leges regias in unum contulit.
さて、最初に専門家であったのは、王法を一つにまとめたプブリウス・パピリウスであった。
ab hoc APPIUS CLAUDIUS unus ex decemuiris, cuius maximum consilium in duodecim tabulis scribendis fuit.
彼に次ぐのが、十二表法の執筆において最大の計策を有した十人官の一人、アッピウス・クラウディウスである。
post hunc APPIUS CLAUDIUS eiusdem generis maximam scientiam habuit: hic Centemmanus appellatus est, Appiam uiam strauit et aquam Claudiam induxit et de Pyrrho in urbe non recipiendo sententiam tulit: hunc etiam actiones scripsisse traditum est primum de usurpationibus, qui liber non exstat: idem Appius Claudius, qui uidetur ab hoc processisse, R litteram inuenit, ut pro Ualesiis Ualerii essent et pro Fusiis Furii.
彼の後に、同じ家系のアッピウス・クラウディウスが最大の知識を有していた。 この者はケンテンマヌスと呼ばれ、アッピア街道を敷設し、クラウディア水道を引き込み、ピュロスを市内に受け入れないことについて意見を述べた。 この者もまた、取得時効の阻害について最初の行為訴訟(の書)を書いたと伝えられているが、その書は現存しない。 この同じアッピウス・クラウディウス(彼はこの前者のアッピウスから系譜を引いていると思われる)は、Rの文字を発明し、その結果、Ualesiiの代わりにUaleriiが、Fusiisの代わりにFuriiが存在するようになった。
§1.2.2.37Fuit post eos maximae scientiae SEMPRONIUS, quem populus Romanus σοφὸν appellauit, nec quisquam ante hunc aut post hunc hoc nomine cognominatus est.
彼らの後に、ローマ市民が「ソポス(賢者)」と呼んだ、最大の知識を持つセンプロニウスがいた。 彼以前にも以後にも、誰もこの名で呼ばれた者はいない。
GAIUS SCIPIO NASICA, qui optimus a senatu appellatus est: cui etiam publice domus in sacra uia data est, quo facilius consuli posset.
また、元老院によって「最善の者」と呼ばれたガイウス・スキピオ・ナシカがいた。 彼には、より容易に相談されうるように、聖道に公邸が公に与えられた。
deinde QUINTUS MUCIUS, qui ad Carthaginienses missus legatus, cum essent duae tesserae positae una pacis altera belli, arbitrio sibi dato, utram uellet referret Romam, utramque sustulit et ait Carthaginienses petere debere, utram mallent accipere.
次いでクィントゥス・ムキウスがいた。 彼はカルタゴ人への使節として派遣されたとき、平和を示すものと戦争を示すものの二つの札が置かれ、どちらをローマに持ち帰ることを望むかという決定権が自分に与えられたが、両方の札を取り上げ、カルタゴ人自身がどちらを受け取ることを望むか尋ねるべきであると言った。
§1.2.2.38Post hos fuit TIBERIUS CORUNCANIUS, ut dixi, qui primus profiteri coepit: cuius tamen scriptum nullum exstat, sed responsa complura et memorabilia eius fuerunt.
彼らの後に、私が言ったように、最初に公開教授を始めたティベリウス・コルンカニウスがいた。 彼の著作は何も現存しないが、彼の数々の記憶されるべき回答が存在した。
deinde SEXTUS AELIUS et frater eius PUBLIUS AELIUS et PUBLIUS ATILIUS maximam scientiam in profitendo habuerunt, ut duo Aelii etiam consules fuerint, Atilius autem primus a populo Sapiens appellatus est.
次いでセクストゥス・アエリウスと、その兄弟プブリウス・アエリウス、およびプブリウス・アティリウスが、公開教授において最大の知識を有していた。 二人のアエリウスは執政官にもなり、アティリウスは市民から最初に「サピエンス(賢者)」と呼ばれた。
Sextum Aelium etiam Ennius laudauit et exstat illius liber qui inscribitur 'tripertita', qui liber ueluti cunabula iuris continet: tripertita autem dicitur, quoniam lege duodecim tabularum praeposita iungitur interpretatio, deinde subtexitur legis actio.
セクストゥス・アエリウスはエンニウスによっても称賛され、彼の書『三部書』が現存している。 この書は、いわば法の揺籃を含んでいる。 これが『三部書』と呼ばれるのは、十二表法がまず提示され、それに解釈が結合され、その後に法律による訴訟(行為訴訟)が織り込まれているからである。
eiusdem esse tres alii libri referuntur, quos tamen quidam negant eiusdem esse: hos sectatus ad aliquid est Cato.
同じ著者のものとして他に三冊の書があると伝えられているが、一部の者はそれらが同じ著者のものではないと否定している。 カトはある程度これらに倣った。
deinde MARCUS CATO princeps Porciae familiae, cuius et libri exstant: sed plurimi filii eius, ex quibus ceteri oriuntur.
次いで、ポルキウス家の始祖であるマルクス・カトがおり、彼の書も現存している。 しかし、その息子によるものが最も多く、それらから他のすべての書が生じている。