[POMPONIUS libro singulari enchiridii. ] §1.2.2.39Post hos fuerunt PUBLIUS MUCIUS et BRUTUS et MANILIUS, qui fundauerunt ius ciuile.
彼らの後に、市民法を基礎づけたプブリウス・ムキウス、ブルトゥス、およびマニリウスがいた。
ex his Publius Mucius etiam decem libellos reliquit, Brutus septem, Manilius tres: et extant uolumina scripta Manilii monumenta.
彼らのうちプブリウス・ムキウスは十冊の小著をも残し、ブルトゥスは七冊、マニリウスは三冊を残した。 そして、マニリウスの著作である巻物が記念碑的著作として現存している。
illi duo consulares fuerunt, Brutus praetorius, Publius autem Mucius etiam pontifex maximus.
あの二人は執政官経験者であり、ブルトゥスは法務官経験者、プブリウス・ムキウスはさらに最高神祇官でもあった。
§1.2.2.40Ab his profecti sunt PUBLIUS RUTILIUS RUFUS, qui Romae consul et Asiae proconsul fuit, PAULUS UERGINIUS et QUINTUS TUBERO ille stoicus Pansae auditor, qui et ipse consul.
彼らから出発したのが、ローマで執政官、アジアで前執政官であったプブリウス・ルティリウス・ルフス、パウル・ウェルギニウス、およびパンサの聴講者であり彼自身も執政官であったあのストア派のクィントゥス・トゥベロである。
etiam SEXTUS POMPEIUS Gnaei Pompeii patruus fuit eodem tempore: et COELIUS ANTIPATER, qui historias conscripsit, sed plus eloquentiae quam scientiae iuris operam dedit: etiam LUCIUS CRASSUS frater Publii Mucii, qui Munianus dictus est: hunc Cicero ait iurisconsultorum disertissimum.
また、グナエウス・ポンペイウスの叔父であるセクストゥス・ポンペイウスも同時代にいた。 そして歴史書を執筆したコエリウス・アンティパテルがいたが、彼は法の知識よりも雄弁術に多くの努力を注いだ。 さらに、ムニアヌスと呼ばれたプブリウス・ムキウスの兄弟ルキウス・クラッススもいた。 彼についてキケロは「法学者の中で最も雄弁な者」と言っている。
§1.2.2.41Post hos QUINTUS MUCIUS Publii filius pontifex maximus ius ciuile primus constituit generatim in libros decem et octo redigendo.
彼らの後に、プブリウスの息子である最高神祇官クィントゥス・ムキウスが、市民法を十八巻の本に体系的に分類してまとめることによって、初めてこれを確立した。
§1.2.2.42Mucii auditores fuerunt complures, sed praecipuae auctoritatis AQUILIUS GALLUS, BALBUS LUCILIUS, SEXTUS PAPIRIUS, GAIUS IUUENTIUS: ex quibus Gallum maximae auctoritatis apud populum fuisse Seruius dicit.
ムキウスの聴講者たちは数多くいたが、特に権威があったのはアキリウス・ガッルス、バルブス・ルキリウス、セクストゥス·パピリウス、ガイウス・ユウェンティウスである。 彼らのうち、ガッルスが民衆の間で最大の権威を持っていたとセルウィウスは言っている。
omnes tamen hi a Seruio Sulpicio nominantur: alioquin per se eorum scripta non talia exstant, ut ea omnes appetant: denique nec uersantur omnino scripta eorum inter manus hominum, sed Seruius libros suos compleuit, pro cuius scriptura ipsorum quoque memoria habetur.
しかし、これら全員がセルウィウス・スルピキウスによって名指しで言及されている。 そうでなければ、彼ら自身の著作としては、誰もがそれを求めるようなものとしては現存していない。 要するに、彼らの著作は全く人々の手の中で扱われておらず、むしろセルウィウスが彼らの知見で自身の著書を満たしたのであり、彼の記述のおかげで彼ら自身の記憶も保持されているのである。
§1.2.2.43SERUIUS autem SULPICIUS cum in causis orandis primum locum aut pro certo post Marcum Tullium optineret, traditur ad consulendum Quintum Mucium de re amici sui peruenisse cumque eum sibi respondisse de iure Seruius parum intellexisset, iterum Quintum interrogasse et a Quinto Mucio responsum esse nec tamen percepisse, et ita obiurgatum esse a Quinto Mucio: nam||que eum dixisse turpe esse patricio et nobili et causas oranti ius in quo uersaretur ignorare.
さてセルウィウス・スルピキウスは、訴訟の弁護において第一位を、あるいは確かにマルクス・トゥッリウスに次ぐ位置を占めていたが、自分の友人の件についてクィントゥス・ムキウスに相談するために彼のもとを訪れたと伝えられている。 そして、彼が自分に対して法についての回答を与えたのをセルウィウスが十分に理解できなかったため、再びクィントゥスに質問し、クィントゥス・ムキウスから回答されたが、それでもやはり理解できなかった。 そしてそのようにしてクィントゥス・ムキウスから叱責された。 というのも、彼は、パトリキであり貴族であり訴訟を弁護する者にとって、自分が携わっている法を知らないことは恥ずべきことである、と言ったからである。
ea uelut contumelia Seruius tactus operam dedit iuri ciuili et plurimum eos, de quibus locuti sumus, audiit, institutus a Balbo Lucilio, instructus autem maxime a Gallo Aquilio, qui fuit Cercinae: itaque libri complures eius extant Cercinae confecti.
この屈辱のようなものに動かされて、セルウィウスは市民法に専念し、我々が言及した人々の講義を数多く聴講した。 彼はバルブス・ルキリウスによって手ほどきを受け、ケルキナにいたガッルス・アキリウスによって最も多く教え込まれた。 そのため、彼の多くの書物がケルキナで執筆されて現存している。
hic cum in legatione perisset, statuam ei populus Romanus pro rostris posuit, et hodieque exstat pro rostris Augusti.
彼が使節派遣中に亡くなったとき、ローマ市民はロストラの前に彼の像を建てた。 そしてそれは今日でもアウグストゥスのロストラの前に現存している。
huius uolumina complura exstant: reliquit autem prope centum et octaginta libros.
彼の著作は数多く現存している。 彼は実に百八十冊近い本を残した。
§1.2.2.44Ab hoc plurimi profecerunt, fere tamen hi libros conscripserunt: ALFENUS UARUS GAIUS, AULUS OFILIUS, TITUS CAESIUS, AUFIDIUS TUCCA, AUFIDIUS NAMUSA, FLAUIUS PRISCUS, GAIUS ATEIUS, PACUUIUS LABEO ANTISTIUS Labeonis Antisti pater, CINNA, PUBLICIUS GELLIUS. ex his decem libros octo conscripserunt, quorum omnes qui fuerunt libri digesti sunt ab Aufidio Namusa in centum quadraginta libros.
彼から非常に多くの者が学び、主に以下の者たちが書物を執筆した。 アルフェヌス・ワルス・ガイウス、アウルス・オフィリウス、ティトゥス・カエシウス、アウフィディウス・トゥッカ、アウフィディウス・ナムサ、フラウィウス・プリスクス、ガイウス・アテイウス、パクスウィウス・ラベオ・アンティスティウス(ラベオ・アンティスティの父)、キンナ、プブリキウス・ゲッリウス。 これら十人のうち八人が書物を執筆し、それらの書物のすべてが、アウフィディウス・ナムサによって百四十冊の本に整理された。
ex his auditoribus plurimum auctoritatis habuit Alfenus Uarus et Aulus Ofilius, ex quibus Uarus et consul fuit, Ofilius in equestri ordine perseuerauit.
これらの聴講者のうち、アルフェヌス・ワルスとアウルス・オフィリウスが最も大きな権威を持っていた。 彼らのうちワルスは執政官にもなったが、オフィリウスは騎士身分にとどまった。
is fuit Caesari familiarissimus et libros de iure ciuili plurimos et qui omnem partem operis fundarent reliquit.
彼はカエサルと極めて親密であり、市民法に関する非常に多くの書物と、その事業のあらゆる部門を基礎づけるような書物を残した。
nam de legibus uicensimae primus conscribit: de iurisdictione idem edictum praetoris primus diligenter composuit, nam ante eum Seruius duos libros ad Brutum perquam breuissimos ad edictum subscriptos reliquit.
というのも、彼は五分比一税の法律について最初に執筆し、同様に、司法管轄権に関して法務官告示を最初に丹念に編纂したからである。 なぜなら、彼の前にセルウィウスが告示に付されたブルトゥス宛ての極めて簡潔な二冊の書物を残したにすぎなかったからである。
§1.2.2.45Fuit eodem tempore et TREBATIUS, qui idem Corneli Maximi auditor fuit: AULUS CASCELLIUS, Quintus Mucius Uolusii auditor, denique in illius honorem testamento Publium Mucium nepotem eius reliquit heredem.
同時代には、同じくコルネリウス・マクシムスの聴講者であったトレバティウスもいた。 また、クィントゥス・ムキウスの弟子であるウォルシウスの聴講者であったアウルス・カスケッリウスがいた。 そしてついに、彼への敬意を表して、遺言によってその孫であるプブリウス・ムキウスを相続人に指定した。
fuit autem quaestorius nec ultra proficere uoluit, cum illi etiam Augustus consulatum offerret.
彼は財務官経験者であり、アウグストゥスが彼に執政官職を提示したときでさえ、それ以上昇進することを望まなかった。
ex his Trebatius peritior Cascellio, Cascellius Trebatio eloquentior fuisse dicitur, Ofilius utroque doctior.
彼らのうち、トレバティウスはカスケッリウスよりも実務に熟達しており、カスケッリウスはトレバティウスよりも雄弁であり、オフィリウスは両者よりも学識が深かったと言われている。
Cascellii scripta non exstant nisi unus liber bene dictorum, Trebatii complures, sed minus frequentantur.
カスケッリウスの著作は『名言集』一冊を除いて現存せず、トレバティウスのものは数多くあるが、あまり読まれていない。