Humanitext Reader

ローマ皇帝群像 · アエリウス §3-4

エリウス・ウェルスの官歴と早逝

2 / 3 箇所 · ラテン語

要旨

ハドリアヌスによって養子とされたエリウス・ウェルスの官職経歴と極めて虚弱な健康状態、および彼の早逝を予見したハドリアヌスの占星術的知識が描かれる。ウェルスは属州から帰還後、1月1日の新年に急死し、ハドリアヌスは彼のための公式な喪を禁じた。

§3Adoptatus autem Helius Verus ab Hadriano eo tempore quo iam, ut superius diximus, parum vigebat et de successore necessario cogitabat, statimque praetor factus et Pannoniis dux ac rector impositus, mox consul creatus et, quia erat deputatus imperio, iterum consul designatus est.
さて、エリウス・ウェルスがハドリアヌスによって養子にされたのは、前述のようにハドリアヌスがすでに体力を衰えさせ、後継者についてどうしても考えざるを得なかった時期のことでした。 彼はすぐにプラエトル(法務官)に任命され、パンノニアの軍司令官兼総督に据えられ、まもなくコンスル(執政官)に選出され、帝国を委ねられることになっていたため、再び次期コンスルに指名されました。
datum etiam populo congiarium causa eius adoptionis conlatumque militibus sestertium ter milies, circenses editi, neque quicquam praetermissum quod posset laetitiam publicam frequentare.
また、この養子縁組を理由に民衆にはコンギアリウム(祝金)が与えられ、兵士たちには3億セステルティウスが配られ、キルクス(戦車競走)の競技会が催され、公の喜びを満たすために可能な限りのあらゆる手が尽くされました。
tantumque apud Hadrianum principem valuit ut praeter adoptionis adfectum, quo ei videbatur adiunctus, solus omnia, quae cuperet, etiam per litteras impetraret.
そして彼はハドリアヌス帝に対して非常に強い影響力を持っていたため、彼を結びつけていると思われた養子としての愛情のほかに、望むすべてのことを、書簡を通じてさえ彼一人の力で勝ち取ることができました。
nec provinciae quidem, cui praepositus erat, defuit;
また、彼が総督として派遣された属州に対しても、決してその任務を怠ることはありませんでした。
nam bene gestis rebus vel potius feliciter etiamsi non summi, medii tamen obtinuit ducis famam.
というのも、彼は職務を立派に、あるいはむしろ幸運に遂行し、最高ではないにしても、並の司令官としての名声を得たからです。
Hic tamen valetudinis adeo miserae fuit ut Hadrianum statim adoptionis paenituerit potueritque eum amovere a familia imperatoria, cum saepe de aliis cogitaret, si forte vixisset.
しかしながら、彼はあまりにも悲惨な健康状態であったため、ハドリアヌスはすぐに養子にしたことを後悔し、もし仮に生き長らえていたならば、しばしば他の者たちを後継者に考えつつ、彼を皇帝の家族から排除することができたほどでした。
fertur denique ab iis qui Hadriani vitam diligentius in litteras rettulerunt Hadrianum Veri scisse genituram et eum, quem non multum ad rem publicam regendam probarat, ob hoc tantum adoptasse ut suae satisfaceret voluptati et, ut quidam dicunt, iuri iurando, quod intercessisse inter ipsum ac Verum secretis condicionibus ferebatur.
最後に、ハドリアヌスの生涯をより熱心に著述した人々の伝えるところによれば、ハドリアヌスはウェルスのホロスコープを知っており、国家を統治するにはあまり適していないと判断していた彼を養子にしたのは、ただ自分の快楽を満たすためであり、またある人々が言うには、彼とウェルスの間で密約のもとで交わされたと噂されていた誓約を果たすためだけであったとされています。
fuisse enim Hadrianum peritum matheseos Marius Maximus usque adeo demonstrat ut eum dicat cuncta de se scisse, sic ut omnium dierum usque ad §4horam mortis futuros actus ante perscripserit.
というのも、マリオゥス・マクシムスが示すところによれば、ハドリアヌスは占星術(マテーシス)に極めて精通していたため、自身のあらゆる事柄、すなわちすべての日の出来事から、死の瞬間に至るまでの将来の行動を、あらかじめ書き記していたと言い張るほどだったからです。
satis praeterea constat eum de Vero saepe dixisse: Ostendent terris hunc tantum fata neque ultra esse sinent.
さらに、彼がウェルスについてしばしば次のように語っていたことは十分に確かです。 「運命は彼を地上にわずかに示すだけで、これ以上存続することを許さないであろう。
quos versus cum aliquando in hortulo spatians cantitaret atque adesset unus ex litteratis, quorum Hadrianus speciosa societate gaudebat, velletque addere nimium vobis Romana propago visa potens, superi, propria haec si dona fuissent, Hadrianus dixisse fertur hos versus vita non capit Veri, illud addens: Manibus date lilia plenis;
」あるとき、彼が庭園を散策しながらこれらの詩句を口ずさんでいたとき、ハドリアヌスがその素晴らしい交際を好んでいた知識人の一人が居合わせて、さらに次の詩句を加えようとしました。 「神々よ、もしこれらの贈り物が永続するものであったなら、ローマの子孫はあまりにも強力に見えたことであろう。 」するとハドリアヌスはこう言ったと伝えられています。 「これらの詩句はウェルスの生涯には当てはまらない。 」そして、次のように付け加えました。 「両手いっぱいの百合を差し出せ。
purpureos spargam flores animamque nepotis his saltem accumulem donis et fungar inani munere, cum quidem etiam illud dicitur cum risione dixisse: Ego mihi divum adoptavi non filium.
私は紫色の花を撒き、せめてこれらの贈り物で子孫の魂を飾り立て、虚しい務めを果たそう。 」実際、彼が嘲笑を交えながら次のようにも言ったと伝えられています。 「私は自分自身に、息子ではなく、神を養子にしたのだ。
hunc tamen cum consolaretur unus de litteratis qui aderat ac diceret: Quid 3? si non recte constellatio eius collecta est quem credimus esse victurum? Hadrianus dixisse fertur: Facile ista dicis tu, qui patrimonii tui non rei publicae quaeris heredem.
」しかし、居合わせた知識人の一人が彼を慰めようとして、次のように言ったとき、「何ですって? もし私たちが生き長らえると信じているその人の星位が、正しく算出されていなかったとしたら、どうでしょうか? 」ハドリアヌスはこう答えたと伝えられています。 「国家の相続人ではなく、お前の財産の相続人を求めているお前は、そのようなことを簡単に言うものだ。
unde apparet eum habuisse in animo alium deligere atque hunc ultimo vitae suae tempore a re publica summovere.
」このことから、彼が別の者を選ぶことを心づもりしており、彼の生涯の最後の時期にこの者を国家から排除しようとしていたことが明らかです。
sed eius consiliis iuvit eventus, nam cum de provincia Helius redisset atque orationem pulcherrimam, quae hodieque legitur, sive per se seu per scriniorum aut dicendi magistros parasset, qua kalendis Ianuariis Hadriano patri gratias ageret, accepta potione, qua se aestimaret iuvari, kalendis ipsis Ianuariis periit.
しかし、事の顛末が彼の計画を助けることになりました。 というのも、エリウスが属州から帰還し、1月1日に父ハドリアヌスに感謝を捧げるための(今日でも読まれている、彼自身によるか、あるいは官房や弁論の教師たちによって用意された)きわきわめて美しい演説を準備していたところ、効果があると本人が思い込んでいた薬を服用したのち、まさにその1月1日当日に亡くなったからです。
iussusque ab Hadriano, quia vota interveniebant, non lugeri.
そしてハドリアヌスにより、新年を祝う誓願が予定されていたため、喪に服さないよう命じられました。

語釈・文法注

  1. §3 ¦7¦Hadrianum statim adoptionis paenituerit — 非人称動詞 *paenitet* の構文。感情を抱く人を対格(*Hadrianum*)で、その感情の原因を属格(*adoptionis*)で表す。
  2. §3 ¦8¦si forte vixisset — 接続法過去完了 *vixisset* は過去から見た未来完了あるいは反実仮想を表す。主語は文脈上エリウス・ウェルスであり、「もし彼が生き長らえていたならば」と解釈される。
  3. §4 ¦2¦quos versus — 接続関係代名詞(relative connection)の用法。前文で引用された詩句(*versus*)を指しつつ、文全体を *cum* 節へと連結している。
  4. §4 ¦7¦sed eius consiliis iuvit eventus — 動詞 *iuvat* は通常は対格を伴う他動詞であるが、ここでは主語を *eventus*(結果)、与格を *consiliis*(計画に)として、「事態が彼の計画を助けた(好都合に働いた)」という意味で使われている。

この箇所を引用する

ローマ皇帝群像, アエリウス §3-4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2331.phi002.humanitext-lat2:3-4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。