[POMPONIUS libro singulari enchiridii. ] §1.2.2.32Capta deinde Sardinia, mox Sicilia, item Hispania, deinde Narbonensi prouincia totidem praetores, quot prouinciae in dicionem uenerant, creati sunt, partim qui urbanis rebus, partim qui prouincialibus praeessent.
그 후 사르디니아가, 이어서 시칠리아가, 마찬가지로 히스파니아가, 이어서 나르보넨시스 속주가 점령되었을 때, 지배하에 들어온 속주들의 수만큼 법무관들이 창설되었으니, 일부는 도시의 사무를, 일부는 속주의 사무를 주재하도록 하기 위함이었다.
deinde Cornelius Sulla quaestiones publicas constituit, ueluti de falso, de parricidio, de sicariis, et praetores quattuor adiecit.
그 후 코르넬리우스 술라가 공적 사문소, 예컨대 위조에 관한 것, 친족살해에 관한 것, 암살자에 관한 것을 설치하고 법무관 네 명을 추가했다.
deinde Gaius Iulius Caesar duos praetores et duos aediles qui frumento praeessent et a Cerere cereales constituit.
그 후 가이우스 율리우스 카이사르는 두 명의 법무관과 곡물을 주재하며 케레스 여신에게서 따와 케레알레스라 불린 두 명의 안찰관을 수립했다.
ita duodecim praetores, sex aediles sunt creati.
이리하여 열두 명의 법무관과 여섯 명의 안찰관이 창설되었다.
diuus deinde Augustus sedecim praetores constituit.
그 후 신격화된 아우구스투스는 열여섯 명의 법무관을 수립했다.
post deinde diuus Claudius duos praetores adiecit qui de fideicommisso ius dicerent, ex quibus unum diuus Titus detraxit: et adiecit diuus Nerua qui inter fiscum et priuatos ius diceret.
그 뒤에 신격화된 클라우디우스는 신탁유증에 관해 사법을 행할 두 명의 법무관을 추가하였고, 이들 중 한 명을 신격화된 티투스가 줄였다. 그리고 신격화된 네르바가 국고와 사인들 사이에 사법을 행할 한 명을 추가했다.
ita decem et octo praetores in ciuitate ius dicunt.
이리하여 열여덟 명의 법무관이 도시에서 사법을 행하고 있다.
§1.2.2.33Et haec omnia, quotiens in re publica sunt magistratus, obseruantur: quotiens autem proficiscuntur, unus relinquitur, qui ius dicat: is uocatur praefectus urbi.
그리고 이 모든 것은 국가에 정무관들이 있을 때마다 준수된다. 그러나 그들이 출발할 때마다 한 명이 사법을 행하기 위해 남겨지니, 그는 도시장관이라 불린다.
qui praefectus olim constituebatur: postea fere Latinarum feriarum causa introductus est et quotannis obseruatur.
이 장관은 옛날에는 임시로 수립되었으나, 나중에는 대체로 라티움 축제를 위해 도입되어 매년 준수되고 있다.
nam praefectus annonae et uigilum non sunt magistratus, sed extra ordinem utilitatis causa constituti sunt.
왜냐하면 식량장관과 야경장관은 정무관이 아니라, 필요성(실용성)을 위해 특별히(임시로) 수립되었기 때문이다.
et tamen hi, quos Cistiberes diximus, postea aediles senatus consulto creabantur.
하지만 우리가 테베레강 이편의 자들(5인관)이라 불렀던 이들도 나중에는 원로원 결의에 의해 안찰관으로 창설되었다.
§1.2.2.34Ergo ex his omnibus decem tribuni plebis, consules duo, decem et octo praetores, sex aediles in ciuitate iura reddebant.
그러므로 이 모든 자들 중에서 열 명의 평민호민관, 두 명의 집정관, 열여덟 명의 법무관, 여섯 명의 안찰관이 도시에서 사법을 행하고 있었다.
§1.2.2.35Iuris ciuilis scientiam plurimi et maximi uiri professi sunt: sed qui eorum maximae dignationis apud populum Romanum fuerunt, eorum in praesentia mentio habenda est, ut appareat, a quibus et qualibus haec iura orta et tradita sunt.
시민법의 지식은 아주 많고 가장 위대한 이들에 의해 교수되어 왔다. 하지만 그들 중 로마 인민들 사이에서 가장 높은 존경을 받았던 이들에 대해 우선 언급해야 하니, 이는 누구에 의해 그리고 어떠한 이들에 의해 이 법들이 시작되고 전수되었는지를 밝히기 위함이다.
et quidem ex omnibus, qui scientiam nancti sunt, ante Tiberium Coruncanium publice professum neminem traditur: ceteri autem ad hunc uel in latenti ius ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant.
그리고 실제로 지식을 획득한 모든 이들 중에서, 티베리우스 코룬카니우스 이전에 공적으로 교수한 이는 아무도 없다고 전해진다. 그 외의 자들은 이 사람에 이르기까지 시민법을 비밀 속에 간직하려 생각했고, 배우기를 원하는 자들보다는 오직 상담자들에게만 자신들의 시간을 내어주었다.
§1.2.2.36Fuit autem in primis peritus PUBLIUS PAPIRIUS, qui leges regias in unum contulit.
그런데 가장 먼저 전문적이었던 이는 왕법들을 하나로 모은 푸블리우스 파피리우스였다.
ab hoc APPIUS CLAUDIUS unus ex decemuiris, cuius maximum consilium in duodecim tabulis scribendis fuit.
그 다음이 12표법을 작성하는 데 가장 큰 지략을 가졌던 10인관 중 한 명인 아피우스 클라우디우스였다.
post hunc APPIUS CLAUDIUS eiusdem generis maximam scientiam habuit: hic Centemmanus appellatus est, Appiam uiam strauit et aquam Claudiam induxit et de Pyrrho in urbe non recipiendo sententiam tulit: hunc etiam actiones scripsisse traditum est primum de usurpationibus, qui liber non exstat: idem Appius Claudius, qui uidetur ab hoc processisse, R litteram inuenit, ut pro Ualesiis Ualerii essent et pro Fusiis Furii.
그의 뒤를 이어 같은 가문의 아피우스 클라우디우스가 가장 큰 지식을 가졌으니, 이 자는 켄템마누스라 불렸고, 아피아 가도를 부설하고 클라우디아 수도를 끌어들였으며 시내에 피로스를 받아들이지 않는 것에 관해 의견을 개진했다. 이 자 또한 취득시효 중단에 관한 행위소송을 최초로 썼다고 전해지나 그 책은 현존하지 않는다. 이 동일한 아피우스 클라우디우스(그는 이 전자의 아피우스로부터 유래한 것으로 보인다)는 R 자를 발명하여, Valesii 대신 Valerii가 있고 Fusii 대신 Furii가 있게 하였다.
§1.2.2.37Fuit post eos maximae scientiae SEMPRONIUS, quem populus Romanus σοφὸν appellauit, nec quisquam ante hunc aut post hunc hoc nomine cognominatus est.
그들 뒤에는 로마 인민이 '소포스(현자)'라 불렀던, 가장 큰 지식을 가진 셈프로니우스가 있었으니, 그 이전이나 그 이후로도 아무도 이 이름으로 불린 자가 없다.
GAIUS SCIPIO NASICA, qui optimus a senatu appellatus est: cui etiam publice domus in sacra uia data est, quo facilius consuli posset.
또한 원로원에 의해 '가장 선한 자'라 불린 가이우스 시피오 나시카가 있었으니, 그에게는 더 용이하게 상담을 받을 수 있도록 성도에 공적으로 주택이 주어졌다.
deinde QUINTUS MUCIUS, qui ad Carthaginienses missus legatus, cum essent duae tesserae positae una pacis altera belli, arbitrio sibi dato, utram uellet referret Romam, utramque sustulit et ait Carthaginienses petere debere, utram mallent accipere.
그 다음 퀸투스 무키우스가 있었으니, 그는 카르타고인들에게 사절로 파견되었을 때 평화와 전쟁을 뜻하는 두 개의 나무패가 놓이자 어느 쪽을 로마로 가져가기를 원하는지 결정권이 주어졌음에도 둘 다 들어 올리며 카르타고인들이 어느 쪽을 받기를 원하는지 물어야 한다고 말했다.
§1.2.2.38Post hos fuit TIBERIUS CORUNCANIUS, ut dixi, qui primus profiteri coepit: cuius tamen scriptum nullum exstat, sed responsa complura et memorabilia eius fuerunt.
이들 뒤에는 내가 말했듯이 최초로 공적 교수를 시작한 티베리우스 코룬카니우스가 있었으니, 그의 저술은 전해지지 않으나 그의 수많은 기념비적인 답변들이 존재했다.
deinde SEXTUS AELIUS et frater eius PUBLIUS AELIUS et PUBLIUS ATILIUS maximam scientiam in profitendo habuerunt, ut duo Aelii etiam consules fuerint, Atilius autem primus a populo Sapiens appellatus est.
그 후 섹스투스 에일리우스와 그의 형제 푸블리우스 에일리우스, 그리고 푸블리우스 아틸리우스가 공적 교수에서 가장 큰 지식을 가졌으니, 두 에일리우스는 집정관까지 지냈고 아틸리우스는 인민에 의해 최초로 '사피엔스(현자)'라 불렸다.
Sextum Aelium etiam Ennius laudauit et exstat illius liber qui inscribitur 'tripertita', qui liber ueluti cunabula iuris continet: tripertita autem dicitur, quoniam lege duodecim tabularum praeposita iungitur interpretatio, deinde subtexitur legis actio.
섹스투스 에일리우스는 엔니우스에 의해서도 찬양받았으며 그의 책 『3부서』가 현존하는데, 이 책은 말하자면 법의 요람을 포함하고 있다. 이 책이 『3부서』라 불리는 이유는 12표법이 먼저 제시되고 거기에 해석이 결합되며, 그 뒤에 법률 소송(행위소송)이 엮여 있기 때문이다.
eiusdem esse tres alii libri referuntur, quos tamen quidam negant eiusdem esse: hos sectatus ad aliquid est Cato.
동일한 저자의 다른 세 권의 책이 전해지나 어떤 이들은 그것이 동일한 저자의 것이 아니라고 부정한다. 카토는 어떤 점에 있어 이들을 모방했다.
deinde MARCUS CATO princeps Porciae familiae, cuius et libri exstant: sed plurimi filii eius, ex quibus ceteri oriuntur.
그 다음 포르키우스 가문의 시조인 마르쿠스 카토가 있었고 그의 책도 현존하나, 그 아들의 책이 가장 많으며 다른 책들은 이로부터 유래했다.