[POMPONIUS libro singulari enchiridii. ] §1.2.2.21Itemque ut essent qui aedibus praeessent, in quibus omnia scita sua plebs deferebat, duos ex plebe constituerunt, qui etiam aediles appellati sunt.
また同様に、平民がそのすべての決議を運び込む神殿を管理する者が存在するように、彼らは平民の中から二人を樹立し、彼らはまた按察官とも呼ばれた。
§1.2.2.22Deinde cum aerarium populi auctius esse coepisset, ut essent qui illi praeessent, constituti sunt quaestores, qui pecuniae praeessent, dicti ab eo quod inquirendae et conseruandae pecuniae causa creati erant.
その後、民衆の国庫がより豊かになり始めたとき、それを管理する者が存在するように、資金を管理する財務官たちが樹立された。 彼らは、資金を調査し保管するために創設されたということからそう呼ばれた。
§1.2.2.23Et quia, ut diximus, de capite ciuis Romani iniussu populi non erat lege permissum consulibus ius dicere, propterea quaestores constituebantur a populo, qui capitalibus rebus praeessent: hi appellabantur quaestores parricidii, quorum etiam meminit lex duodecim tabularum.
そして、我々が言ったように、民衆の命令なしにローマ市民の生命に関して裁判を行うことは法律によって執政官たちに許されていなかったため、そのために死刑案件を管轄する財務官たちが民衆によって樹立されていた。 彼らは殺人裁判財務官と呼ばれ、彼らについては十二表法も言及している。
§1.2.2.24Et cum placuisset leges quoque ferri, latum est ad populum, uti omnes magistratu se abdicarent, quo decemuiri constituti anno uno cum magistratum prorogarent sibi et cum iniuriose tractarent neque uellent deinceps sufficere magistratibus, ut ipsi et factio sua perpetuo rem publicam occupatum retineret: nimia atque aspera dominatione eo rem perduxerant, ut exercitus a re publica secederet.
そして、法律も制定されることが決定されたとき、すべての者が政務官職を辞任することが民衆に提案され、その結果、樹立された十人官は、一年の間、自らのために任期を延長し、不当な扱いをし、その後に政務官を補充しようとせず、自分たちとその派閥が永久に国家を占拠し続けようとした。 彼らは過度で過酷な支配によって事態をそこまで導いたため、軍隊が国家から退去するに至った。
initium fuisse secessionis dicitur Uerginius quidam, qui cum animaduertisset Appium Claudium contra ius, quod ipse ex uetere iure in duodecim tabulas transtulerat, uindicias filiae suae a se abdixisse et secundum eum, qui in seruitutem ab eo suppositus petierat, dixisse captumque amore uirginis omne fas ac nefas miscuisse: indignatus, quod uetustissima iuris obseruantia in persona filiae suae defecisset (utpote cum Brutus, qui primus Romae consul fuit, uindicias secundum libertatem dixisset in persona Uindicis Uitelliorum serui, qui proditionis coniurationem indicio suo detexerat) et castitatem filiae uitae quoque eius praeferendam putaret, arrepto cultro de taberna lanionis filiam interfecit in hoc scilicet, ut morte uirginis contumeliam stupri arceret, ac protinus recens a caede madenteque adhuc filiae cruore ad commilitones confugit.
退去の始まりとなったのは、あるウェルギニウスであったと言われている。 彼は、アッピウス・クラウディウスが、自らが古い法から十二表法へと移植した法に反して、彼の娘の占有の主張を彼から奪い、彼によって身代わりに仕立て上げられて彼女を奴隷として請求した者の有利になるように判決を言い渡し、その乙女への愛に囚われてあらゆる正義と不義を混同したことに気づいたとき、法の最も古い遵守が自分の娘の身において踏みにじられたことに憤慨し(何となれば、ローマで最初の執政官であったブルトゥスは、密告によって反逆の陰謀を暴いたウィテッリウス家の奴隷であったウィンディクスの身において、自由の側に立つ占有を宣言したからである)、また娘の純潔は彼女の生命よりも優先されるべきであると考えたため、肉屋の店から包丁をひったくって、娘を殺害した。 それはもちろん、乙女の死によって強姦の屈辱を防ぐためであり、そして直ちに、殺害から間もなく、娘の血でまだ濡れたまま、戦友たちのもとへ逃れた。
qui uniuersi de Algido, ubi tunc belli gerendi causa legiones erant, relictis ducibus pristinis signa in Auentinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati.
彼らは全員、当時戦争を行うために軍団が駐留していたアルギドゥス山から、かつての将軍たちを置き去りにして軍旗をアウェンティヌスの丘へと移し、すべての都市平民もすぐに同じ場所へと集まり、民衆の合意によって十人官たちは一部は牢獄で殺害された。
ita rursus res publica suum statum recepit.
このようにして、国家は再びその旧態を回復した。
§1.2.2.25Deinde cum post aliquot annos duodecim tabulae latae sunt et plebs contenderet cum patribus et uellet ex suo quoque corpore consules creare et patres recusarent: factum est, ut tribuni militum crearentur partim ex plebe, partim ex patribus consulari potestate.
その後、数年して十二表法が制定され、平民が貴族と争い、自らの集団からも執政官を創設することを望み、貴族がそれを拒否したとき、一部は平民から、一部は貴族から、執政官権限を持つ軍事護民官が創設されることとなった。
hique constituti sunt uario numero: interdum enim uiginti || fuerunt, interdum plures, nonnumquam pauciores.
そして、彼らは様々な人数で樹立された。 というのも、ある時は二十人であり、ある時はそれ以上であり、またある時はそれ以下であったからである。
§1.2.2.26Deinde cum placuisset creari etiam ex plebe consules, coeperunt ex utroque corpore constitui.
その後、平民からも執政官が創設されることが決定されたとき、双方の集団から樹立され始めた。
tunc, ut aliquo pluris patres haberent, placuit duos ex numero patrum constitui: ita facti sunt aediles curules.
そのとき、貴族が何かにおいてより多くを有するように、貴族の数から二人が樹立されることが決定された。 このようにして高級按察官が作られた。
§1.2.2.27Cumque consules auocarentur bellis finitimis neque esset qui in ciuitate ius reddere posset, factum est, ut praetor quoque crearetur, qui urbanus appellatus est, quod in urbe ius redderet.
そして、執政官たちが近隣との戦争に呼び出され、市民社会の中で裁判を行うことができる者がいなくなったとき、もう一人の政務官である法務官も創設されることとなった。 彼は、市内で裁判を行うということから首都法務官と呼ばれた。
§1.2.2.28Post aliquot deinde annos non sufficiente co praetore, quod multa turba etiam peregrinorum in ciuitatem ueniret, creatus est et alius praetor, qui peregrinus appellatus est ab eo, quod plerumque inter peregrinos ius dicebat.
その後数年して、この法務官一人では十分でなくなった。 なぜなら、多くの外国人の群衆もまた市民社会に入り込んできたからである。 そこで、もう一人の法務官が創設された。 彼は、主として外国人の間で裁判を行ったということから外国人法務官と呼ばれた。
§1.2.2.29Deinde cum esset necessarius magistratus qui hastae praeessent, decemuiri in litibus iudicandis sunt constituti.
その後、槍裁判を統括する政務官が必要となったとき、訴訟を裁くための十人官たちが樹立された。
§1.2.2.30Constituti sunt eodem tempore et quattuoruiri qui curam uiarum agerent, et triumuiri monetales aeris argenti auri flatores, et triumuiri capitales qui carceris custodiam haberent, ut cum animaduerti oporteret interuentu eorum fieret.
同じ時期に、道路の管理を行う四人官、銅・銀・金の鋳造を行う三人造幣官、および監獄の守衛を行い、処罰を行う必要があるときには彼らの立ち会いのもとで行われるようにする三人死刑治安官も樹立された。
§1.2.2.31Et quia magistratibus uespertinis temporibus in publicum esse inconueniens erat, quinqueuiri constituti sunt cis Tiberim et ultis Tiberim, qui possint pro magistratibus fungi.
そして、政務官たちにとって夜間の時間帯に公の場にいることは不都合であったため、政務官たちの職務を代行できるように、テヴェレ川のこちら側とあちら側に五人官が樹立された。